Rewolucja Lektur 2025: Co Zostaje?

Zbliżająca się matura w 2025 roku przynosi ze sobą jedne z najbardziej oczekiwanych zmian w polskim systemie edukacji, a konkretnie w zakresie listy lektur obowiązkowych. Uczniowie, nauczyciele i rodzice z niecierpliwością wyczekiwali decyzji Ministerstwa Edukacji Narodowej (MEN) w sprawie „odchudzenia” podstawy programowej. Czy zapowiadane redukcje rzeczywiście się ziściły? Zdecydowanie tak! Nowe rozporządzenie wprowadza znaczące modyfikacje, które mają realny wpływ na to, co maturzyści będą musieli znać na egzaminie dojrzałości. Przygotujcie się na szczegółową analizę wszystkich zmian, które wejdą w życie już od 1 września 2024 roku, wpływając bezpośrednio na maturę w 2025 roku.

Rewolucja w Lekturach: Co Zmienia Nowa Podstawa Programowa?

Długo wyczekiwane zmiany w podstawie programowej języka polskiego stały się faktem. Ministerstwo Edukacji Narodowej opublikowało podpisane rozporządzenie, które ma na celu zredukowanie ilości materiału do opanowania zarówno w szkołach podstawowych, jak i ponadpodstawowych. Pierwotne zapowiedzi mówiły o zmniejszeniu listy lektur o około 20%. Patrząc na ostateczny kształt zmian, można śmiało stwierdzić, że cel ten został osiągnięty, a nawet przekroczony w niektórych obszarach. Najważniejszą wiadomością dla przyszłych maturzystów jest gruntowna modyfikacja listy lektur obowiązkowych. To nie tylko mniej pozycji do przeczytania, ale także inne podejście do ich analizy i interpretacji.

Nowa podstawa programowa to odpowiedź na głosy środowiska edukacyjnego, które od lat wskazywało na przeciążenie programowe. Celem jest nie tylko odciążenie uczniów, ale także umożliwienie głębszej pracy z wybranymi tekstami, zamiast pośpiesznego „przerabiania” kolejnych pozycji. Mniej lektur ma dać nauczycielom więcej czasu na dyskusje, analizę kontekstów i rozwijanie umiejętności krytycznego myślenia u uczniów.

Mniej Lektur, Więcej Swobody? Liczby Mówią Same za Siebie

Jednym z najbardziej konkretnych aspektów wprowadzonych zmian jest liczba lektur obowiązkowych. Dane te najlepiej obrazują skalę dokonanych redukcji. Przedstawmy je w formie porównawczej, aby łatwiej było zrozumieć, jak duża jest różnica między wcześniejszymi założeniami a obecnym stanem rzeczy.

Jak widać, liczba lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym została zredukowana do 34 pozycji. To znacząca zmiana w porównaniu zarówno z rocznikami 2023-2024 (spadek o 7 pozycji), jak i z pierwotnymi, budzącymi kontrowersje planami na rok 2025 (spadek o aż 19 pozycji!). To realne odchudzenie listy, które z pewnością odczują przyszli maturzyści. Mniej lektur oznacza mniej stresu i więcej czasu na dogłębne zrozumienie tych, które pozostały.

Lista Wykreślonych Lektur: Z Czym Żegnają Się Maturzyści?

Jedną z najbardziej wyczekiwanych informacji było to, które konkretne tytuły znikną z listy lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym. Zmiany są naprawdę spore i obejmują dzieła klasyki literatury polskiej i światowej, które przez lata były stałym elementem przygotowań do matury. Poniżej przedstawiamy listę utworów, z którymi maturzyści mierzący się z egzaminem w 2025 roku nie będą już musieli się obowiązkowo zapoznawać:

• William Szekspir: „Makbet”
• William Szekspir: „Romeo i Julia”
• Adam Mickiewicz: „Konrad Wallenrod”
• Juliusz Słowacki: „Kordian”
• Zofia Nałkowska: „Granica” (całość, wcześniej obowiązywała)
• Witold Gombrowicz: „Ferdydurke” (całość, wcześniej obowiązywała)
• Bruno Schulz: „Sklepy cynamonowe” (całość)
• Gustaw Herling-Grudziński: „Inny świat” (całość)
• Sławomir Mrożek: „Tango” (całość, choć fragmenty nadal mogą być obecne w innych zestawieniach)
• Zbigniew Herbert: „Raport z oblężonego Miasta” (oraz inne wiersze autora)
• Stanisław Lem: „Głos Pana”
• Tadeusz Borowski: „Profesor Andrews w Warszawie”
• Tadeusz Różewicz: „Kartoteka”
• Kazimierz Brandys: „Malarz”
• Tadeusz Konwicki: „Zbrodnia z premedytacją”
• Jerzy Andrzejewski: „Droga donikąd”
• Antoni Libera: „Madame”
• Michał Głowiński: „Przyczynek do teorii języka”
• Andrzej Stasiuk: „Biały kruk”
• Fragmenty „Wspomnień z wojny” Zofii Nałkowskiej (inne fragmenty)
• Fragmenty „Katedry” Jacka Dukaja (inne fragmenty)

To imponująca lista pozycji, które dotychczas stanowiły spore wyzwanie dla wielu uczniów. Ich usunięcie z listy lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym z pewnością odciąży maturzystów i pozwoli skupić się na mniejszej liczbie dzieł.

