Polacy a języki obce: Statystyki i korzyści

Czy zastanawiałeś się kiedyś, jak wielu Polaków włada językami obcymi? Współczesny świat staje się coraz bardziej globalny, a umiejętność komunikacji w różnych językach to klucz do sukcesu, zarówno w życiu zawodowym, jak i prywatnym. Niestety, statystyki pokazują, że choć robimy postępy, wciąż mamy sporo do nadrobienia. Zaledwie trzech na stu naszych rodaków może pochwalić się znajomością aż trzech języków. Ale co to tak naprawdę oznacza dla nas jako społeczeństwa i jakie korzyści płyną z wielojęzyczności?

Znajomość języków obcych w Polsce: Liczby mówią same za siebie

Badania i dane statystyczne dostarczają nam jasnego obrazu sytuacji językowej w Polsce. Choć na pierwszy rzut oka mogą wydawać się mało optymistyczne, warto przyjrzeć się im bliżej. Okazuje się, że 44% Polaków wciąż nie włada żadnym językiem obcym, co stanowi znaczną część społeczeństwa. Co trzecia osoba w kraju (33%) może pochwalić się znajomością wyłącznie jednego języka. Co ciekawe, znajomość dwóch języków obcych deklaruje zaledwie 1% Polaków, a co zaskakujące, trzech języków zna tylko 3% naszych rodaków. Te dane pokazują, że choć podstawy są, to wielojęzyczność wciąż jest rzadkością.

Jednakże, perspektywa zmienia się, gdy spojrzymy na młodsze pokolenia. Według danych Eurostatu z 2016 roku, w dwóch lub więcej językach obcych potrafi porozumieć się aż 94% uczniów i 69% studentów. Badania TNS Polska z 2015 roku również potwierdzają, że ludzie młodzi – dwudziestolatkowie i trzydziestolatkowie – są tą najsilniejszą grupą pod względem umiejętności językowych. To napawa optymizmem i wskazuje na pozytywną tendencję w przyszłości.

Dlaczego języki są nam potrzebne? Mądrość wieków i współczesne korzyści

Niezależnie od statystyk, wartość nauki języków obcych jest niezaprzeczalna i doceniana od wieków. Karol Wielki mawiał: „Znać inny język to jak posiadać drugą duszę”. Ludwig Wittgenstein twierdził, że „granice mojego języka są granicami mojego świata”. Natomiast Roger Bacon uważał, iż „znajomość języków jest bramą do wiedzy”. Te cytaty doskonale oddają fundamentalne znaczenie umiejętności językowych.

W dzisiejszym świecie korzyści płynące z nauki języków obcych są jeszcze bardziej wymierne i różnorodne. Przede wszystkim, przynoszą one wymierne korzyści zawodowe – pomogą dostać się do międzynarodowej korporacji lub firmy mającej swoją siedzibę w egzotycznym kraju. Znajomość języka obcego to często bilet wstępu do lepszej kariery i wyższych zarobków. Poza tym, sprawią, że poczujesz się swobodnie w podróży – kto dużo wędruje po świecie, ten zdaje sobie sprawę, iż nawet kilka słów otwiera serca miejscowej ludności. Języki dają szerszy dostęp do informacji – możesz czytać wszystkie materiały źródłowe, szperać na zagranicznych stronach internetowych czy robić research na oryginalnych danych. Umożliwiają pełniejsze i intensywniejsze obcowanie z innymi kulturami – jakże to przyjemne móc przeczytać w oryginale ulubionego pisarza czy posłuchać dobrej etnicznej muzyki. Pozwalają zawrzeć nowe przyjaźnie – ten obcy staje się bardziej bliski. Dzięki nim lepiej rozumiemy siebie i własny język.

Co więcej, udowodniono też, że nauka języków zwiększa możliwości naszego mózgu. W wyniku badań przeprowadzonych przez naukowców z University College w Londynie wiadomo, że nauka języków obcych wpływa na szare obszary w naszym mózgu. Są to rejony, które odpowiadają za przetwarzanie informacji. Co więcej, udowodniono, iż opanowanie języka w młodym wieku w najbardziej znaczący sposób wpływa na rozwój intelektualny.

