16/05/2010
W życiu każdego ucznia pojawia się moment, gdy wynik sprawdzianu, kartkówki czy innej formy oceny nie satysfakcjonuje. Często rodzi się wtedy pytanie: czy mam prawo do poprawy? Ile razy mogę to zrobić? I co najważniejsze, czy szkoła musi uwzględniać tylko moją poprawioną ocenę, czy też pierwsza próba będzie ciągnąć mnie w dół? Temat poprawiania ocen budzi wiele kontrowersji i wątpliwości zarówno wśród uczniów, jak i rodziców. Niestety, często brakuje jasnych i jednolitych zasad, co prowadzi do nieporozumień i poczucia niesprawiedliwości. W tym artykule przyjrzymy się bliżej prawu oświatowemu, roli statutu szkoły oraz obalimy powszechne mity dotyczące poprawiania ocen, abyś dokładnie wiedział, jakie masz prawa i jak ich bronić.
Prawo do poprawy ocen: Co mówią przepisy?
Kwestia poprawiania ocen jest jednym z najbardziej palących zagadnień w polskim systemie edukacji. Wielu uczniów i rodziców czuje się zagubionych w gąszczu przepisów, które zdają się być interpretowane na różne sposoby przez poszczególne placówki. Warto jednak zacząć od podstaw, czyli od tego, co mówią najważniejsze akty prawne regulujące oświatę w Polsce. Mowa tu przede wszystkim o Ustawie z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe oraz Ustawie z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty.
Co zaskakujące, ani Prawo oświatowe, ani Ustawa o systemie oświaty nie określają wprost, czy uczeń ma prawo do poprawiania ocen bieżących czy klasyfikacyjnych. Brak precyzyjnych zapisów w tym zakresie pozostawia duże pole do interpretacji dla placówek edukacyjnych. To właśnie tutaj pojawia się kluczowa rola wewnętrznych regulaminów szkolnych.
Zgodnie z art. 98 pkt 8 Prawa oświatowego, statut szkoły musi zawierać „szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego uczniów, o którym mowa w art. 44b Ustawy o systemie oświaty”. Oznacza to, że każda szkoła jest zobowiązana do stworzenia własnych, szczegółowych zasad dotyczących oceniania, w tym również poprawiania ocen. To właśnie w statucie szkoły powinniśmy szukać odpowiedzi na pytania dotyczące liczby poprawek, terminów czy też tego, które oceny podlegają poprawie.
Artykuł 44b Ustawy o systemie oświaty stanowi, że „Ocenianiu podlegają: 1) osiągnięcia edukacyjne ucznia; 2) zachowanie ucznia”. To sformułowanie, „osiągnięcia edukacyjne ucznia”, jest kluczowe. Jeśli uczeń poprawia ocenę, a tym samym wykazuje się większą wiedzą i lepszym opanowaniem materiału, to jest to niewątpliwie jego osiągnięcie edukacyjne. Logicznie rzecz biorąc, prawo do poprawy oceny wynika właśnie z tego zapisu. Interpretacja tego artykułu powinna prowadzić do wniosku, że uczeń, który zdobył nową wiedzę, powinien być za nią oceniony, a wcześniejszy, słabszy wynik powinien zostać zastąpiony lub przynajmniej nie obniżać ogólnej oceny.
Rola Statutu Szkoły w Kwestii Oceniania
Jak już wspomniano, to statut szkoły jest dokumentem, który w praktyce reguluje większość zasad związanych z poprawianiem ocen. Jest to dokument wiążący zarówno dla uczniów, rodziców, jak i nauczycieli. Dlatego też, zanim zaczniesz domagać się poprawy oceny, warto dokładnie zapoznać się ze statutem swojej szkoły. Powinien on być dostępny na stronie internetowej placówki lub w sekretariacie.
Statut szkoły powinien jasno określać, co następuje:
- Czy można poprawiać każdą ocenę (np. czy tylko oceny niedostateczne, czy także dostateczne, aby uzyskać lepszy wynik).
- Liczbę przysługujących poprawek (np. czy uczeń ma prawo do jednej, dwóch czy nieograniczonej liczby poprawek).
- Terminy poprawek (np. w ciągu ilu dni od otrzymania oceny, czy są wyznaczone stałe terminy na poprawki).
- Zasady uwzględniania ocen (czy liczy się tylko ocena z poprawy, czy też średnia z pierwszej i poprawionej oceny).
- Zasady poprawiania kartkówek i odpowiedzi ustnych (czy w ogóle jest taka możliwość i na jakich warunkach).
