Huta Stalowa Wola: Od COP do Lidera Obronności

Stalowa Wola to miasto nierozerwalnie związane z przemysłem ciężkim, a jego nazwa sama w sobie nawiązuje do potęgi, jaką przez dziesięciolecia stanowiła i nadal stanowi Huta Stalowa Wola. Pytanie, czy w Stalowej Woli jest huta, jest jak pytanie o serce miasta – odpowiedź brzmi zdecydowanie tak, choć jej forma i specjalizacja ewoluowały na przestrzeni lat. Od skromnych początków w ramach ambitnego planu Centralnego Okręgu Przemysłowego po współczesnego giganta zbrojeniowego, Huta Stalowa Wola przeszła niezwykłą drogę, stając się symbolem polskiej myśli technicznej i strategicznych zdolności produkcyjnych.

Huta Stalowa Wola: Serce Przemysłu i Historii Podkarpacia

Huta Stalowa Wola, choć dziś znana przede wszystkim z produkcji zbrojeniowej, ma swoje korzenie głęboko osadzone w tradycji hutniczej i maszynowej. To polskie przedsiębiorstwo przemysłu maszynowego i zbrojeniowego, które powstało w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego na północny zachód od Niska, w okolicach wsi Pławo – obecnej Stalowej Woli. Jej historia to opowieść o dynamicznym rozwoju, transformacjach i nieustannym dostosowywaniu się do zmieniających się realiów gospodarczych i politycznych, zawsze z zachowaniem kluczowej roli dla regionu i kraju.

Od Zakładów Południowych do Huty Stalowa Wola: Fundamenty i Rozwój

Początki w Centralnym Okręgu Przemysłowym (Lata 30. i 40. XX wieku)

Historia HSW zaczęła się 19 stycznia 1937 roku w Warszawie, gdy Huta Pokój-Śląskie Zakłady Górniczo-Hutnicze Sp. Akc. i Towarzystwo Starachowickich Zakładów Górniczych Sp. Akc. zawarły umowę o założeniu spółki o nazwie „Zakłady Południowe - Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Nisku”. Już 30 stycznia 1937 roku Spółka podpisała umowę ze Skarbem Państwa – Ministerstwem Spraw Wojskowych na budowę Zakładów Południowych. Miały one składać się z huty stali szlachetnych i zakładu mechanicznego, położonych w Pławie, w sercu Centralnego Okręgu Przemysłowego.

Budowę zakładów, których głównym przeznaczeniem miała być produkcja artyleryjska, rozpoczęto od podstaw, na terenie wykarczowanej puszczy w marcu 1937 roku. Uroczystego otwarcia dokonał Prezydent RP prof. inż. Ignacy Mościcki w czerwcu 1939 roku. W tamtym okresie Zakłady Południowe produkowały stal szlachetną, sprzęt zbrojeniowy oraz rolniczy. Podjęto również starania w celu uzyskania szwedzkiej licencji na produkcję nowoczesnych turbin parowych, jednak wybuch II wojny światowej uniemożliwił realizację tego ambitnego planu. Równocześnie z zakładami, w ekspresowym tempie powstawała elektrownia oraz osiedle pracownicze, które dało początek miastu Stalowa Wola.

Podczas okupacji niemieckiej, w 1939 roku, zakłady zostały przejęte przez Niemcy i włączone do koncernu Reichswerke Hermann Göring jako Werk Stalowa Wola, a w czerwcu 1940 roku przemianowane na ''Stahlwerke Braunschweig Werk Stalowa Wola''. W tym okresie produkowano tu m.in. działa przeciwlotnicze 88 mm, elementy bomb lotniczych, pociski artyleryjskie, szybkostrzelne działka przeciwlotnicze 37 mm oraz peryskopy do łodzi podwodnych. Pod koniec wojny prowadzono nawet przeróbki zdobytych radzieckich dział.

Gdy w lipcu 1944 roku region został opanowany przez Armię Czerwoną, HSW była największym zakładem przemysłu ciężkiego w zdobytej części Polski. Mimo że zakłady i ich wyposażenie zostały w dużym stopniu zniszczone lub ewakuowane przez odchodzących okupantów, do końca wojny wykonano ponad 15 tys. części zamiennych do radzieckich pojazdów wojskowych i dokonano napraw wielu dział i wozów pancernych. Po II wojnie światowej, 20 marca 1948 roku, Zakłady Południowe zostały oficjalnie przemianowane na przedsiębiorstwo państwowe ''Huta Stalowa Wola''.

