Krwiodawstwo: Kto może, a kto nie może oddać krwi?", "kategoria": "Zdrowie

Oddawanie krwi to jeden z najbardziej bezinteresownych i heroicznych aktów, jaki możemy wykonać. Jedna donacja może uratować życie nawet trzem osobom, stając się często ostatnią nadzieją dla pacjentów w nagłych wypadkach, podczas skomplikowanych operacji czy w walce z ciężkimi chorobami. Zapotrzebowanie na krew jest ciągłe i niezmienne, a jej brak może mieć tragiczne konsekwencje. Jednak aby zapewnić bezpieczeństwo zarówno dawcy, jak i biorcy, istnieją ściśle określone kryteria, które decydują o możliwości oddania tego bezcennego daru. Nie każdy może zostać dawcą, a wiele czynników, od stanu zdrowia po niedawne podróże czy zabiegi medyczne, może czasowo lub trwale wykluczyć Cię z grona krwiodawców. Zrozumienie tych zasad jest kluczowe dla każdego, kto rozważa oddanie krwi.

Kto może zostać dawcą krwi? Podstawowe wymagania

Potencjalny dawca krwi to osoba, która spełnia kilka podstawowych warunków zdrowotnych i demograficznych. Przede wszystkim, aby móc oddać krew, musisz być w dobrym stanie zdrowia. System krwiodawstwa w Polsce dba o to, aby pobrana krew była bezpieczna dla biorcy, a sama donacja nie stanowiła zagrożenia dla dawcy. Oto kluczowe kryteria:

• Wiek: Od 18 do 65 lat.
• Waga: Co najmniej 50 kg. Jest to ważne, ponieważ ilość pobranej krwi (450 ml) nie powinna przekraczać 10% ogólnej objętości krwi w organizmie, aby uniknąć negatywnych skutków dla dawcy.
• Ogólny stan zdrowia: Musisz cieszyć się dobrym zdrowiem. Wszelkie infekcje, choroby przewlekłe czy stany rekonwalescencji mogą czasowo lub trwale Cię zdyskwalifikować.

Pamiętaj, że każdy kandydat na dawcę przechodzi szczegółową kwalifikację medyczną, która obejmuje wywiad lekarski oraz badania laboratoryjne. To lekarz podejmuje ostateczną decyzję o dopuszczeniu do donacji.

Dlaczego kwalifikacja jest tak ważna? Bezpieczeństwo przede wszystkim

Kryteria kwalifikacji dawców krwi nie są arbitralne. Mają one na celu podwójne zabezpieczenie: po pierwsze, minimalizują ryzyko dla zdrowia dawcy, który oddaje część swojej krwi. Po drugie i co najważniejsze, zapewniają maksymalne bezpieczeństwo dla biorcy, który często znajduje się w stanie zagrożenia życia i potrzebuje krwi wolnej od wszelkich patogenów czy innych czynników ryzyka. Dlatego tak ważne jest, aby podczas wypełniania kwestionariusza i rozmowy z lekarzem udzielać szczerych i pełnych informacji o swoim stanie zdrowia, przebytych chorobach, przyjmowanych lekach czy odbytych podróżach. Nawet drobne niedomówienia mogą mieć poważne konsekwencje dla pacjenta.

Stała dyskwalifikacja: Kiedy nie możesz oddać krwi nigdy?

Istnieją pewne schorzenia i stany, które na zawsze wykluczają możliwość oddawania krwi. Są to przede wszystkim choroby, które mogą być przenoszone drogą krwi, a także poważne, przewlekłe dolegliwości, które mogłyby pogorszyć stan zdrowia dawcy lub wpłynąć negatywnie na jakość krwi. Do stałych dyskwalifikacji należą:

• Poważne choroby układu krążenia: Wady serca (z wyjątkiem wrodzonych, całkowicie wyleczonych), choroba wieńcowa, zawał serca, stan po zawale, zaburzenia rytmu, zapalenia serca, niewydolność krążenia.
• Poważne choroby ośrodkowego układu nerwowego: Padaczka, organiczne schorzenia układu nerwowego, poważne choroby psychiczne.
• Nawracające omdlenia i napady drgawkowe: Poza drgawkami wieku dziecięcego (lub jeśli przez 3 lata od zakończenia leczenia nie obserwuje się nawracających drgawek).
• Choroby naczyń krwionośnych: Miażdżyca znacznego stopnia, stan po udarze mózgu, choroby tętnic, nawracające zapalenia żył.
• Choroby układu oddechowego: Aktywne, przewlekłe lub nawracające choroby, takie jak zapalenie oskrzeli, czynna astma oskrzelowa, czynna gruźlica.
• Choroby układu pokarmowego: Aktywne, przewlekłe lub nawracające, np. przewlekłe biegunki, ostre i przewlekłe choroby wątroby.
• Choroby układu moczowego: Aktywne, przewlekłe lub nawracające.
• Choroby skóry: Aktywne, przewlekłe lub nawracające, np. sklerodermia.
• Choroby gruczołów dokrewnych i zaburzenia przemiany materii: Aktywne, przewlekłe lub nawracające, np. choroba Gravesa-Basedowa, choroba Cushinga.
• Cukrzyca: Leczenie insuliną jest stałą dyskwalifikacją.
• Choroby układowe: Aktywne, przewlekłe lub nawracające, np. kolagenozy (toczeń rumieniowaty układowy).
• Nowotwory złośliwe: Poza rakiem in situ, pod warunkiem całkowitego wyleczenia i braku nawrotów.
• Choroby krwi i układu krwiotwórczego: Aktywne, przewlekłe lub nawracające.
• Choroby zakaźne przenoszone drogą krwi:
  • Żółtaczka zakaźna (WZW B, WZW C) – nawet przebycie w przeszłości.
  • Kiła.
  • Zakażenie wirusem HIV I/II, HTLV.
  • Babeszjoza, gorączka Chagasa (Trypanosoma cruzi), leiszmanioza trzewna (Kala Azar), promienica, tularemia.
  • Dodatni wynik w kierunku obecności przeciwciał anty-HCV (nawet z ujemnym wynikiem RNA-HCV).
  • Zakażenie wirusem HBV (HBsAg pozytywny).
• Transplantacje: Przeszczep rogówki lub opony twardej (ryzyko chorób prionowych), przeszczep narządów (konieczność przyjmowania leków immunosupresyjnych).
• Zażywanie anabolików.

Czasowa dyskwalifikacja: Kiedy trzeba odczekać?

Wiele sytuacji zdrowotnych lub życiowych powoduje jedynie czasową niemożność oddania krwi. Po upływie określonego czasu i ustąpieniu objawów lub zakończeniu leczenia, zazwyczaj można ponownie zostać dawcą. Poniżej przedstawiamy szczegółową tabelę najczęstszych przyczyn czasowej dyskwalifikacji:

Leki a oddawanie krwi: Co musisz wiedzieć?

Przyjmowanie leków to częsty powód do wątpliwości wśród potencjalnych dawców. Ogólna zasada jest taka, że przez cały okres stosowania leków (innych niż witaminy, doustne środki antykoncepcyjne oraz leki hormonalne stosowane w okresie menopauzy) oraz przez pewien czas po zaprzestaniu ich przyjmowania nie należy oddawać krwi. Zawsze należy skonsultować się z osobą kwalifikującą dawców, jaki czas trzeba odczekać po odstawieniu leku, ponieważ leki mają różny okres działania i wpływu na organizm. Ważne jest, aby zawsze informować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach diety – to on podejmuje ostateczną decyzję.