Młode pokolenie – motorem zmian

Jak już wspomniano, badania TNS Polska pokazują, że z językami o wiele lepiej radzą sobie osoby młodsze, tj. dwudziestolatkowie (47%) i trzydziestolatkowie (45%), a także uczniowie szkół. Na tych ostatnich spoczywa obligatoryjny obowiązek nauki języka, co w znaczący sposób wpływa na wielkość tej grupy. Niemal większość uczniów i większa część studentów potrafi komunikować się w dwóch lub więcej językach obcych. Młodzi Polacy najchętniej stawiają na następujące języki:

• Angielski
• Francuski
• Hiszpański
• Niemiecki
• Włoski
• Rosyjski

Na tle Europy wypadamy całkiem dobrze, jeśli chodzi o studentów – 69% polskich studentów zna dwa lub więcej języków obcych. Osoby kształcące się na uczelniach wyższych znają ich moc – języki mogą być przepustką do lepszej przyszłości, a na pewno do zdobycia dobrych posad. Angielski lub inny język obcy zazwyczaj jest swego rodzaju biletem wstępu do międzynarodowych korporacji czy podjęcia pracy w firmach na terenie innych państw.

Deklaracje a rzeczywistość: Jak dobrze Polacy znają języki?

Dość interesujące jest zagadnienie dotyczące tego, w jakim stopniu Polacy faktycznie znają języki obce, ponieważ deklaracja znajomości danego języka a faktyczne umiejętności posługiwania się nim, to dwie różne sprawy. Poniższa tabela, oparta na danych TNS Polska z 2015 roku, przedstawia szczegółowy obraz poziomu znajomości wybranych języków obcych w Polsce.

Zarówno pod względem znajomości języka obcego, jak i jego popularności, zdecydowanie wygrywa angielski. Co ciekawe, przed laty to rosyjski królował na polskim podwórku. Działo się tak za sprawą obligatoryjnej nauki tego języka w czasach PRL-u. Można też powiedzieć, że angielski jest językiem młodego, a rosyjski starego pokolenia. W tym pierwszym brylują dwudziestolatkowie i trzydziestolatkowie, w tym drugim osoby od czterdziestu lat w górę.

Angielski – uniwersalny język ludzkości

Angielski bardzo często bywa określany mianem pierwszego uniwersalnego języka ludzkości. Mówi w nim blisko 2 miliardy osób na całym globie. Uczą się go dzieci w szkole, studenci na studiach, osoby pracujące, a także seniorzy. Jest wszechobecny i znacząco ułatwia komunikację, przydaje się w pracy oraz podróży, otwierając drzwi do globalnego rynku i kultury.

Czy wiesz, że…

• Najkrótsze i zarazem kompletne zdanie w tym języku brzmi „I am”.
• Najdłuższe słowo w angielskim liczy 45 liter i jest to „Pneumonoultramicroscopicsilicovolcanoconiosis” – pewien rodzaj przewlekłej choroby płuc.
• Najdłuższe i powszechnie używane słowo to „I” (ja).
• Gdy odwrócimy do góry nogami słowo „swims” będzie oznaczało to samo. Tego typu wyrazy to ambigramy.
• Pangramy zawierają zaś wszystkie litery obecne w tym języku. Jego przykładem jest chociażby taka sentencja: „The quick Brown fox jumps over the lazy dog”.
• Co 2 godziny do angielskiego słownika trafia nowe słowo, co świadczy o jego dynamicznym rozwoju.

Interesujące jest zestawienie Europe Language Jobs z 2016 roku, w którym Polacy znaleźli się na 9 miejscu wśród narodów najlepiej znających angielski w Europie. To naprawdę dobry wynik, świadczący o rosnącej świadomości i inwestycji w naukę tego kluczowego języka.

Wpływ angielszczyzny na polszczyznę

Nie można też pominąć kwestii przenikania się języków. Pod wpływem angielszczyzny do polskiego słownika trafiło wiele wyrazów, co świadczy o jej dominacji i wpływie na globalną komunikację. Zazwyczaj mamy do czynienia z:

• terminami naukowo-technicznymi, np. laser, komputer, internet, smartphone, tablet, software, hardware;
• słowami związanymi z kulturą masową, np. baseball, jazz, rock, pop, disco, thriller, bestseller, weekend, fan, show, celebrity, selfie;
• zwrotami konwersacyjnymi typu „OK”, „sorry”, „cool”, „check”, „deal”.

Te zapożyczenia świadczą o dynamicznym charakterze języka i jego zdolności do adaptacji do zmieniającego się świata.

Języki obce a rozwój mózgu: Czy nauka zwiększa IQ?

