12/06/2013
Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym to jeden z kluczowych wyborów dla wielu maturzystów, którzy aspirują do studiowania na prestiżowych kierunkach humanistycznych, filologicznych czy społecznych. W przeciwieństwie do obowiązkowego egzaminu podstawowego, matura rozszerzona jest przedmiotem dodatkowym i jej wynik, choć nie wpływa bezpośrednio na fakt zdania matury, może okazać się decydujący w procesie rekrutacji na wymarzone studia. Zrozumienie struktury tego egzaminu, a przede wszystkim znajomość listy wymaganych lektur, jest absolutną podstawą skutecznego przygotowania. W tym artykule szczegółowo omówimy, co należy wiedzieć o maturze rozszerzonej z języka polskiego, ze szczególnym uwzględnieniem kanonu lektur, zasad punktacji oraz praktycznych wskazówek, które pomogą Ci osiągnąć sukces.
Dlaczego Matura Rozszerzona z Języka Polskiego?
Matura z języka polskiego na poziomie rozszerzonym jest przedmiotem dobrowolnym. Oznacza to, że przystąpienie do niej zależy wyłącznie od decyzji maturzysty. Nie jest to egzamin obowiązkowy, jak język polski na poziomie podstawowym, matematyka czy język obcy nowożytny. Mimo to, wielu uczniów decyduje się na ten krok. Dlaczego? Głównym powodem jest proces rekrutacji na uczelnie wyższe. Kierunki studiów takie jak filologia polska, dziennikarstwo, prawo, historia, kulturoznawstwo czy szereg kierunków związanych z komunikacją społeczną bardzo często wymagają lub wysoko punktują wyniki z matury rozszerzonej z języka polskiego. Oznacza to, że wysoki wynik z tego egzaminu może znacząco zwiększyć Twoje szanse na przyjęcie na wybrany kierunek, stając się często przepustką do dalszej edukacji.
Warto podkreślić, że wynik egzaminu rozszerzonego z języka polskiego nie ma wpływu na to, czy zdasz maturę. Do zdania matury wystarczają pozytywne wyniki z przedmiotów obowiązkowych. Jednak punkty uzyskane na poziomie rozszerzonym są odnotowywane na świadectwie dojrzałości i są kluczowe w procesie rekrutacji na studia, gdzie liczą się progi punktowe.
Struktura Egzaminu Rozszerzonego: Co Cię Czeka?
Matura rozszerzona z języka polskiego w formule 2023 i kolejnych latach charakteryzuje się uproszczoną strukturą w porównaniu do lat poprzednich. Obecnie egzamin ten składa się z jednego, ale za to bardzo rozbudowanego zadania – napisania wypracowania.
- Na rozwiązanie wszystkich zadań (czyli w praktyce na napisanie wypracowania) przewidziano 210 minut. To ponad trzy godziny intensywnej pracy, które należy dobrze zaplanować, uwzględniając czas na przemyślenie tematu, stworzenie planu, napisanie tekstu i jego korektę.
- Zadaniem zdającego jest przygotowanie pisemnej wypowiedzi na wybrany temat, która musi być nie krótsza niż 500 wyrazów. Przekroczenie tej granicy jest kluczowe, ponieważ niespełnienie wymogu objętości może skutkować obniżeniem punktacji.
- Każdy temat wypracowania wymaga odwołania się do obowiązkowej lektury szkolnej. To podkreśla fundamentalne znaczenie znajomości kanonu lektur. Nie wystarczy ogólna wiedza, konieczne jest precyzyjne odwołanie się do konkretnych utworów, ich bohaterów, problematyki czy stylistyki.
- Maksymalna liczba punktów, jaką można uzyskać za cały egzamin, wynosi 35 pkt. Ta punktacja jest sumą oceny różnych aspektów wypracowania, od merytoryki po poprawność językową.
Klucz do Sukcesu: Obowiązkowe Lektury
Znajomość lektur to podstawa sukcesu na maturze rozszerzonej. Należy pamiętać, że zakres lektur obowiązujących na poziomie rozszerzonym obejmuje nie tylko dodatkowe tytuły, ale także wszystkie utwory przewidziane dla poziomu podstawowego. To oznacza, że aby dobrze przygotować się do egzaminu rozszerzonego, musisz mieć opanowany cały kanon lektur szkolnych.