Okres Powojenny i Nowe Specjalizacje (Lata 60., 70. i 80. XX wieku)

Lata powojenne przyniosły nowe wyzwania i specjalizacje. W maju 1961 roku, po utworzeniu Zjednoczenia Przemysłu Ciągników i Maszyn Rolniczych, HSW miała być producentem urządzeń hutniczych i górniczych oraz maszyn ciężkich. Przełom nastąpił w 1967 roku, gdy Hucie zaproponowano podjęcie produkcji ciężkich maszyn budowlanych. 25 sierpnia 1967 roku zakład został podporządkowany Zjednoczeniu Maszyn Budowlanych Bumar, co dało początek nowej, kluczowej specjalizacji HSW. Program przewidywał produkcję pięciu zasadniczych grup maszyn: do robót ziemnych, do budowy dróg, dźwigów samojezdnych, ciągników gąsienicowych oraz zespołów hydraulicznych i skrzyń biegów.

Równolegle kontynuowano i poszerzano produkcję zbrojeniową. Huta Stalowa Wola produkowała głównie armaty i haubice na licencji radzieckiej, kalibru do 122 mm, zarówno dla Wojska Polskiego, jak i na eksport. Jednym z głównych produktów stała się armata czołgowa 100 mm D-10T do czołgów rodziny T-54/T-55. Oprócz dział, produkowano również wyrzutnie rakietowe kalibru 140 mm WP-8z i morskie WM-18. W latach 60. i 70. XX wieku HSW opracowała i wdrożyła także własne konstrukcje maszyn budowlanych.

W 1972 roku utworzono Kombinat Przemysłowy Huta Stalowa Wola, w skład którego weszły filie w Janowie Lubelskim, Leżajsku, Strzyżowie i Zaklikowie oraz fabryk w Suchedniowie i FM Radomsko. Przedsiębiorstwo zatrudniało wówczas ponad 20 tys. pracowników. Na początku lat 70. XX wieku, dzięki współpracy kooperacyjnej z przedsiębiorstwami brytyjskimi, amerykańskimi i niemieckimi, HSW uzyskała licencje na nowe w Polsce rodzaje maszyn budowlanych, w tym dokumentację konstrukcyjną spycharek gąsienicowych International Harvester, betoniarek na podwoziu samochodowym Stteter, dźwigów Jones, Coles- Cranes i mostów napędowych Clark Equipment Co. W grudniu 1974 roku sztandar Huty Stalowa Wola został odznaczony Orderem Sztandaru Pracy I klasy.

Pod koniec lat 70. i na początku lat 80. XX wieku Huta Stalowa Wola, oprócz produkcji maszyn budowlanych i sprzętu artyleryjskiego, stała się znaczącym producentem opancerzonych pojazdów bojowych, a także stali jakościowych dla potrzeb prawie całego krajowego przemysłu obronnego. Wdrożono do produkcji m.in. transporter gąsienicowy MT-LB i haubicę samobieżną 2S1 Goździk, również na licencji radzieckiej. W lipcu 1984 roku Kombinat Przemysłowy „Huta Stalowa Wola” został wyróżniony wpisem do „Księgi zasłużonych dla województwa tarnobrzeskiego”.

Restrukturyzacja i Transformacja (Lata 90. XX wieku i XXI wiek)

Zmiany Własnościowe i Koncentracja na Obronie

Po przemianach ustrojowych w Polsce, Huta Stalowa Wola przystąpiła do gruntownej restrukturyzacji i komercjalizacji. 15 lipca 1991 roku przedsiębiorstwo państwowe Huta Stalowa Wola Kombinat Przemysłowy stało się jednoosobową spółką akcyjną Huta Stalowa Wola SA (HSW SA), w której całość akcji posiadał Skarb Państwa. Zakład przeorganizowano w grupę kapitałową złożoną ze spółki dominującej i spółek zależnych.

Ważnym krokiem w tej transformacji było sprywatyzowanie Zakładu Hutniczego i walcowni blach Huty Stalowa Wola w 2006 roku. Utworzyły one odrębną spółkę, należącą do grupy Złomrex, HSW-Huta Stali Jakościowych SA, która obecnie działa pod firmą Cognor SA Oddział HSJ w Stalowej Woli. Oznacza to, że choć część hutnicza została wydzielona, tradycje produkcji stali jakościowych są nadal kontynuowane w Stalowej Woli, pod inną nazwą, co odpowiada na pytanie o istnienie huty w mieście.