Niestety, zdarza się, że statuty szkół zawierają zapisy, które są sprzeczne z nadrzędnymi aktami prawnymi, takimi jak Ustawa o systemie oświaty. W takiej sytuacji rodzice i uczniowie mają prawo sprzeciwić się takim zapisom i dążyć do ich zmiany, powołując się na wyższe prawo. Jest to niezwykle ważne, ponieważ często nieświadomość własnych praw prowadzi do akceptacji niekorzystnych dla ucznia zasad.
Poprawianie Ocen Bieżących: Sprawdziany i Kartkówki
Poprawianie ocen bieżących, takich jak te ze sprawdzianów czy kartkówek, to najczęściej poruszana kwestia. Zgodnie z informacjami, które często pojawiają się w statutach szkół, poprawianie ocen z kartkówek i odpowiedzi ustnych powinno odbyć się w ciągu 7 dni od momentu podania wyników przez nauczyciela. Co więcej, niektóre szkoły ograniczają liczbę poprawek do jednej kartkówki lub oceny z odpowiedzi w ciągu jednego półrocza, a wybór poprawianej oceny zależy od ucznia. Ważne jest, aby te zasady były jasno określone w statucie.
Co jednak ze sprawdzianami? W większości szkół prawo do poprawy sprawdzianu jest powszechne, zwłaszcza w przypadku oceny niedostatecznej. Pytanie jednak, czy uczeń może poprawić np. trójkę, aby uzyskać lepszy wynik? To zależy wyłącznie od zapisu w statucie szkoły. Jeśli statut dopuszcza poprawę każdej oceny, a nie tylko negatywnej, to uczeń ma takie prawo. Nauczyciele powinni być elastyczni i dawać uczniom szansę na wykazanie się nabytą wiedzą, niezależnie od początkowego wyniku.
Mit Średniej z Ocen: Dlaczego Tylko Poprawiona Ocena Powinna Się Liczyć?
Jedną z najbardziej krzywdzących i niestety powszechnych praktyk w polskich szkołach jest wyciąganie średniej z oceny uzyskanej w pierwszym terminie oraz oceny z poprawy. Według wielu ekspertów i organizacji zajmujących się prawem oświatowym, jest to praktyka niezgodna z duchem i literą prawa.
Fundacja EDU-klaster, na czele z prezesem Wojciechem Gawlikiem, jasno stwierdza, że jest to mit. Jak wyjaśnia Gawlik, „Zgodnie z ustawą o systemie oświaty oceniane mogą być jedynie osiągnięcia ucznia. Jeżeli uczeń w czasie poprawy zdobył 'piątkę', to znaczy, że takie jest jego osiągnięcie dotyczące danego zagadnienia. Z punktu widzenia ustawy nie ma znaczenia to, kiedy taką kompetencją się wykazał. Jeżeli w szkolnych systemach oceniania znajdują się inne zapisy, oznacza to, że te systemy nie są zgodne z ustawą. Ustawa jest nadrzędnym dokumentem”.
To samo podkreśla pedagog Wojciech Juśkiewicz, stawiając retoryczne pytanie: „Nie nauczyłeś się, dostałeś jedynkę. Nauczyłeś się na piątkę, poprawiłeś na piątkę. Czy to znaczy, że umiesz na trójkę?”. Odpowiedź jest jasna: jeśli uczeń opanował materiał na piątkę, to jego osiągnięciem jest piątka. Wpisywanie do dziennika obu ocen i wyciąganie z nich średniej zniechęca uczniów do nauki i nie odzwierciedla ich faktycznej wiedzy. Praktyka ta jest szczególnie niesprawiedliwa w kontekście art. 44b Ustawy o systemie oświaty, który mówi o ocenianiu osiągnięć edukacyjnych.
Poniżej przedstawiamy porównanie podejścia do oceniania:
| Podejście | Zasady | Zgodność z Prawem Oświatowym | Skutki dla Ucznia |
|---|---|---|---|
| Prawidłowe (wg Ustawy) | Liczy się tylko ocena z poprawy. | Zgodne z art. 44b Ustawy o systemie oświaty (ocenianie osiągnięć). | Motywuje do nauki, odzwierciedla aktualną wiedzę, buduje poczucie sprawiedliwości. |
| Powszechne (często w statutach) | Wyciąganie średniej z pierwszej i poprawionej oceny. | Często niezgodne z art. 44b Ustawy o systemie oświaty. | Demotywuje, zaniża średnią, nie odzwierciedla pełni wiedzy, prowadzi do poczucia niesprawiedliwości. |
Poprawa Ocen po Chorobie: Niesprawiedliwość Systemu?