Istnieje wiele powodów, dla których uczymy się języków – szkoła, praca, podróże i kontakty towarzyskie lub po prostu hobby. Niezależnie od motywacji, nauka języków obcych wzbogaca nasze życie i otwiera szerokie spektrum nowych możliwości. Poza tym, poprawia pamięć i zdolność koncentracji, podnosi IQ, rozwija kreatywność i niezwykle korzystnie wpływa na nasz mózg!

Naukowców od dawna intrygował wpływ dwujęzyczności na nasze zdolności poznawcze. Okazuje się bowiem, że mózgi osób posługujących się tylko jednym językiem oraz tych, które są dwujęzyczne, różnią się między sobą. Poligloci mają więcej neuronów, a w ich mózgach zaobserwowano lepszą komunikację między różnymi obszarami odpowiedzialnymi za naukę i inne funkcje poznawcze.

Choć brzmi to zaskakująco, uczenie się języka obcego może zwiększyć objętość naszego mózgu, powodując wzrost niektórych jego obszarów. U ludzi dwu- i wielojęzycznych zaobserwowano większą gęstość tzw. istoty szarej w mózgu i rdzeniu kręgowym, a także lepiej rozwiniętą korę czołową. Ich efektem jest podwyższona percepcja sensoryczna, czyli bardziej wyczulone zmysły, lepsza koordynacja ruchowa oraz ogólne zdolności komunikacyjne, które z kolei silnie wpływają na nasz współczynnik inteligencji. Nauka języka obcego stymuluje obszary mózgu odpowiedzialne za pamięć, mowę i percepcję sensoryczną, bowiem wymaga zapamiętywania nowych słów oraz reguł gramatycznych, a także umiejętności przypominania sobie poznanych wyrażeń i zwrotów. Pamięć zachowuje się jak mięsień, który w miarę ćwiczeń rozwija się i staje się coraz sprawniejszy. Uczenie się nowych słówek jest więc doskonałym treningiem, dzięki któremu ludzie regularnie uczący się języka obcego szybciej, łatwiej i na dłużej zapamiętują nowe treści. Korzystny wpływ na pamięć obserwowany jest zarówno u dzieci, jak i dorosłych, i dotyczy pamięci krótkotrwałej, długotrwałej i operacyjnej.

Co ciekawe, naukowcy odkryli, że korzystne zmiany w sferze umiejętności skupienia uwagi i koncentracji pojawiają się już po tygodniu nauki języka obcego w wymiarze przynajmniej 5 godzin tygodniowo. Poprawę w tych obszarach stwierdzono wśród osób w wieku od 18 do 78 lat. Tak więc na naukę nigdy nie jest za późno!

Kreatywność, empatia i nowa perspektywa

Wysiłek włożony w opanowanie kolejnego języka uruchamia cały szereg procesów poznawczych oraz otwiera pokłady kreatywności i wpływa na umiejętność rozwiązywania problemów. Rozwija też naszą empatię i pozwala uzyskać nową perspektywę. Język jest zawsze nierozerwalnie związany z kulturą. Ucząc się języka, stajemy się więc bardziej tolerancyjni i otwarci, możemy nawiązać bliższe kontakty z mieszkańcami różnych zakątków świata i zrozumieć lokalne zwyczaje bez konieczności zdawania się na oferty biur podróży. Cytując Nelsona Mandelę, „jeżeli rozmawiasz z drugim człowiekiem w języku, który rozumie – to, co mówisz, przemawia do jego umysłu. Jeżeli rozmawiasz z nim w jego ojczystym języku, trafiasz prosto do jego serca”.

Co więcej, mówienie w języku obcym silnie wpływa na naszą osobowość. Przechodząc na inny kod językowy, zmieniamy barwę głosu, mimikę, wchodzimy w całkiem „nowe buty”. Badania przeprowadzone w Wielkiej Brytanii oraz USA dowiodły, że osoby władające dwoma językami mogą być mniej lub bardziej introwertyczne, logiczne lub emocjonalne w zależności od tego, którym językiem się posługują – i w zależności od kontekstu chętniej wykorzystują jeden lub drugi język. Jak trafnie zauważył Haruki Murakami, ucząc się nowego języka, stajemy się nowym człowiekiem.

„Use it or lose it”: Języki a zdrowie mózgu

Nie ma wątpliwości, że naukę języka najlepiej rozpocząć we wczesnym dzieciństwie. Jednak nawet, gdy zaczniemy uczyć się na późniejszych etapach życia, również odniesiemy cały szereg korzyści. Korzystanie z różnych systemów językowych, konieczność przełączania się między nimi wiąże się ze znacznym wysiłkiem umysłowym niezależnie od wieku. Zapamiętywanie nowego słownictwa i reguł gramatycznych także jest doskonałą gimnastyką dla mózgu, która w świetle badań naukowych chroni przed rozwojem demencji. Naukowcy dowiedli, że nauka języka opóźnia wystąpienie objawów choroby Alzheimera o 4 do 5 lat. Stawka jest więc niebagatelna.