• Leki hormonalne/Tabletki antykoncepcyjne: Przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych i leków hormonalnych stosowanych w okresie menopauzy nie dyskwalifikuje dawcy.
• Suplementy wspomagające wysiłek fizyczny (np. kreatyna): W przypadku przyjmowania suplementów zawierających kreatynę, należy pamiętać, że kreatynina jest przetwarzana w organizmie na kreatyninę, która jest toksyną dla pacjentów np. z niewydolnością nerek. Może to stanowić przeciwwskazanie do oddawania krwi. Zawsze poinformuj o tym lekarza.
• Anaboliki: Zażywanie anabolików trwale dyskwalifikuje z oddawania krwi.
• Leki specjalistyczne: Lek może spowodować dyskwalifikację ze względu na przyczynę jego przyjmowania, a nie sam lek.
• Alergia pokarmowa: Jeśli jesteś uczulony na produkty mleczne lub inne pokarmy, ale nie przyjmujesz na stałe żadnych leków, możesz oddać krew. Dyskwalifikacja następuje, jeśli alergia objawia się w momencie donacji, przyjmujesz leki na alergię lub jesteś w trakcie odczulania.

Proces oddawania krwi krok po kroku: Od rejestracji do regeneracji

Oddanie krwi to proces, który trwa około godziny i jest w pełni bezpieczny. Dzięki przestrzeganiu procedur i używaniu jednorazowego sprzętu, ryzyko zakażenia jest wyeliminowane. Oto jak wygląda cały proces:

1. Przygotowanie przed donacją

• Dzień przed oddaniem: Pij dużo płynów (najlepiej niegazowanej wody mineralnej).
• Wysypianie: Koniecznie wyśpij się przed donacją.
• Posiłek: Zjedz lekki posiłek (unikaj pokarmów zawierających dużą ilość tłuszczu).
• Używki: Ogranicz palenie papierosów. Absolutnie nie przychodź oddawać krwi po spożyciu alkoholu lub innych środków zmieniających nastrój!
• Planowanie: Zaplanuj dzień i sprawdź godziny otwarcia centrum lub punktu poboru krwi.

2. W punkcie poboru krwi

1. Rejestracja: Zarejestruj się w najbliższym punkcie poboru krwi. Musisz mieć przy sobie dokument ze zdjęciem (np. dowód osobisty, prawo jazdy, paszport). Twoje dane zostaną wpisane do systemu elektronicznego, a do próbek krwi zostanie przypisany unikalny kod kreskowy.
2. Kwestionariusz: Otrzymasz kwestionariusz z pytaniami o Twój stan zdrowia. Wypełnij go zgodnie z prawdą, udzielając wyczerpujących informacji o przebytych chorobach i przyjmowanych lekach.
3. Wstępne badania: Pielęgniarka pobierze próbki Twojej krwi do wstępnych badań (stężenie hemoglobiny lub morfologia).
4. Wywiad lekarski: Lekarz, mając wyniki Twoich badań i wypełniony kwestionariusz, przeprowadzi z Tobą wywiad na temat Twojego zdrowia. Na jego podstawie zdecyduje, czy możesz oddać krew. Jeśli nie, wyjaśni Ci dlaczego. Zawsze możesz zadać pytania i rozwiać wszelkie wątpliwości.
5. Poczekalnia: Usiądź wygodnie i poczekaj na wezwanie do sali pobrań.

3. Pobieranie krwi

• Bezpieczeństwo: Pobieranie odbywa się w specjalnym pomieszczeniu z użyciem wyłącznie jednorazowego sprzętu, co eliminuje ryzyko zakażenia.
• Wygoda: Wybierz rękę, z której chcesz oddawać krew, i usiądź wygodnie w fotelu.
• Proces: Pielęgniarka założy wkłucie, a krew samoczynnie zacznie napełniać pojemnik.
• Czas trwania: Oddawanie krwi pełnej trwa zazwyczaj około 10 minut, podczas których oddajesz jedną jednostkę krwi (450 ml). Oddawanie składników krwi (osocza, płytek, krwinek czerwonych lub białych) metodą aferezy trwa dłużej, zazwyczaj od 30 do 90 minut, w zależności od składnika.

