06/12/2020
Polski system edukacji jest w ciągłym ruchu, a zmiany są nieodłącznym elementem jego ewolucji. W nadchodzącym roku szkolnym 2025/2026 uczniów szkół ponadpodstawowych czekają istotne nowości, które mogą znacząco wpłynąć na ich codzienne życie szkolne. Ministerstwo Edukacji Narodowej (MEN) wprowadza dwa nowe przedmioty, które zastąpią dotychczasowe: Edukację Obywatelską oraz Edukację Zdrowotną. Ale to nie koniec! Czekają nas również modyfikacje dotyczące lekcji religii i etyki. Jakie dokładnie zmiany wchodzą w życie i co oznaczają dla uczniów, rodziców i nauczycieli?
Warto przyjrzeć się bliżej tym reformom, ponieważ niosą ze sobą zarówno nowe możliwości, jak i pewne wyzwania. Zrozumienie ich istoty jest kluczowe dla sprawnego funkcjonowania w nowej rzeczywistości edukacyjnej. Poniżej przedstawiamy kompleksowy przewodnik po nadchodzących zmianach, oparty na oficjalnych zapowiedziach i opiniach ekspertów.
Edukacja Zdrowotna: Fakultatywna Wiedza dla Lepszego Życia?
Jednym z dwóch nowych przedmiotów, które pojawią się w szkołach od 1 września 2025 roku, jest Edukacja Zdrowotna. Ma ona zastąpić dotychczasowe wychowanie do życia w rodzinie. Co kluczowe, Edukacja Zdrowotna będzie przedmiotem nieobowiązkowym, co już na starcie budzi wiele dyskusji i kontrowersji.
Kiedy i jak będą realizowane zajęcia?
- W publicznych szkołach podstawowych (klasy IV-VIII): jedna godzina tygodniowo.
- W liceum ogólnokształcącym, technikum i branżowej szkole I stopnia: jedna godzina tygodniowo w klasach I i II, albo w klasach II i III, albo w klasach I i III. Łącznie dwie godziny w okresie nauczania.
Debata wokół obowiązkowości
Fakultatywny charakter Edukacji Zdrowotnej wywołuje mieszane uczucia. Z jednej strony, część uczniów, zwłaszcza z liceów, wyraża sceptycyzm. Przykładem jest cytowana przez RMF uczennica klasy humanistycznej z XI LO w Warszawie, która uważa, że wiedza o zdrowiu jest już w dużej mierze nabyta przez doświadczenia życiowe, a dodatkowe zajęcia mogą być postrzegane jako obciążenie w intensywnym planie nauki, zwłaszcza na rozszerzeniach. Argumentem jest również chęć posiadania większej ilości wolnego czasu i możliwość wcześniejszego opuszczenia szkoły. Przewiduje się, że tylko kilkanaście procent uczniów liceów zdecyduje się na udział w tych zajęciach, podczas gdy w podstawówkach odsetek ten może być wyższy.
Z drugiej strony, środowiska medyczne i eksperci podkreślają niezwykłą potrzebę Edukacji Zdrowotnej w szkołach. Rektorzy akademickich uczelni medycznych wystosowali apel do rodziców, zachęcając ich do zapisywania dzieci na te lekcje, pomimo ich nieobowiązkowego charakteru. Dr hab. Łukasz Rypicz, jeden z ekspertów, podkreślił, że „edukacja zdrowotna to wiedza, a wiedza to bezpieczeństwo”. Wyrażono żal, że tak ważny przedmiot wchodzi do szkół w formie fakultatywnej. Jako społeczność akademicka, rektorzy wierzą, że udział w tych zajęciach przyniesie prawdziwe korzyści. Przykładem jest Szwecja, gdzie wprowadzenie edukacji zdrowotnej do programu nauczania wiele lat temu zaowocowało znacznie zdrowszym społeczeństwem.
Co z ocenami i promocją?
Bardzo ważną informacją dla uczniów i rodziców jest fakt, że zajęcia z Edukacji Zdrowotnej nie będą podlegały ocenie. Oznacza to, że oceny z tego przedmiotu nie będą miały wpływu na średnią ocen ucznia, ani na promocję do klasy programowo wyższej, ani na ukończenie szkoły. To z pewnością obniża presję, ale może również wpłynąć na motywację do uczestnictwa.
Warto jednak pamiętać, że Ministerstwo Edukacji Narodowej, w osobie szefowej MEN Barbary Nowackiej, zapowiedziało, że Edukacja Zdrowotna może stać się przedmiotem obowiązkowym najwcześniej od września 2026 roku. Jest to sygnał, że obecna forma może być jedynie etapem przejściowym.
