Tajemnica Obecności Chrystusa w Kościele", "kategoria": "Wiara

Na początku każdej Mszy Świętej, po znaku krzyża, kapłan rozkłada szeroko ręce i wypowiada słowa: „Pan z wami”. To pozdrowienie, choć brzmi jak życzenie, w rzeczywistości jest stwierdzeniem – Zmartwychwstały Chrystus jest już obecny pośród zgromadzonej wspólnoty i aktywnie działa. To zaproszenie do spotkania z Nim i odkrycia Jego wielorakiej obecności, która jest sercem chrześcijańskiej wiary i życia Kościoła. Konstytucja o Liturgii świętej Soboru Watykańskiego II jasno podkreśla, że liturgia jest wykonywaniem kapłańskiego urzędu Chrystusa, a Katechizm Kościoła Katolickiego dodaje, że w liturgii Chrystus oznacza i urzeczywistnia swoje Misterium Paschalne – swoją mękę, śmierć i zmartwychwstanie. Aby te zbawcze wydarzenia stały się udziałem ludzi wszystkich czasów, Chrystus jest zawsze obecny w swoim Kościele, a szczególnie w liturgii.

Każda celebracja liturgiczna jest dziełem Chrystusa – Najwyższego Kapłana. On jest Pierwszym Liturgiem każdej Eucharystii, działającym na wiele sposobów, które często umykają naszej uwadze. Zrozumienie tych form obecności pogłębia nasze uczestnictwo w życiu Kościoła i pozwala nam doświadczyć pełni Bożej miłości.

Obecność Chrystusa w Liturgii i Sakramentach

Sobór Watykański II w Konstytucji o Liturgii świętej (KL 7) w bardzo konkretny sposób opisuje, gdzie i jak Jezus Chrystus jest obecny w swoim Kościele, zwłaszcza podczas liturgii:

• W osobie odprawiającego kapłana: „Ten sam, który kiedyś ofiarował się na krzyżu, obecnie ofiaruje się przez posługę kapłanów”. Kapłan działa in persona Christi, czyli w osobie Chrystusa.
• W Eucharystii: Przede wszystkim pod postaciami eucharystycznymi, czyli Ciała i Krwi Pańskiej. Jest to obecność rzeczywista i substancjalna, o której szerzej pomówimy później.
• W Sakramentach: Chrystus jest obecny mocą swoją w każdym sakramencie. Na przykład, gdy ktoś chrzci, sam Chrystus chrzci, udzielając łaski.
• W Słowie Bożym: Gdy w Kościele czyta się Pismo Święte, wówczas On sam mówi. To nie tylko słowa z przeszłości, ale żywy głos Zbawiciela skierowany do nas dzisiaj.
• W zgromadzonej wspólnocie: „Gdzie dwaj albo trzej są zgromadzeni w imię moje, tam i ja jestem pośród nich” (Mt 18,20). Chrystus jest obecny w modlącym się i śpiewającym ludzie, który stanowi Jego mistyczne Ciało.

Ta różnorodna obecność Chrystusa w zgromadzeniu liturgicznym realizuje się przez działanie Ducha Świętego. Bez Trzeciej Osoby Trójcy Świętej owa obecność nie byłaby możliwa. W liturgii Jezus jest obecny cały – Jego osoba i Jego dzieło zbawcze. Jego obecność jest dynamiczna, działająca i zbawiająca. Chrystus zbawia, wzywa, prowadzi, ożywia i buduje królestwo Ojca na ziemi, prowadząc wszystkich wiernych do szczęścia wiecznego.

O realnej i dynamicznej obecności Chrystusa przypominają także różne przedmioty w kościele i używane w liturgii. Ołtarz symbolizuje Chrystusa i Jego Ofiarę. Krzyż na ołtarzu lub w jego pobliżu przypomina o Jego śmierci, która jest źródłem wszystkich sakramentów. Zapalone świece są znakiem zmartwychwstałego Pana. Wszystko w Eucharystii wskazuje na obecnego i działającego w niej Chrystusa.

Rzeczywista i Substancjalna Obecność w Eucharystii

Szczególną uwagę należy zwrócić na obecność Chrystusa w Eucharystii pod postaciami chleba i wina. Jest to obecność rzeczywista i substancjalna. Papież Paweł VI w encyklice „Mysterium Fidei” pisał: „tę obecność nazywamy rzeczywistą nie w sposób ekskluzywny, jakoby inne sposoby obecności nie były rzeczywistymi, lecz dla wyrażenia jej najwyższego stopnia, gdyż jest cielesna i substancjalna i wnosi z sobą obecność całego i zupełnego Chrystusa, Boga i Człowieka”.