Co z Lekturami Przeniesionymi na Poziom Rozszerzony?

Oprócz całkowitego wykreślenia niektórych tytułów, Ministerstwo Edukacji Narodowej zdecydowało się również na przeniesienie kilku obszernych i wymagających lektur z poziomu podstawowego na poziom rozszerzony. To oznacza, że nadal będą one ważne w kontekście matury, ale tylko dla tych, którzy zdecydowali się zdawać egzamin z języka polskiego na rozszerzeniu. Trzy kluczowe pozycje, które zmieniły swój status, to:

• Władysław Stanisław Reymont: „Chłopi” (tom I)
• Stanisław Wyspiański: „Wesele”
• Fiodor Dostojewski: „Zbrodnia i Kara”

Ta zmiana jest logicznym krokiem, biorąc pod uwagę złożoność i objętość tych dzieł. Przeniesienie ich na poziom rozszerzony pozwala skupić się na nich w sposób bardziej dogłębny, co jest adekwatne do wymagań stawianych przed uczniami wybierającymi ten poziom egzaminu.

Nowe Obowiązkowe Lektury na Maturze 2025: Pełny Wykaz

Skoro wiemy już, czego nie będzie, czas przyjrzeć się temu, co pozostało i co jest kluczowe dla przygotowań do matury 2025. Poniżej przedstawiamy pełną listę lektur obowiązkowych, które wejdą w życie od 1 września 2024 roku i będą wymagane na egzaminie dojrzałości:

Lektury Obowiązkowe w Całości:

• Biblia: wybrane fragmenty z Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Pieśni nad Pieśniami, Księgi Psalmów, Apokalipsy wg św. Jana.
• Jan Kochanowski: wybrane fraszki, pieśni (np. Pieśń II, Pieśń V, Pieśń IX, Pieśń XIX), treny (V, VII, VIII).
• Adam Mickiewicz: „Dziady cz. II”, „Reduta Ordona”, „Śmierć Pułkownika”, „Pan Tadeusz” (całość).
• Bolesław Prus: „Lalka”, „Z legend dawnego Egiptu”.
• Eliza Orzeszkowa: „Gloria victis”.
• Henryk Sienkiewicz: „Potop”.
• Stefan Żeromski: „Siłaczka”.
• Witold Gombrowicz: „Ferdydurke” (fragmenty).
• Tadeusz Borowski: „Opowiadania” (wybór, np. „Pożegnanie z Marią”, „U nas w Auschwitzu”, „Proszę państwa do gazu”).
• Krzysztof Kamil Baczyński: wybrane wiersze.
• Miron Białoszewski: „Pamiętnik z powstania warszawskiego” (fragmenty).
• Wisława Szymborska: wybrane wiersze.
• Zbigniew Herbert: „Pan Cogito” (wybrane wiersze, np. „Przesłanie Pana Cogito”).
• Sławomir Mrożek: „Tango”.
• Melchior Wańkowicz: „Ziele na kraterze” (fragmenty), „Tędy i owędy” (wybór).

Krótkie Utwory Literackie Poznawane w Całości i Utwory Literackie Poznawane we Fragmentach:

• Homer: „Iliada” (fragmenty).
• Sofokles: „Antygona”.
• Horacy: wybrane pieśni.
• Jan Kochanowski: „Odprawa posłów greckich”.
• Ignacy Krasicki: „Bajki i przypowieści”, „Satyry” (wybór).
• Adam Mickiewicz: „Romantyczność”.
• Juliusz Słowacki: „Balladyna”.
• Cyprian Kamil Norwid: wybrane wiersze.
• Maria Konopnicka: „Mendel Gdański”.
• Adam Asnyk: wybrane wiersze.
• Bolesław Prus: „Kamizelka”.
• Kazimierz Przerwa-Tetmajer: wybrane wiersze.
• Jan Kasprowicz: wybrane wiersze.
• Leopold Staff: wybrane wiersze.
• Bolesław Leśmian: wybrane wiersze.
• Julian Tuwim: wybrane wiersze.
• Maria Pawlikowska-Jasnorzewska: wybrane wiersze.
• Czesław Miłosz: wybrane wiersze.
• Tadeusz Różewicz: wybrane wiersze.
• Stanisław Barańczak: wybrane wiersze.
• Wojciech Bogusławski: „Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale”.
• Aleksander Fredro: „Zemsta”.
• Stefan Żeromski: „Ludzie bezdomni”.
• Zofia Nałkowska: „Granica” (fragmenty – wcześniej całość).
• Maria Dąbrowska: „Noce i dnie” (fragmenty).
• Gustaw Herling-Grudziński: „Inny świat” (fragmenty – wcześniej całość).
• Hanna Krall: „Zdążyć przed Panem Bogiem”.
• Ryszard Kapuściński: „Podróże z Herodotem” (fragmenty).
• Marcin Szczygielski: „Arka Czasu”.