4. Po donacji

• Odpoczynek: Po oddaniu krwi odpocznij przez około 10-15 minut.
• Regeneracja: W rejestracji odbierz posiłek regeneracyjny (najczęściej czekolady), które pomogą uzupełnić ubytek energetyczny.
• Zaświadczenia: Możesz otrzymać zaświadczenie zwalniające z pracy lub szkoły oraz zwrot kosztów podróży.
• Zalecenia: Stosuj się do zaleceń personelu. Trzymaj uciśnięte miejsce wkłucia z ręką wyprostowaną w łokciu. Nie obciążaj nadmiernie ręki, z której pobrano krew.
• Dieta: Jedz regularnie posiłki, tego dnia dieta powinna być bogatsza w węglowodany.
• Unikaj: Staraj się nie przebywać w zbyt gorących i dusznych pomieszczeniach. Unikaj szybkiej zmiany pozycji z leżącej na stojącą.
• Potencjalne problemy: Jeśli pojawi się krwiak lub zasinienie, stosuj okłady z lodu. Jeśli zmiana będzie duża, zgłoś się do lekarza rodzinnego.
• Monitorowanie zdrowia: Jeśli w ciągu 48 godzin od pobrania krwi wystąpią u Ciebie jakiekolwiek objawy chorobowe (np. gorączka, ostry ból gardła), natychmiast zawiadom telefonicznie centrum krwiodawstwa. Jeśli wystąpią objawy osłabienia: poinformuj kogoś obok, połóż się z nogami wyżej lub zrób skłon. Jeśli objawy pojawią się po opuszczeniu miejsca, skontaktuj się z lekarzem.
• Zawody wysokiego ryzyka: Jeśli wykonujesz zawody takie jak pilot, maszynista, kierowca autobusu, operator dźwigu, pracujesz na wysokości, uprawiasz wspinaczkę lub głębokie nurkowanie, możesz powrócić do swoich zajęć najwcześniej po 12 godzinach.

Częstotliwość donacji: Jak często można oddawać krew?

Organizm potrzebuje czasu na regenerację po oddaniu krwi. Dlatego istnieją ściśle określone odstępy czasowe między kolejnymi donacjami, zależne od rodzaju pobieranego składnika:

• Krew pełna: Można ją pobierać nie częściej niż 6 razy w roku od mężczyzn i nie częściej niż 4 razy w roku od kobiet. Przerwa między kolejnymi donacjami nie może być krótsza niż 8 tygodni.
• Osocze (plazmafereza automatyczna): Od jednego dawcy w ciągu roku osocze można pobrać maksymalnie 33 razy, przy czym przerwa między poszczególnymi donacjami nie może być krótsza niż 2 tygodnie.
• Płytki krwi (trombafereza): Zabiegi pobrania płytek krwi mogą być wykonywane nie częściej niż co 2 tygodnie.
• Koncentrat krwinek czerwonych (KKCz) metodą erytroaferezy: Przerwa między dwoma kolejnymi oddaniami jest taka sama jak w przypadku pobrania krwi pełnej, czyli nie krótsza niż 8 tygodni.

Rzadkie grupy krwi i zapotrzebowanie

Wszystkie grupy krwi są potrzebne, ponieważ istnieją biorcy o różnych grupach. Jednak z użytecznego punktu widzenia, najbardziej pożądana jest krew grupy O RhD- (ujemne). Dlaczego? Ponieważ w nagłych wypadkach, gdy brakuje krwi właściwej grupy, może być przetoczona niemal każdemu biorcy (jest to tzw. uniwersalny dawca). Problem polega na tym, że jest to jedna z rzadziej występujących grup krwi, posiada ją zaledwie około 7% Polaków. Statystyka ta jest podobna na całym świecie. Niezależnie od Twojej grupy krwi, każda donacja jest bezcenna i ratuje życie.

Mit czy prawda? Popularne pytania o krwiodawstwo

Czy oddanie krwi spowoduje przymus oddawania krwi w przyszłości?

Nie. Ani jednorazowe, ani wielokrotne oddawanie krwi nie powoduje, że trzeba to powtarzać do końca życia. Organizm nie produkuje więcej krwi, niż potrzebuje. Jednorazowe oddanie krwi wywiera taki sam wpływ na jej produkcję jak: krwawienie z nosa, skaleczenie w palec czy miesiączka.