Problem poprawiania ocen staje się jeszcze bardziej palący w przypadku uczniów, którzy z powodu choroby opuścili szkołę. Trudno wymagać od dziecka, które spędziło dwa tygodnie w domu z gorączką, aby po powrocie do szkoły bez problemu napisało sprawdzian na równi z uczniami, którzy byli obecni na zajęciach. Niestety, polska szkoła często bywa bezlitosna w tej kwestii – jeśli jesteś w szkole, piszesz sprawdzian. W takich okolicznościach ocena niedostateczna jest bardzo prawdopodobna.
Mijają tygodnie, dziecko nadrabia zaległości, opanowuje materiał i przystępuje do poprawy oceny, uzyskując wynik bardzo dobry. Dlaczego więc tak wiele szkół przy wystawianiu ocen semestralnych i rocznych nadal bierze pod uwagę tę jedynkę ze sprawdzianu pisanego w pierwszym terminie? To jawna niesprawiedliwość, która dotyka dzieci, choć pamiętamy ją ze szkół sprzed wielu dekad. Jakie ma znaczenie, w jakim terminie uczeń opanował daną część materiału? Jeśli udało mu się przed zakończeniem roku uporządkować wiedzę na piątkę, to właśnie ta piątka powinna się liczyć.
Poprawa Ocen Końcoworocznych i Klasyfikacyjnych
Czy można poprawić ocenę na koniec roku? Podobnie jak w przypadku ocen bieżących, zasady poprawiania ocen klasyfikacyjnych reguluje statut szkoły. Zgodnie z art. 44b ust. 6 Ustawy o systemie oświaty: „Ocenianie wewnątrzszkolne obejmuje: (...) ustalanie warunków i trybu otrzymania wyższych niż przewidywane rocznych ocen klasyfikacyjnych z zajęć edukacyjnych oraz rocznej oceny klasyfikacyjnej zachowania”.
Oznacza to, że nauczyciele mają obowiązek poinformować uczniów i ich rodziców o przewidywanych ocenach końcoworocznych oraz o warunkach, na jakich można uzyskać ocenę wyższą. Statut szkoły powinien jasno określać termin, w jakim nauczyciele informują o przewidywanych ocenach (np. kilka dni lub miesiąc przed zakończeniem półrocza/roku). Powinna się tam również znaleźć informacja, czy ocena przewidywana może zostać obniżona lub podwyższona, oraz na jakich warunkach uczeń może ubiegać się o poprawę oceny. Przykładowo, może to być napisanie dodatkowego testu, wykonanie zadań, napisanie pracy pisemnej, odpowiedź ustna lub poprawa wcześniejszych klasówek, które zaważyły na ocenie.
Co Jeśli Jedynka na Koniec Roku? Egzamin Poprawkowy i Promocja Warunkowa
Uczeń, któremu grozi ocena niedostateczna na koniec roku, powinien być o tym poinformowany w terminie wyznaczonym przez statut szkoły. Jeśli statut przewiduje możliwość poprawy oceny proponowanej, uczeń ma szansę to zrobić na zasadach ustalonych z nauczycielem, zgodnych ze statutem.
Co jednak, jeśli mimo prób poprawy, uczeń kończy rok z oceną niedostateczną? Nie oznacza to automatycznie braku promocji do następnej klasy! Istnieją dwie możliwości:
- Egzamin poprawkowy: Uczeń, który otrzymał jedynkę z maksymalnie dwóch obowiązkowych przedmiotów, może zadeklarować chęć przystąpienia do egzaminu poprawkowego. Terminy i zasady egzaminów poprawkowych są również regulowane przepisami wewnątrzszkolnymi.
- Promocja warunkowa: Jeśli uczniowi nie uda się zdać egzaminu poprawkowego z jednego przedmiotu, wciąż ma szansę na promocję do następnej klasy. Zgodnie z art. 44m. pkt 6 Ustawy o systemie oświaty: „Rada pedagogiczna, uwzględniając możliwości edukacyjne ucznia, może promować do klasy programowo wyższej ucznia, który nie zdał egzaminu poprawkowego z jednych obowiązkowych zajęć edukacyjnych albo zajęć z języka mniejszości narodowej, mniejszości etnicznej lub języka regionalnego, pod warunkiem że te zajęcia są realizowane w klasie programowo wyższej”. Z warunkowej promocji można skorzystać tylko raz na danym etapie edukacji (raz w szkole podstawowej i raz w szkole średniej).
Warto pamiętać, że zasady te nie dotyczą uczniów klas I-III szkoły podstawowej. Zgodnie z art. 44 Ustawy o systemie oświaty: „Uczeń klasy I–III szkoły podstawowej otrzymuje w każdym roku szkolnym promocję do klasy programowo wyższej”. Niedopuszczenie ucznia klas I-III do kolejnej klasy jest możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach, na wniosek wychowawcy oddziału po zasięgnięciu opinii rodziców ucznia lub na wniosek rodziców ucznia po zasięgnięciu opinii wychowawcy oddziału.