W wyniku dalszych działań restrukturyzacyjnych, HSW SA stała się największym polskim producentem maszyn budowlanych. Jednak wieloletnie doświadczenie w produkcji sprzętu wojskowego sprawiło, że HSW SA stała się również wiodącym producentem dla krajowego przemysłu obronnego. Produkcja i sprzedaż maszyn budowlanych została przekazana w 2004 roku do nowo powstałej spółki HSW – Trading Sp. z o.o., a następnie, z dniem 1 kwietnia 2007 roku, HSW-Trading Sp. z o.o. została włączona z powrotem w struktury Huty Stalowa Wola SA.

Przełomowym momentem było jednak podjęcie decyzji o skoncentrowaniu się wyłącznie na produkcji zbrojeniowej. 1 lutego 2012 roku część produkująca maszyny cywilne HSW została sprzedana chińskiemu koncernowi Guangxi LiuGong Machinery Co. Ltd. Dzięki temu, spółka w latach 2012-2016 przeprowadziła znaczące inwestycje w zakresie zwiększenia możliwości produkcji zbrojeniowej i unowocześnienia zakładu. W tym samym roku, 2 kwietnia 2012, Huta Stalowa Wola kupiła 100% udziałów w fabryce samochodów ciężarowych i specjalizowanych podwozi dla wojska Jelcz-Komponenty, rozszerzając swoje kompetencje.

W styczniu 2014 roku Skarb Państwa, właściciel Huty Stalowa Wola SA, zdecydował o wniesieniu akcji spółki do nowo powstałej Polskiej Grupy Zbrojeniowej w Radomiu, co umocniło pozycję HSW jako kluczowego gracza w polskim przemyśle obronnym. W tym samym roku w HSW SA zakończono prace projektowe związane z budową działa samobieżnego 155 mm na podstawie kołowej Kryl, wraz z systemem kierowania ogniem, co świadczyło o ciągłej innowacyjności i rozwoju.

Kolejnym milowym krokiem było ukończenie w 2016 roku budowy lufowni dla potrzeb m.in. programu haubicoarmaty Krab. To umożliwiło produkcję luf kalibru do 155 mm i długości do 11 m, przez co HSW dołączyła do nielicznych producentów w Europie Zachodniej posiadających takie możliwości. W 2021 roku HSW otrzymała również licencję na produkcję luf armat czołgowych 120 mm Rh120 L/44 czołgu Leopard 2, z chromowanym przewodem lufy, co potwierdza jej zaawansowane zdolności technologiczne.

Ostatnie lata przyniosły dalsze konsolidacje i rozszerzenie działalności. 1 grudnia 2021 roku z HSW połączono spółkę Wojskowe Zakłady Inżynieryjne w Dęblinie, włączając ją jako oddział w skład HSW. Dnia 1 grudnia 2022 roku miała miejsce finalizacja procesu nabycia przez Hutę Stalowa Wola S.A. całości przedsiębiorstwa od Autosan sp. z o.o. z Sanoka. Od tego momentu zakład ten stał się częścią HSW i kontynuuje swoją działalność jako Huta Stalowa Wola S.A. Oddział Autosan, gdzie uruchomiono montaż pojazdu Jelcz 442.32.

Co więcej, z dniem 10 października 2023 roku Huta Stalowa Wola odkupiła ponownie majątek, bez produkcji maszyn, od chińskiego koncernu Guangxi LiuGong Machinery Co. Ltd. Przejęty od LiuGong HSW – Zakład Zespołów Napędowych, to obecnie specjalnie utworzony nowy oddział pod nazwą: Huta Stalowa Wola S.A. Oddział I w Stalowej Woli, który znacząco zwiększy zdolności produkcyjne HSW S.A. Najnowszym osiągnięciem, z 22 sierpnia 2024 roku, jest uzyskanie certyfikatu uprawniającego do serwisowania wyrzutni M903 Patriot, z prawem do produkcji części zamiennych, co podkreśla strategiczne znaczenie HSW w międzynarodowym systemie obronnym.

Produkty i Technologie: Od Stali do Nowoczesnej Broni

Ewolucja produktów Huty Stalowa Wola jest świadectwem jej zdolności do adaptacji i innowacji. Od początkowej produkcji stali szlachetnych i maszyn rolniczych, przez wszechstronną działalność obejmującą maszyny budowlane, aż po obecne skupienie na nowoczesnym sprzęcie wojskowym, HSW zawsze dostarczała produkty najwyższej jakości.