Edukacja Obywatelska: Obowiązkowy Filar Aktywnej Postawy
Drugim nowym przedmiotem, który zostanie wprowadzony od 1 września 2025 roku, jest Edukacja Obywatelska. Ta zmiana ma znacznie większe konsekwencje, ponieważ Edukacja Obywatelska zastąpi przedmiot historia i teraźniejszość i co najważniejsze, będzie przedmiotem obowiązkowym. Podstawy programowe oraz plany nauczania dla tego przedmiotu zostały już opublikowane w Dzienniku Ustaw, co świadczy o zaawansowaniu prac nad jego wprowadzeniem.
Dla kogo i kiedy?
Edukacji Obywatelskiej będą uczyć się uczniowie w następujących typach szkół i klasach:
- Liceum ogólnokształcące: klasy II i III.
- Technikum: klasy II-IV.
- Branżowa szkoła I stopnia: klasy II i III.
Cel i struktura przedmiotu
Głównym celem Edukacji Obywatelskiej jest przygotowanie uczniów do aktywnego i świadomego zaangażowania obywatelskiego, opartego na poczuciu odpowiedzialności za dobro wspólne i kraj. Przedmiot ten ma składać się z trzech obowiązkowych elementów, co podkreśla jego kompleksowy charakter:
- Wiedza i umiejętności: Podstawy teoretyczne dotyczące funkcjonowania społeczeństwa, państwa i instytucji.
- Prawdziwe działania obywatelskie: Praktyczne zaangażowanie w życie społeczności lokalnej, regionalnej czy krajowej.
- Projekt edukacyjny: Realizacja konkretnych projektów, które pozwolą uczniom zastosować zdobytą wiedzę i umiejętności w praktyce.
Podstawa programowa Edukacji Obywatelskiej została opracowana w oparciu o zupełnie nowe i nowatorskie zasady, uwzględniające spójność celów ogólnych, celów szczegółowych oraz treści nauczania. Obejmuje siedem działów, które odzwierciedlają sześć kręgów wspólnot, w których funkcjonuje uczeń. Są to wspólnoty od najbliższych, takich jak rodzina i szkoła, poprzez wspólnotę lokalną i regionalną, ojczyznę i wspólnotę europejską, aż po wspólnotę międzynarodową. Taka struktura ma zapewnić wszechstronne spojrzenie na rolę obywatela w różnych kontekstach.
Dużą uwagę przykłada się również do interdyscyplinarności w realizacji treści nauczania, co oznacza, że tematyka obywatelska będzie łączona z innymi dziedzinami wiedzy. Podstawa programowa uwzględnia również obowiązkowe metody i formy pracy z uczniem, co ma zapewnić efektywne przyswajanie wiedzy i rozwój umiejętności.
Wymagania i kwalifikacje nauczycieli
Do nauczania Edukacji Obywatelskiej będą uprawnieni nauczyciele, którzy dotychczas uczyli wiedzy o społeczeństwie (WOS), historii, a także historii i teraźniejszości (HiT). Ważne jest, że nauczyciele posiadający kwalifikacje do prowadzenia tych zajęć w szkołach ponadpodstawowych automatycznie uzyskają kwalifikacje również w zakresie Edukacji Obywatelskiej, bez konieczności kończenia dodatkowych studiów podyplomowych czy kursu kwalifikacyjnego. MEN nie zapowiedziało uruchomienia kierunkowych studiów podyplomowych w tym zakresie, choć pojawiła się informacja o planowanych kursach doskonalących. Należy jednak pamiętać, że te kursy, w odróżnieniu od kwalifikacyjnych, nie będą rozszerzały kwalifikacji nauczyciela, a jedynie pozwalały na zdobycie wiedzy i umiejętności ułatwiających prowadzenie zajęć z nowego przedmiotu.
Ocena i promocja
W przeciwieństwie do Edukacji Zdrowotnej, Edukacja Obywatelska jest przedmiotem obowiązkowym i podlega ocenianiu. Oceny z tego przedmiotu będą liczyły się do średniej ocen ucznia. Co więcej, uzyskanie pozytywnej oceny z Edukacji Obywatelskiej będzie konieczne do uzyskania klasyfikacji i promocji do następnej klasy. Przedmiot ten nie będzie natomiast przedmiotem maturalnym.
Religia i Etyka: Zmiany w Harmonogramie
Rok szkolny 2025/2026 przyniesie również znaczące zmiany dotyczące lekcji religii i etyki. Wynikają one z rozporządzenia Ministra Edukacji z dnia 17 stycznia 2025 r., zmieniającego rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach.
Co się zmieni?
- Liczba godzin: Liczba godzin religii i etyki zostanie zmniejszona z dwóch do jednej godziny tygodniowo.