Jan Paweł II, nawiązując do nauczania Soboru Trydenckiego, podkreślał, że Eucharystia jest tajemnicą, która przerasta zdolności poznawcze człowieka i może być przyjęta tylko i wyłącznie w wierze. Ojcowie Kościoła nie domagali się od wiernych wiedzy i zrozumienia, ale wiary. Święty Cyryl Jerozolimski w swoich katechezach mistagogicznych mówił do neofitów: „Nie patrz więc na chleb i kielich jak na czysto ziemskie rzeczy. Są one bowiem Ciałem i Krwią – jako Pan zapewnił. Chociaż by ci to mówiły zmysły, niechaj cię jednak utwierdza wiara. Nie osądzaj rzeczy ze smaku, lecz przyjmuj wiarą, a nie wątp, iż otrzymałeś dar Ciała i Krwi Chrystusa”. To wiara jest kluczem do przyjęcia tej tajemnicy.

Obecność Chrystusa w Słowie Bożym

Nie można też zapominać o obecności Chrystusa w proklamowanym podczas Mszy Świętej Słowie Bożym. W każdym zgromadzeniu liturgicznym, które jest aktualizacją Kościoła, dokonuje się zbawczy dialog między Bogiem a Jego ludem. Konstytucja liturgiczna mówi: „W liturgii bowiem Bóg przemawia do swego ludu, Chrystus w dalszym ciągu głosi Ewangelię, lud zaś odpowiada Bogu śpiewem i modlitwą” (KL 33).

Kościół, dzięki zbawczej obecności i działaniu Ducha Świętego, przekazuje w Piśmie Świętym to, co zostało objawione w Chrystusie. Papież Benedykt XVI w adhortacji o Słowie Bożym „Verbum Domini” stwierdza: „Słowo Boże przemawia bowiem do nas w Piśmie Świętym jako natchnione świadectwo Objawienia, które wraz z żywą Tradycją Kościoła stanowi najwyższą regułę wiary” (nr 18). To Słowo jest proklamowane i osiąga szczególną moc w czasie każdej Mszy Świętej. Można powiedzieć, że Pismo Święte staje się swego rodzaju szczególną księgą liturgiczną.

Msza Święta jest uprzywilejowanym miejscem proklamacji Słowa Bożego i zbawczego dialogu. Proklamowane Słowo Boże posiada taką samą moc, jaką miało, gdy było wypowiadane bezpośrednio przez Jezusa Chrystusa. Dziś mocą swojego słowa Chrystus nadal zbawia, uzdrawia, wypędza złe duchy i odpuszcza grzechy. Benedykt XVI mówi wprost o sakramentalności Słowa Bożego we Mszy Świętej, porównując obecność Chrystusa w słowie do Jego obecności pod postaciami chleba i wina. Istnieje pilna potrzeba, aby odkryć tę formę obecności Chrystusa w Eucharystii, by karmić się Słowem Bożym, z którego rodzi się autentyczna wiara.

Głębsze Zrozumienie Obecności Eucharystycznej: Perspektywa Ewangelii św. Jana (rozdział 6)

Ewangelia św. Jana, w szóstym rozdziale, poświęca wiele miejsca mowie eucharystycznej Jezusa, która stanowi fundament dla zrozumienia Jego obecności w Eucharystii. Analiza tego fragmentu pozwala dostrzec głębię i wielowymiarowość tej tajemnicy.

Przygotowanie do Tajemnicy Eucharystii

Tajemnica Ciała i Krwi Chrystusa była przygotowywana na różnych poziomach, co pomaga nam zrozumieć jej dzisiejsze znaczenie:

1. Materia: Ewangelia Jana rozpoczyna się od słów o Słowie, przez które wszystko się stało (J 1,1-3). Bóg stworzył świat, w tym materię chleba i wina. Eucharystia, jako „owoc ziemi oraz winnego krzewu i pracy rąk ludzkich”, łączy w sobie stworzenie i ludzki wysiłek. Docenienie piękna świata i wartości pracy ludzkiej jest przygotowaniem do przyjęcia tajemnicy Ciała i Krwi Chrystusa.
2. Pascha: Rozmnożenie chleba i Ostatnia Wieczerza miały miejsce przed świętem Paschy. Eucharystia jest nazywana Nową Paschą, a Barankiem Paschalnym jest sam Jezus. Pascha żydowska była pomostem między niewolą a wyzwoleniem. Podobnie Eucharystia jest pokarmem ku zbawieniu i wolności. Uświadamianie, że stawką tej tajemnicy jest wolność, może zachęcać do jej przeżywania.
3. Wcielenie: „Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas” (J 1,14). Moment Przeistoczenia można porównać do momentu Wcielenia. Tak jak Słowo stało się Ciałem Chrystusa, tak chleb staje się Ciałem Chrystusa. Medytacja i kontemplacja ziemskiego życia Jezusa pomaga głębiej wejść w tajemnicę Eucharystii. Im bardziej poznajemy Jezusa z Ewangelii, tym bliższy staje się nam Jezus z Ołtarza.

Aspekty Obecności Jezusa w Eucharystii

Głębsze zanurzenie w te prawdy pozwala dostrzec obecność Jezusa w Eucharystii w kilku aspektach:

1. Po prostu obecność: Jezus czterokrotnie używa wyrażenia „Ja jestem” (J 6,35.41.48.51), nawiązując do objawienia Bożego imienia. W Eucharystii Jezus po prostu jest, co jest szalenie ważne w kontekście szukania Boga i Jego nieobecności. Eucharystia jest miejscem, gdzie Bóg jest.
2. Obecność niebiańska: Jezus mówi: „Chlebem Bożym jest Ten, który z nieba zstępuje” (J 6,33). To obecność Kogoś od Boga, spoza ziemskiego horyzontu. Dla tych, którzy zacieśniają swoje życie do horyzontu tej ziemi, Eucharystia może wydawać się mało pociągająca. Jest to tajemnica dla tych, którzy pragną więcej niż tylko to, co widzialne i ziemskie.
3. Obecność prawdziwa: „Ciało moje jest prawdziwym pokarmem, a Krew moja jest prawdziwym napojem” (J 6,55). Prawdziwy pokarm to taki, który nasyca, daje siłę i pozwala przeżyć. Warto mówić o tym, jak Jezus Eucharystyczny zmienił czyjeś życie, jak uczestnictwo w Mszy Świętej i przyjmowanie Komunii miało realny wpływ na ludzi.
4. Obecność gorsząca: Mowa eucharystyczna Jezusa nie została przyjęta entuzjastycznie. „Jak on może nam dać swoje ciało do jedzenia?” (J 6,52) – pytali. Wielu uczniów odeszło (J 6,66). Eucharystia może być gorsząca i dziś – z powodu samej tajemnicy (widzimy chleb i wino, nie „niemożliwe rzeczy”), sposobu sprawowania, czy niespójności z życiem uczestników. Ważne jest, by tłumaczyć, że odejście od Eucharystii jest zawsze odejściem od Chrystusa.
5. Obecność inna: „To jest chleb, który z nieba zstąpił – nie jest on taki jak ten, który jedli wasi przodkowie, a poumierali. Kto spożywa ten chleb, będzie żył na wieki” (J 6,58). Jezus celowo zestawia mannę z Eucharystią, by pokazać jej wyjątkowość i wyższość. Ten pokarm daje życie na wieki. Warto głosić prawdę o prymacie i niepowtarzalności Jezusa, który jest jedynym Panem i Zbawicielem.

Działanie Jezusa w Eucharystii

Obecność Jezusa w Eucharystii jest celowa, sprawcza i ukierunkowana na działanie, które ma przynieść określony skutek:

1. Działanie dające życie: „Chlebem Bożym jest Ten, który z nieba zstępuje i życie daje światu” (J 6,33). Eucharystia jest kontynuacją stwórczego działania Boga, który jest pierwszym Dawcą i Ożywielem. To otwiera perspektywę dla tych, którzy wegetują, cierpią na depresję – Eucharystia daje życie. Uświadamia też, że Bóg pierwszy nas umiłował i daje nam więcej, niż od nas oczekuje.
2. Działanie dające wieczność: „Kto spożywa moje Ciało i pije moją Krew, ma życie wieczne, a Ja go wskrzeszę w dniu ostatecznym” (J 6,54). Pewność życia wiecznego opiera się na Jezusie i Jego zmartwychwstaniu. Eucharystia to wybór Kogoś, kto daje najwięcej – życie wieczne.
3. Działanie dające pewność zbawienia: „Wszystko, co Mi daje Ojciec, do Mnie przyjdzie, a tego, który do Mnie przychodzi, precz nie odrzucę” (J 6,37). Eucharystia jest pokarmem nieśmiertelności i daje pewność zbawienia dla tych, którzy umierają w stanie łaski uświęcającej. Komunia święta jest skutecznym znakiem normalności relacji między dzieckiem Bożym a Bogiem Ojcem.
4. Działanie ofiarnicze: „Chlebem, który Ja dam, jest moje ciało, wydane za życie świata” (J 6,51). Eucharystia jest ofiarą. Zbawcze działanie Jezusa poprzez Jego cierpienie zastępcze jest najpotężniejsze. To jest kluczowe dla duszpasterstwa ludzi chorych i cierpiących – każdy krzyż nabiera sensu w świetle ofiary Chrystusa. Spożywając Eucharystię, spożywamy chleb cierpienia Jezusa, który rzuca paschalne światło na cierpienia każdego człowieka.
5. Działanie relacyjne: „Kto spożywa moje Ciało i Krew moją pije, trwa we Mnie, a Ja w nim” (J 6,56). Greckie słowo „menein” (trwać) oznacza również „mieszkać”, odsyłając do obrazu domu, rodziny, wspólnoty. Eucharystia tworzy rodzinę. „Łamanie chleba” współtworzyło wspólnotę Kościoła w czasach apostolskich (Dz 2,42). Eucharystia jest lekarstwem na samotność, tworzy autentyczną wspólnotę braci i sióstr Chrystusa.

Działanie Człowieka w Eucharystii

Bóg zaprasza człowieka do współpracy w Eucharystii, która jest konieczna, by obecność i działanie Jezusa były skuteczne dla każdego. „Oto stoję u drzwi i kołaczę: jeśli ktoś posłyszy mój głos i drzwi otworzy, wejdę do niego i będę z nim wieczerzał, a on ze Mną” (Ap 3,20).

1. Uczestniczyć: „Kto do Mnie przychodzi, nie będzie łaknął” (J 6,35). Niezbędnym działaniem jest przyjście do Jezusa. Systematyczne uczestnictwo w Eucharystii prowadzi do zażyłości z Chrystusem i przynosi owoce.
2. Wierzyć: „Kto we Mnie wierzy, nigdy pragnąć nie będzie” (J 6,35). Przyjście do Jezusa jest konieczne, ale niewystarczające. Konieczna jest wiara, rozumiana jako zaufanie. Skuteczność Eucharystii zależy od wiary w Jezusa, stąd troska o osobistą relację z Nim jest najważniejszym zadaniem duszpasterskim.
3. Pracować: „Zabiegajcie nie o ten pokarm, który niszczeje, ale o ten, który trwa na życie wieczne” (J 6,27). Greckie „ergadzesthe” oznacza „pracujcie nad tym”. To zaproszenie do aktywnego, wysiłkowego przeżywania tajemnicy Eucharystii – poprzez lepsze przygotowanie, aktywne śpiewanie, czy podjęcie funkcji liturgicznej. Eucharystia powinna „kosztować” człowieka wysiłku, który przynosi owoce.
4. Mieć świadomość konsekwencji: „Kto spożywa chleb lub pije kielich Pański niegodnie, winny staje się Ciała i Krwi Pańskiej” (1 Kor 11,27-30). Eucharystia nie jest niewinną zabawką. Świadomość pozytywnych, ale i negatywnych konsekwencji (choroby, śmierć duchowa) pomaga zrozumieć jej powagę. Eucharystia może być pokarmem na życie albo środkiem do zabicia własnej duszy.
5. Świadomość różnorodności: Jezus używa dwóch słów na określenie jedzenia (esthio i trogo), wskazując na ogólne jedzenie i dokładne spożywanie. Ta różnorodność słów jest wskazówką, by pogodzić się z różnorodnością w sprawowaniu tajemnicy Eucharystii. Człowiek powinien wycofać się z niepotrzebnych „bitew liturgicznych”, które nie szanują różnorodności Eucharystii, aby Jezus mógł być bardziej obecny i skutecznie działać.