Tabela Porównawcza: Ewolucja Produkcji HSW

Obecnie HSW jest synonimem nowoczesnych rozwiązań dla wojska. Flagowe produkty, takie jak armatohaubica Krab, bojowy wóz piechoty Borsuk czy moździerz RAK, stanowią o sile polskiej armii i są dowodem na zaawansowane innowacje i zdolności produkcyjne przedsiębiorstwa.

Huta Stalowa Wola Dziś: Lider Polskiego Przemysłu Obronnego

Dzisiejsza Huta Stalowa Wola SA to kluczowy element Polskiej Grupy Zbrojeniowej, koncentrujący się wyłącznie na produkcji i rozwoju najnowocześniejszego sprzętu wojskowego. Dzięki strategicznym inwestycjom, w tym budowie zaawansowanej lufowni, HSW dołączyła do wąskiego grona producentów w Europie, zdolnych do wytwarzania wysokiej jakości luf armatnich. Akwizycje, takie jak Jelcz-Komponenty i Autosan, poszerzyły jej kompetencje o produkcję podwozi specjalistycznych i pojazdów, a ponowne przejęcie Zakładu Zespołów Napędowych od LiuGong znacząco zwiększy zdolności produkcyjne.

Certyfikat na serwisowanie wyrzutni M903 Patriot to kolejny dowód na zaufanie, jakim HSW cieszy się na arenie międzynarodowej i potwierdzenie jej roli w systemie bezpieczeństwa NATO. Huta Stalowa Wola to nie tylko zakład produkcyjny, ale także ośrodek innowacji i rozwoju, nieustannie dążący do doskonalenia swoich produktów i technologii, aby sprostać wyzwaniom współczesnego pola walki.

Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)

Czy w Stalowej Woli nadal działa huta?

Tak, w Stalowej Woli nadal funkcjonują zakłady przemysłu ciężkiego. Historyczna Huta Stalowa Wola SA, jako przedsiębiorstwo, obecnie koncentruje się na produkcji zbrojeniowej. Jednakże, część hutnicza, odpowiedzialna za produkcję stali jakościowych, została sprywatyzowana w 2006 roku i funkcjonuje obecnie jako Cognor SA Oddział HSJ w Stalowej Woli. Zatem miasto nadal jest silnie związane z przemysłem hutniczym i ciężkim.

Kiedy powstała Huta Stalowa Wola?

Przedsiębiorstwo powstało 19 stycznia 1937 roku jako „Zakłady Południowe – Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w Nisku”, w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego. Oficjalna nazwa Huta Stalowa Wola została nadana 20 marca 1948 roku.

Jakie są główne produkty Huty Stalowa Wola obecnie?

Obecnie Huta Stalowa Wola SA koncentruje się na produkcji nowoczesnego sprzętu wojskowego. Wśród jej flagowych produktów znajdują się samobieżna armatohaubica Krab, bojowy wóz piechoty Borsuk, transporter minowania narzutowego Kroton, wyrzutnie rakiet Langusta oraz moździerze samobieżne RAK. Produkuje również podwozia specjalistyczne Jelcz, częściowo autobusy Autosan, a także lufy armatnie i świadczy usługi serwisowe dla wyrzutni Patriot.

Czy Huta Stalowa Wola produkuje tylko na potrzeby wojska?

Od 2012 roku HSW SA świadomie skupia się wyłącznie na produkcji zbrojeniowej, sprzedając wcześniej dział maszyn cywilnych chińskiemu koncernowi. Jednakże, w 2023 roku odzyskała część majątku związanego z produkcją zespołów napędowych, co zwiększa jej ogólne zdolności produkcyjne w obszarze przemysłu ciężkiego.

Jakie znaczenie ma Huta Stalowa Wola dla Polski?

Huta Stalowa Wola jest jednym z najważniejszych przedsiębiorstw polskiego przemysłu obronnego. Jej rozwój i produkcja nowoczesnego sprzętu wojskowego są strategiczne dla bezpieczeństwa narodowego, unowocześniania Sił Zbrojnych RP oraz wzmacniania pozycji Polski w ramach NATO. Jest także ważnym pracodawcą i ośrodkiem rozwoju technologicznego w regionie.

Czy Stalowa Wola ma inne ciekawe miejsca do odwiedzenia?

Zgodnie z dostępnymi informacjami, liczba ciekawych miejsc do odwiedzenia w Stalowej Woli jest określona jako 1. Artykuł koncentruje się jednak wyłącznie na historii i działalności Huty Stalowa Wola.

Zainteresował Cię artykuł Huta Stalowa Wola: Od COP do Lidera Obronności? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!