Fundament: Lektury z Poziomu Podstawowego
Poniżej przedstawiamy listę lektur, które są obowiązkowe dla zdających maturę z języka polskiego na poziomie podstawowym, a co za tym idzie, również na rozszerzonym. Ich dogłębna znajomość jest niezbędna:
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Pieśni nad Pieśniami, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Jan Parandowski, Mitologia, część I Grecja
- Homer, Iliada (fragmenty)
- Sofokles, Antygona
- Lament świętokrzyski (fragmenty)
- Legenda o św. Aleksym (fragmenty)
- Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty)
- Kwiatki świętego Franciszka z Asyżu (fragmenty)
- Pieśń o Rolandzie (fragmenty)
- Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty)
- Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich
- Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty)
- Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty)
- William Szekspir, Makbet
- Molier, Skąpiec
- Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod, Dziady cz. III
- Juliusz Słowacki, Kordian
- Bolesław Prus, Lalka
- Eliza Orzeszkowa, Gloria victis
- Henryk Sienkiewicz, Potop
- Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara
- Stanisław Wyspiański, Wesele
- Stefan Żeromski, Przedwiośnie
- Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu, Ludzie, którzy szli
- Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat
- Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem
- Albert Camus, Dżuma
- George Orwell, Rok 1984
- Sławomir Mrożek, Tango
- Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie), Góra „Edek” (z tomu Prawo prerii)
- Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych)
- Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie)
- Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach)
- Ponadto z zakresu szkoły podstawowej: bajki Ignacego Krasickiego, Dziady cz. II i Pan Tadeusz Adama Mickiewicza, Balladyna Juliusza Słowackiego.
Rozszerzenie Horyzontów: Lektury Dodatkowe na Poziomie Rozszerzonym
Oprócz powyższych, do egzaminu rozszerzonego dochodzą kolejne, często bardziej wymagające dzieła. Ich znajomość świadczy o głębszym zrozumieniu literatury i kultury:
- Homer, Odyseja (fragmenty)
- Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty)
- Platon, Państwo (fragmenty)
- św. Augustyn, Wyznania (fragmenty)
- św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty)
- Michel de Montaigne, Próby (fragmenty)
- William Szekspir, Hamlet
- Juliusz Słowacki, Lilla Weneda
- Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia
- Realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honore de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary)
- Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa
- Franz Kafka, Proces (fragmenty)
- Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe
- Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadania
Znaczenie Utworów Poetyckich i Tekstów Źródłowych
Niektóre utwory poetyckie i eseje są wymienione w wykazie, ale ich znajomość treści nie będzie sprawdzana na maturze. Służą one przede wszystkim jako materiał źródłowy do analizy, sprawdzający umiejętność odczytywania i interpretowania tekstów, a nie ich znajomość z pamięci. Do tej kategorii należą:
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- Cyprian Kamil Norwid, Bema pamięci żałobny – rapsod, Fortepian Szopena, Czarne kwiaty (fragmenty), Promethidion (fragmenty)
- Wybrane wiersze następujących poetów: Józefa Czechowicza, Tadeusza Gajcego, Mirona Białoszewskiego
- Wybrane eseje następujących autorów: Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta, Zygmunta Kubiaka, Jarosława Marka Rymkiewicza (co najmniej po jednym utworze)
To oznacza, że zadania maturalne mogą bazować na fragmentach tych utworów, ale nie będą wymagały od Ciebie znajomości całych dzieł czy ich kontekstu historyczno-literackiego poza tym, co zostanie podane w arkuszu egzaminacyjnym. Kluczem jest umiejętność interpretacji tekstu „na gorąco”.
Bogactwo Wyboru: Lektury, do Których Możesz Się Odwołać
W wypracowaniu maturalnym zdający ma prawo odwołać się do dowolnego utworu poetyckiego, a także do lektur obowiązkowych wskazanych w podstawie programowej dla zakresu podstawowego i rozszerzonego, które nie zostały ujęte w wymaganiach egzaminacyjnych jako obowiązkowe do sprawdzenia treści. Daje to dużą swobodę w argumentacji i pozwala na wykorzystanie szerszej wiedzy literackiej.
Lektury z poziomu podstawowego, do których można się odwołać:
- William Szekspir, Romeo i Julia
- Ignacy Krasicki, wybrane satyry
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność
- Bolesław Prus, Z legend dawnego Egiptu
- Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (tom I – Jesień)
- Stefan Żeromski, Rozdziobią nas kruki, wrony...
- Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty)
- Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty)
- Antoni Libera, Madame
- Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty)
- Ponadto z zakresu szkoły podstawowej: Zemsta Aleksandra Fredry
Lektury z poziomu rozszerzonego, do których można się odwołać:
- Arystofanes, Chmury
- Wergiliusz, Eneida (fragmenty)
- François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty)
- Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki)
- Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie
- Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku
Ta lista pokazuje, że im szersza jest Twoja wiedza literacka, tym więcej masz możliwości na stworzenie bogatego i przekonującego wypracowania, odwołując się do różnorodnych kontekstów.