- Umiejscowienie w planie lekcji: Lekcje te będą mogły odbywać się jedynie bezpośrednio przed lub po obowiązkowych zajęciach edukacyjnych. Wyjątkiem będą klasy szkół podstawowych, w których na dzień 15 września wszyscy uczniowie uczęszczać będą na lekcje religii lub etyki.
- Łączenie grup: Po spełnieniu określonych warunków, będzie również możliwość łączenia na potrzeby lekcji religii uczniów z różnych klas w oddziały międzyklasowe. Ma to na celu optymalizację organizacji zajęć i zasobów kadrowych.
Te zmiany mają na celu uporządkowanie organizacji lekcji religii i etyki, a także potencjalne zmniejszenie obciążenia planów lekcji, co może być postrzegane jako korzyść przez część uczniów i rodziców.
Podsumowanie kluczowych zmian
Aby ułatwić zrozumienie nadchodzących zmian, przygotowaliśmy tabelę porównawczą kluczowych aspektów nowych przedmiotów:
| Cecha | Edukacja Zdrowotna | Edukacja Obywatelska |
|---|---|---|
| Zastępuje | Wychowanie do życia w rodzinie | Historia i teraźniejszość (HiT) |
| Obowiązkowość | Nieobowiązkowa (fakultatywna) | Obowiązkowa |
| Ocena | Nie podlega ocenie | Podlega ocenie (liczy się do średniej) |
| Wpływ na promocję | Brak wpływu | Konieczna pozytywna ocena |
| Przedmiot maturalny | Nie | Nie |
| Wymiar godzin (Liceum) | 2 godziny w całym cyklu nauczania | Szczegółowy wymiar godzin w klasach II-III LO, II-IV Technikum, II-III Branżowej Szkoły I stopnia (zgodnie z podstawą programową) |
| Kwalifikacje nauczycieli | Brak szczegółowych informacji w tekście źródłowym | Nauczyciele WOS, Historii, HiT automatycznie uprawnieni |
Często Zadawane Pytania (FAQ)
1. Czy Edukacja Zdrowotna będzie obowiązkowa w przyszłości?
Barbara Nowacka, szefowa MEN, zapowiedziała, że Edukacja Zdrowotna może stać się przedmiotem obowiązkowym najwcześniej od września 2026 roku. Obecnie ma charakter fakultatywny.
2. Czy oceny z Edukacji Obywatelskiej będą wpływać na świadectwo?
Tak, Edukacja Obywatelska jest przedmiotem obowiązkowym i podlega ocenianiu. Oceny z niej będą liczyć się do średniej ocen i będą miały wpływ na klasyfikację i promocję do następnej klasy.
3. Kto będzie uczył Edukacji Obywatelskiej?
Nauczyciele, którzy posiadają kwalifikacje do nauczania wiedzy o społeczeństwie (WOS), historii, oraz historii i teraźniejszości (HiT), automatycznie będą uprawnieni do prowadzenia zajęć z Edukacji Obywatelskiej. Nie będą wymagane dodatkowe studia podyplomowe czy kursy kwalifikacyjne.
4. Czy nowe przedmioty będą na maturze?
Ani Edukacja Zdrowotna, ani Edukacja Obywatelska nie będą przedmiotami maturalnymi.
5. Ile godzin religii/etyki będzie od roku szkolnego 2025/2026?
Od roku szkolnego 2025/2026 liczba godzin religii i etyki zostanie zmniejszona z dwóch do jednej godziny tygodniowo.
6. Czy mogę nie chodzić na Edukację Zdrowotną w liceum?
Tak, Edukacja Zdrowotna jest przedmiotem nieobowiązkowym, co oznacza, że udział w zajęciach jest dobrowolny.
7. Na czym polega "nowatorska formuła" podstawy programowej Edukacji Obywatelskiej?
Nowatorska formuła podstawy programowej Edukacji Obywatelskiej zakłada spójność celów ogólnych, szczegółowych i treści nauczania. Uwzględnia obowiązkowe metody i formy pracy z uczniem oraz kładzie duży nacisk na interdyscyplinarność. Ma ona być modelem dla przyszłych reform podstaw programowych innych przedmiotów.
Wprowadzenie nowych przedmiotów oraz zmiany w organizacji zajęć religii i etyki to istotne kroki w ewolucji polskiego systemu edukacji. Mają one na celu lepsze przygotowanie młodych ludzi do wyzwań współczesnego świata, zarówno w kontekście zdrowia, jak i aktywnego obywatelstwa. Choć niektóre zmiany budzą dyskusje, ich długoterminowy wpływ na rozwój uczniów i społeczeństwa będzie kluczowy.
Zainteresował Cię artykuł Nowe Przedmioty w Liceum od 2025/2026? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!