Porcja słówek zamiast tabliczki czekolady?

Nawet, jeśli nie otrzymaliśmy od losu daru w postaci dwujęzyczności rozwiniętej w dzieciństwie, wysiłek włożony w naukę języka na późniejszym etapie także procentuje. Na przykład w formie wyższego poziomu szczęścia i zadowolenia. Jak to możliwe? Mimo że czasem nie odczuwamy tego na poziomie świadomości, nasz mózg jest zaprogramowany na uczenie się i w gruncie rzeczy uwielbia to robić (choć trudno w to uwierzyć próbując wkuć listę angielskich czasowników nieregularnych przed klasówką). Nagradza nas też dobrym samopoczuciem, gdy osiągamy stawiane sobie cele. Warto wiedzieć, że kiedy uczymy się nowych słówek, aktywowany jest ośrodek przyjemności. Ten sam, który uaktywnia się, gdy jemy czekoladę! Jeśli więc chcemy osiągnąć podobny efekt bez ryzyka dodatkowych centymetrów w talii, wystarczy codziennie pochłonąć porcję nowej leksyki.

Nauka języka może być źródłem ogromnej satysfakcji, poza tym pozwala osiągać wyższe zarobki, daje dostęp do szerszych zasobów wiedzy, umożliwia naukę na zagranicznych uczelniach, zwiększa mobilność i bezpieczeństwo zatrudnienia. Podsumowując, korzyści wynikające z nauki języków obcych są tak wymierne, że warto zainwestować w nią czas i wysiłek.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Poniżej przedstawiamy odpowiedzi na najczęściej pojawiające się pytania dotyczące znajomości i nauki języków obcych w Polsce.

Czy nauka języków obcych zwiększa IQ?

Tak, badania naukowe potwierdzają, że nauka języków obcych pozytywnie wpływa na struktury mózgu, zwiększając gęstość istoty szarej i poprawiając komunikację między neuronami. Skutkuje to lepszą pamięcią, koncentracją, zdolnościami poznawczymi i w konsekwencji może podnieść współczynnik inteligencji.

Czy Polacy dobrze znają języki obce?

Statystyki są mieszane. Choć większość uczniów (94%) i studentów (69%) deklaruje znajomość dwóch lub więcej języków, to w ogólnej populacji blisko połowa (44%) nie zna żadnego języka obcego, a zaledwie 3% Polaków posługuje się trzema językami. Angielski jest zdecydowanie najpopularniejszym i najlepiej znanym językiem.

Jaki język obcy jest najbardziej popularny w Polsce?

Bezsprzecznie najpopularniejszym językiem obcym w Polsce jest angielski. Jest on dominujący zarówno pod względem znajomości, jak i nauczania, zwłaszcza wśród młodego pokolenia. W przeszłości dominował rosyjski, ale obecnie jego znajomość jest znacznie niższa i koncentruje się głównie w starszych grupach wiekowych.

Czy jest za późno na naukę języka obcego?

Absolutnie nie! Badania pokazują, że nauka języka obcego w każdym wieku przynosi wymierne korzyści, w tym poprawę pamięci, koncentracji, a nawet opóźnianie objawów chorób neurodegeneracyjnych, takich jak demencja czy choroba Alzheimera, o kilka lat. Mózg jest zdolny do nauki przez całe życie.

Podsumowanie i przyszłość wielojęzyczności

Według oficjalnych statystyk, blisko 50% światowej populacji stanowią ludzie dwujęzyczni. Jeśli chcesz dołączyć do tego uprzywilejowanego grona, możesz zrobić to na wiele różnych sposobów. Otwarte granice, łatwy dostęp do materiałów edukacyjnych, filmów i nagrań w oryginale ułatwiają osiągnięcie tego celu. Szybkie efekty przyniesie również nauka w sprawdzonej szkole językowej. W myśl starego chińskiego przysłowia, nawet najdalszą podróż zaczyna się od pierwszego kroku!

Zainteresował Cię artykuł Polacy a języki obce: Statystyki i korzyści? Zajrzyj też do kategorii Języki, znajdziesz tam więcej podobnych treści!