Jak Oceniane Jest Twoje Wypracowanie? Kryteria Punktacji
Łącznie za egzamin pisemny z języka polskiego na poziomie rozszerzonym można uzyskać 35 pkt. Ocena wypracowania jest kompleksowa i opiera się na czterech głównych kryteriach, z których każde ma swoją wagę punktową:
- Spełnienie formalnych warunków polecenia (od 0 do 1 pkt): To podstawowe kryterium, które sprawdza, czy Twoje wypracowanie jest zgodne z instrukcją – przede wszystkim pod względem minimalnej długości (500 wyrazów) oraz czy dotyczy tematu. Brak spełnienia tego warunku może skutkować dyskwalifikacją lub znaczną utratą punktów.
- Kompetencje literackie i kulturowe (od 0 do 16 pkt): To serce oceny. Tutaj liczy się Twoja znajomość lektur obowiązkowych, umiejętność ich interpretacji, osadzenia w kontekście kulturowym i historycznoliterackim. Ocenia się trafność i pogłębienie argumentacji, trafność odwołań do tekstów oraz oryginalność myślenia. To właśnie w tym kryterium znajomość lektury odgrywa największą rolę.
- Kompozycja wypowiedzi, w tym struktura, spójność i styl wypowiedzi (od 0 do 7 pkt): To kryterium dotyczy organizacji Twojego tekstu. Ocenia się logiczność i przejrzystość układu pracy (wstęp, rozwinięcie, zakończenie), spójność argumentacji, płynność przechodzenia między akapitami oraz adekwatność stylu do formy wypracowania.
- Język wypowiedzi, w tym zakres i poprawność środków językowych, poprawność ortograficzna i poprawność interpunkcyjna (od 0 do 11 pkt): To kryterium ocenia Twoje umiejętności językowe. Punkty przyznawane są za bogactwo słownictwa, różnorodność składni, precyzję sformułowań, a także za bezbłędność w zakresie ortografii i interpunkcji. Im mniej błędów i bogatszy język, tym wyższa punktacja.
Wpływ Wyniku na Twoją Przyszłość Akademicką
Jak już wspomniano, wynik matury rozszerzonej z języka polskiego nie decyduje o tym, czy zdasz maturę. Jest to ważne, ponieważ wielu uczniów obawia się, że słabszy wynik z przedmiotu dodatkowego może zagrozić ich świadectwu dojrzałości. Tak nie jest. Jednakże, uzyskana liczba punktów jest odnotowywana na świadectwie maturalnym i może mieć bardzo istotny wpływ na przebieg rekrutacji na studia.
Uczelnie wyższe, zwłaszcza na kierunkach humanistycznych i społecznych, często uwzględniają wyniki uzyskane na maturze z języka polskiego zdawanego na poziomie rozszerzonym jako jeden z kluczowych elementów w procesie kwalifikacyjnym. W praktyce oznacza to, że im lepszy wynik, tym większe szanse na dostanie się na wymarzony kierunek, szczególnie na tych najbardziej obleganych. Dlatego, jeśli masz konkretne plany dotyczące studiów, solidne przygotowanie do matury rozszerzonej z języka polskiego jest inwestycją w Twoją przyszłość akademicką.
Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)
- Czy matura rozszerzona z języka polskiego jest obowiązkowa?
- Nie, matura z języka polskiego na poziomie rozszerzonym jest przedmiotem dobrowolnym. Maturzysta sam decyduje, czy chce do niej przystąpić.
- Co dokładnie jest oceniane na egzaminie rozszerzonym z języka polskiego?
- Egzamin rozszerzony w formule 2023 i kolejnych latach polega na napisaniu jednego wypracowania. Oceniane są: spełnienie warunków formalnych, kompetencje literackie i kulturowe (znajomość lektur), kompozycja tekstu oraz poprawność i bogactwo języka.
- Ile punktów można uzyskać za maturę rozszerzoną z języka polskiego?
- Maksymalnie można uzyskać 35 pkt za całe wypracowanie.
- Czy wynik matury rozszerzonej wpływa na fakt zdania głównej matury?
- Nie, wynik z matury rozszerzonej nie ma wpływu na to, czy zdasz maturę. Jest on jedynie brany pod uwagę w procesie rekrutacji na studia.
- Jaka jest minimalna długość wypracowania na maturze rozszerzonej?
- Wypracowanie musi mieć nie mniej niż 500 wyrazów.
- Czy są inne zadania oprócz wypracowania?
- W formule 2023 i kolejnych latach egzamin rozszerzony z języka polskiego składa się wyłącznie z jednego zadania – napisania wypracowania.
- Czy mogę odwołać się do dowolnej książki w moim wypracowaniu, czy tylko do obowiązkowych?
- Musisz odwołać się do obowiązkowej lektury szkolnej wskazanej w temacie lub jako wymagana. Jednak możesz także odwołać się do innych lektur obowiązkowych z podstawy programowej (tych, których znajomość treści nie jest weryfikowana bezpośrednio w arkuszu) oraz do dowolnych utworów poetyckich, aby wzbogacić swoją argumentację.
Zainteresował Cię artykuł Matura Rozszerzona Polski: Klucz do Lektur? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!