Kościół: Wspólnota Założona przez Chrystusa

Chrystus jest obecny nie tylko w liturgii i sakramentach, ale także w całym Kościele, który jest Jego Mistycznym Ciałem. Ta prawda, choć fundamentalna, bywa często zapominana.

Kontekst Zapowiedzi Budowy Kościoła na Skale

W Ewangelii Mateusza (Mt 16,13-23) znajdujemy kluczowy moment, gdy Jezus pyta uczniów: „Za kogo ludzie uważają Syna Człowieczego?” Uczniowie wymieniają Jana Chrzciciela, Eliasza, Jeremiasza. Następnie Jezus pyta: „A wy, za kogo Mnie uważacie?” W imieniu apostołów odpowiada Szymon Piotr: „Ty jesteś Mesjasz, Syn Boga żywego”. Ta odpowiedź spotyka się z pochwałą Jezusa, który stwierdza, że objawienie to pochodzi od Ojca w niebie, a nie od „ciała i krwi” (czyli ludzkiej wiedzy).

Zapowiedź Prymatu i Fundamentu Kościoła

Właśnie po tym wyznaniu, Jezus nadaje Szymonowi nowe imię i misję: „Ty jesteś Piotr, czyli Skała, a na tej skale zbuduję mój Kościół i bramy piekieł go nie przemogą” (Mt 16,18). Ta scena, rozgrywająca się w Cezarei Filipowej, w obliczu potężnego masywu góry Hermon i ruin pogańskich świątyń, nabiera szczególnego znaczenia. Jezus wskazuje na Piotra jako na trwały fundament, podobny do niewzruszonej góry, w kontraście do zrujnowanych ołtarzy demonów. Kościół, zbudowany na Piotrze, ma być instytucją na tyle silną, że żadne siły zła go nie pokonają.

Metafora skały jest głęboka. W przypowieści o budowaniu na skale (Mt 7,24-27) Jezus wzywa do budowania życia na mocnym fundamencie, którym jest Jego słowo i sam Bóg. Bóg jest nazywany Skałą, gdyż daje poczucie bezpieczeństwa. Budować na skale, znaczy opierać swe życie o fundament Bożego słowa i we wspólnocie Kościoła. Kościół jest tym domem, który przetrwa burze, bo jego fundamentem jest sam Chrystus i Jego namiestnik.

Władza Kluczy

Jezus udziela Piotrowi także władzy kluczy: „Tobie dam klucze królestwa niebieskiego: cokolwiek zwiążesz na ziemi, będzie związane w niebie, a co rozwiążesz na ziemi, będzie rozwiązane w niebie” (Mt 16,19). W symbolice biblijnej, ten, kto otrzymuje klucze, staje się administratorem lub zarządcą, otrzymując władzę. Metafora związywania i rozwiązywania symbolizuje niezwykłą władzę, gdzie decyzje podjęte przez Piotra na ziemi są zatwierdzane w niebie.

Bezpośrednio po tej obietnicy następuje zapowiedź męki i zmartwychwstania Jezusa, którą Piotr próbuje odwieść. Jezus surowo gani go, nazywając „szatanem” (przeszkodą), ponieważ Piotr myśli na sposób ludzki, a nie Boży. Jednak pomimo tej słabości Piotra, Jezus nie odwołuje danej mu obietnicy prymatu. Piotr nadal ma być skałą, na której stanie budowla Kościoła.

Kościół jako Mistyczne Ciało Chrystusa

Chrystus jest obecny w Kościele jako całości, staje się przez to jego Głową, a lud wierny poszczególnymi członkami. Stąd nauczanie św. Pawła o Mistycznym Ciele Chrystusa, jakim jest Kościół, staje się jasne. Obecność Jezusa przejawia się przede wszystkim w czynnościach liturgicznych, ofierze Mszy Świętej, osobie kapłana, pod postaciami eucharystycznymi, we wszystkich Sakramentach, Słowie Bożym, we wspólnotach kościelnych różnego typu oraz na mocy ewangelicznej obietnicy o zgromadzonych w Jego imię.

Tabela 1: Formy Obecności Chrystusa w Kościele

Pytania i Odpowiedzi

Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na często zadawane pytania dotyczące obecności Chrystusa w Kościele i Eucharystii:

Czy obecność Chrystusa w Eucharystii jest tylko symboliczna?