Czy oddawanie krwi jest bezpieczne i nie szkodzi zdrowiu?

Tak, oddawanie krwi jest bezpiecznym procesem. Na wszystkich etapach oddawania krwi używa się wyłącznie sprzętu jednorazowego użytku, w związku z czym nie grozi zakażeniem czynnikami chorobotwórczymi przenoszonymi drogą krwi. Oddawanie krwi nie szkodzi również zdrowiu, pod warunkiem, że dawca jest prawidłowo zakwalifikowany. Jeśli istnieje jakiekolwiek podejrzenie, że oddanie krwi może spowodować niedogodności u dawcy, taka osoba jest czasowo lub na stałe dyskwalifikowana.

Dlaczego krwi nie można wyprodukować w laboratorium?

Pomimo intensywnych badań nad wytworzeniem syntetycznej krwi, dotychczas naukowcy nie opracowali metody pozwalającej na wyprodukowanie krwi w warunkach laboratoryjnych. Nie są dostępne sposoby przemysłowego pozyskania składników krwi, więc jedynym sposobem na jej pozyskanie jest oddawanie jej przez ludzi. To sprawia, że krew jest bezcennym darem.

Kto potrzebuje krwi od drugiego człowieka?

Krew i jej składniki podawane są głównie osobom, u których występują braki krwi i jej składników. Braki te mogą wystąpić w wyniku wypadku, zabiegu operacyjnego, zaburzeń krzepnięcia, po oparzeniach i urazach, a także u pacjentów z chorobami rozrostowymi i nowotworami (w trakcie i po chemioterapii) oraz u pacjentów wymagających transplantacji lub zabiegów kardiochirurgicznych.

Kiedy krew jest najbardziej potrzebna?

Niedobory krwi i jej składników występują okresowo w ciągu całego roku, a najdłużej utrzymują się w okresie wakacyjnym. Jest to spowodowane między innymi większą liczbą wypadków oraz faktem, że krwiodawcy przebywają w tym okresie na urlopach. Jednak zapotrzebowanie na krew występuje przez cały rok.

Czy badania wykryją u mnie zakażenie, a jeśli tak, to czy zostanę zawiadomiony?

Tak. Krew każdego dawcy jest rutynowo badana w kierunku przeciwciał anty-HIV 1, 2, antygenu HBs, przeciwciał anty-HCV oraz RNA HCV, odczynów kiłowych, DNA HBV i RNA HIV. Jeśli wyniki testów markerów zakaźnych są dodatnie, dawca jest o tym powiadamiany osobiście przez lekarza, otrzymuje wyniki badań i skierowanie do lekarza specjalisty. Krew z podejrzeniem zakażenia nie jest przetaczana.

Czy można otrzymać wyniki wykonanych badań?

Tak. Wszystkie wyniki badań wykonanych przy okazji oddania krwi dawca może bezpłatnie odebrać w kilka dni po pobraniu (także wyniki badań wirusologicznych i odczynu kiłowego). Dodatkowo, u osób systematycznie oddających krew, raz w roku oznacza się morfologię krwi i wzór odsetkowy krwinek białych (tzw. rozmaz).

Jaka jest wartość jednej donacji krwi?

Jest ona warta tyle, ile uratowane dzięki niej życie i zdrowie, czyli jest bezcenna. Z punktu widzenia biorcy wartość krwi jest nieprzeliczalna na pieniądze, gdyż oddawanie krwi jest czynem bezinteresownym.

Jakie są powody, dla których ludzie oddają krew?

Krwiodawcy deklarują, że oddawanie krwi daje ogromną satysfakcję z tego, iż mogą uratować zdrowie i życie drugiemu człowiekowi. Bardzo często podkreślają również, że najważniejsza jest świadomość bezinteresownej pomocy drugiej osobie, gdyż człowiek jest jedynym źródłem leku, którego w żaden sposób nie można wyprodukować.

Zainteresował Cię artykuł Krwiodawstwo: Kto może, a kto nie może oddać krwi?", "kategoria": "Zdrowie? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!