Polska Szkoła Potrzebuje Rewolucji: Wnioski i Perspektywy
Nauczyciele często tłumaczą, że ostateczna ocena to nie tylko osiągnięcia ucznia, ale również systematyczność w nauce. Wielu wychodzi z założenia, że nieuwzględnianie pierwszej, słabszej oceny jest niesprawiedliwe wobec uczniów, którzy opanowali materiał w pierwszym terminie. Jednakże, jeśli celem oceniania jest mierzenie wiedzy i umiejętności, to finalne opanowanie materiału powinno być najważniejsze.
Wszyscy wiemy, że ostatecznie oceny to tylko numerki na świadectwie, które uśrednione dają liczbę punktów do czerwonego paska, nagrody lub innego konkursu świadectw. Czyżby to kolejna przesłanka zdradzająca mentalność „czerwonego długopisu” i archaicznego systemu?
A gdyby tak w szkołach zastosować metodę akademicką? Studenci zazwyczaj dostają kilka szans już na wejściu – egzamin ma termin zerowy, termin właściwy, potem poprawkowy. Przy takim podejściu dzieciaki przynajmniej miałyby poczucie, że szkoła jest dla nich szansą, a nie karą. Obecny system często działa na niekorzyść ucznia, a to, czego nie ma „w systemie” prawnym, szkoły zapisują w swoich statutach, często z efektem krzywdzącym dla ucznia. Polska szkoła naprawdę potrzebuje rekonstrukcji, która postawi na pierwszym miejscu faktyczne osiągnięcia edukacyjne, a nie biurokratyczne zasady.
Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)
Czy uczeń ma prawo poprawiać każdą ocenę bieżącą?
Prawo oświatowe mówi o ocenianiu „osiągnięć edukacyjnych ucznia”, co sugeruje, że uczeń ma prawo do poprawy każdej oceny. Jednak szczegółowe zasady, w tym to, czy można poprawiać tylko oceny niedostateczne, czy także wyższe, są regulowane w statucie szkoły. Należy zapoznać się z dokumentem obowiązującym w danej placówce.
Ile razy uczeń ma prawo poprawiać ocenę ze sprawdzianu, w tym kartkówki?
Liczba poprawek jest określana przez statut szkoły. Nie ma ogólnopolskich przepisów w tej kwestii. Niektóre szkoły dopuszczają jedną poprawkę na półrocze dla kartkówek i odpowiedzi ustnych, a dla sprawdzianów mogą oferować więcej możliwości. Zawsze należy sprawdzić statut swojej szkoły.
Czy z poprawy sprawdzianu można dostać 6?
Tak, jeśli uczeń opanował materiał na szóstkę, to właśnie taką ocenę powinien otrzymać z poprawy. Zgodnie z duchem prawa oświatowego, oceniane są osiągnięcia edukacyjne ucznia, a zatem liczyć się powinna najwyższa uzyskana ocena, a nie średnia z poprzednich prób. Jednakże, to statut szkoły decyduje o tym, czy ocena z poprawy zastępuje poprzednią, czy jest z nią uśredniana.
Czy poprawa ocen jest zgodna z prawem oświatowym?
Tak, poprawa ocen jest zgodna z prawem oświatowym, a wręcz wynika z zasady oceniania „osiągnięć edukacyjnych ucznia” (art. 44b Ustawy o systemie oświaty). To prawo ucznia do wykazania się lepszą wiedzą. Problem pojawia się, gdy szkoły w swoich statutach wprowadzają zasady, które są sprzeczne z tą nadrzędną zasadą, np. poprzez uśrednianie ocen.
Czy wyciąganie średniej z oceny poprawianej i poprawionej jest zgodne z prawem?
Według ekspertów i organizacji zajmujących się prawem oświatowym, uśrednianie ocen z pierwszej próby i poprawy jest niezgodne z art. 44b Ustawy o systemie oświaty, który mówi o ocenianiu „osiągnięć ucznia”. Jeśli uczeń opanował materiał na wyższą ocenę, to właśnie to jest jego osiągnięciem. Statuty szkół, które wprowadzają takie zasady, mogą być uznane za niezgodne z ustawą nadrzędną. W takiej sytuacji warto interweniować i domagać się przestrzegania ducha prawa.
Zainteresował Cię artykuł Poprawa Ocen: Twoje Prawo w Szkole", "kategoria": "Edukacja? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!