Nie, nauczanie Kościoła katolickiego jasno mówi o rzeczywistej i substancjalnej obecności Chrystusa pod postaciami chleba i wina. Oznacza to, że po konsekracji, choć wygląd i smak pozostają niezmienione, w sposób niewidzialny i cudowny obecny jest cały Chrystus – Bóg i Człowiek. Papież Paweł VI nazwał tę obecność „najwyższym stopniem” obecności, odróżniając ją od innych, również rzeczywistych, ale o innym charakterze.

Dlaczego Kościół jest nazywany Mistycznym Ciałem Chrystusa?

Ten tytuł podkreśla głęboką jedność między Chrystusem a Kościołem. Chrystus jest Głową, a wierni są członkami tego Ciała. Tak jak w ludzkim ciele wszystkie części są zjednoczone i funkcjonują pod kierownictwem głowy, tak w Kościele wszyscy wierni są zjednoczeni z Chrystusem i wzajemnie ze sobą, otrzymując od Niego życie i kierownictwo. Ta jedność jest umacniana przez sakramenty, zwłaszcza Eucharystię.

Jakie znaczenie ma Eucharystia w naszym życiu?

Eucharystia jest źródłem i szczytem życia chrześcijańskiego. Jest pokarmem na życie wieczne, umacnia naszą wiarę, daje pewność zbawienia, a także tworzy i umacnia wspólnotę Kościoła. Przyjmowanie Ciała i Krwi Chrystusa jest najgłębszą formą zjednoczenia z Nim, dającą siłę do życia według Ewangelii i przemiany świata. Jest to również ofiara, która uobecnia zbawcze dzieło Chrystusa na krzyżu, dając sens naszemu cierpieniu i trudom.

Dlaczego Jezus wybrał Piotra na „Skałę” Kościoła, skoro Piotr bywał słaby?

Jezus wybrał Piotra nie ze względu na jego ludzką doskonałość, ale z Bożej woli i łaski. Wyznanie Piotra, że Jezus jest Mesjaszem i Synem Bożym, było objawieniem od Ojca, a nie jedynie ludzkim wnioskiem. Mimo późniejszych słabości Piotra (jak zaparcie się Jezusa czy niezrozumienie Jego cierpiącej misji), Jezus nie odwołał swojej obietnicy. To podkreśla, że Kościół jest dziełem Bożym, opartym na łasce, a nie na ludzkich zasługach. Słabości Piotra paradoksalnie ukazują potęgę Bożej łaski, która buduje Kościół na fundamencie, który sam w sobie jest kruchy, ale umocniony przez Boga.

Co oznacza „władza kluczy” udzielona Piotrowi?

„Władza kluczy” oznacza autorytet Piotra i jego następców (papieży) w Kościele. Symbolizuje ona władzę nauczania, rozwiązywania problemów moralnych i dyscyplinarnych oraz odpuszczania grzechów. To, co zostanie związane lub rozwiązane na ziemi, ma moc wiążącą także w niebie, co podkreśla wagę i skuteczność decyzji podjętych przez Kościół w imieniu Chrystusa. Jest to władza służebna, mająca na celu prowadzenie wiernych do zbawienia.

Obecność Chrystusa w Kościele to nie tylko piękna teoria, ale żywa rzeczywistość, która kształtuje nasze życie duchowe. Zrozumienie jej głębi pozwala nam świadomie i aktywnie uczestniczyć w liturgii, karmić się Słowem Bożym i Eucharystią, a także budować wspólnotę, która jest Jego żywym Ciałem na ziemi. W tych „ciekawych czasach”, gdy świadomość religijna bywa niska, a wiele osób oddala się od wiary, odkrycie tej fundamentalnej prawdy staje się pilną potrzebą. Jezus Chrystus – prawdziwy Bóg i prawdziwy Człowiek – jest żyjący w swoim Kościele na sposób prawdziwy i rzeczywisty. On naprawdę działa pośród nas. Trzeba to przyjąć jako pewnik, którego nie warto podważać. Każdemu, kto tę prawdę zrozumie, łatwiej będzie świadomie i czynnie uczestniczyć w zgromadzeniach liturgicznych, podczas których, wspólnie z całym Kościołem powszechnym, wypowiadamy, przeżywamy i uobecniamy zasadnicze treści chrześcijańskiej wiary.

Zainteresował Cię artykuł Tajemnica Obecności Chrystusa w Kościele", "kategoria": "Wiara? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!