Lektury ze Szkoły Podstawowej – Podstawa Podstawy:

Do listy lektur obowiązkowych na poziomie ponadpodstawowym, należy doliczyć również utwory, które były omawiane w szkole podstawowej. Są one traktowane jako baza, do której maturzysta powinien być w stanie się odwołać. Ważne jest, aby pamiętać o ich znajomości, mimo że nie są to nowości z poziomu liceum czy technikum.

• Aleksander Fredro: „Zemsta”
• Henryk Sienkiewicz: „Quo vadis”, „Latarnik”
• Adam Mickiewicz: „Dziady cz. II”
• Bolesław Prus: „Lalka”
• Stefan Żeromski: „Syzyfowe prace”
• Juliusz Słowacki: „Balladyna”
• Ignacy Krasicki: „Bajki i przypowieści”
• Antoine de Saint-Exupéry: „Mały Książę”
• Charles Dickens: „Opowieść wigilijna”
• Aleksander Kamiński: „Kamienie na szaniec”
• Arkady Fiedler: „Dywizjon 303”
• Jan Paweł II: „Pamięć i tożsamość” (fragmenty)
• Wybrane utwory poetyckie.

Zwróć uwagę, że niektóre pozycje, które zostały wykreślone z poziomu podstawowego w całości, pojawiają się na liście jako fragmenty (np. „Ferdydurke”, „Granica”, „Inny świat”). To kluczowa informacja, która pokazuje, że choć całościowe czytanie nie jest już obowiązkowe, to znajomość wybranych fragmentów nadal pozostaje istotna.

Czy Wykreślone Lektury Nadal Mogą Pomóc na Maturze?

To pytanie nurtuje wielu uczniów, zwłaszcza tych, którzy już wcześniej rozpoczęli przygotowania i zapoznali się z lekturami, które teraz zostały usunięte. Czy odwołanie się do „Romea i Julii”, „Konrada Wallenroda” czy „Kordiana” w wypracowaniu maturalnym będzie zaliczone jako odwołanie do lektury obowiązkowej?

Odpowiedź na to pytanie jest uzależniona od wytycznych, które na bazie nowej podstawy programowej powinna stworzyć Centralna Komisja Egzaminacyjna (CKE). Logika i dotychczasowa praktyka wskazywałyby, że utwory wykreślone z listy lektur obowiązkowych w ostatniej chwili powinny zachować swój status w kontekście wypracowań. Istnieje więc spora szansa, że uczniowie, którzy zdecydują się odwołać do tych dzieł, będą mogli to zrobić – a ich odniesienie zostanie uznane za prawidłowe odwołanie do lektury obowiązkowej.

Należy jednak podkreślić, że ostateczna decyzja należy do CKE. Nowe informatory maturalne, a także zaktualizowana lista pytań jawnych na maturę ustną z języka polskiego w 2025 roku, powinny zostać opublikowane przed 1 września 2024 roku. To właśnie w tych dokumentach znajdą się precyzyjne wytyczne dotyczące dopuszczalności odwołań do lektur, które zostały wykreślone. Dlatego kluczowe jest śledzenie oficjalnych komunikatów CKE.

Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)

Ile lektur obowiązkowych będzie na maturze 2025?

Na maturze w 2025 roku na poziomie podstawowym będzie obowiązywało 34 lektury. To znacząca redukcja w porównaniu do wcześniejszych lat i planów.

Czy „Romeo i Julia” będzie na maturze 2025?

Nie, „Romeo i Julia” Williama Szekspira została wykreślona z listy lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym. Podobnie jak „Makbet”, „Konrad Wallenrod” czy „Kordian”.

Kiedy poznamy ostateczne wytyczne CKE dotyczące lektur?

Nowe informatory maturalne oraz zaktualizowana lista pytań jawnych na maturę ustną z polskiego powinny zostać opublikowane przed 1 września 2024 roku.

Czy mogę użyć wykreślonych lektur w wypracowaniu maturalnym?

Istnieje duża szansa, że tak, ale ostateczna decyzja należy do Centralnej Komisji Egzaminacyjnej. Należy czekać na oficjalne wytyczne CKE, które powinny zostać opublikowane przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego.

Czy „Chłopi” nadal są lekturą obowiązkową?

„Chłopi” (tom I) Władysława Stanisława Reymonta zostali przeniesieni z poziomu podstawowego na poziom rozszerzony. Oznacza to, że są obowiązkowi tylko dla maturzystów zdających język polski na rozszerzeniu.

Podsumowując, zmiany w liście lektur obowiązkowych na maturę 2025 są znaczące i mają na celu odciążenie uczniów. Mniejsza liczba pozycji do opanowania to szansa na głębszą analizę i lepsze przygotowanie do egzaminu. Pamiętajcie, aby zawsze opierać się na najnowszych, oficjalnych informacjach publikowanych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej i Centralną Komisję Egzaminacyjną. Powodzenia w przygotowaniach!

Zainteresował Cię artykuł Rewolucja Lektur 2025: Co Zostaje?? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!