02/10/2023
Wprowadzenie nowego przedmiotu szkolnego „Historia i Teraźniejszość” (HiT) do polskiego systemu edukacji wywołało szerokie dyskusje i niemałe emocje. Centralnym punktem tych debat stał się podręcznik autorstwa profesora Wojciecha Roszkowskiego, który od momentu publikacji, a nawet wcześniej, stał się przedmiotem intensywnych sporów. Podręcznik ten, mający na celu przedstawienie najnowszej historii Polski i świata od 1945 roku, od samego początku wzbudził zarówno entuzjazm, jak i ostrą krytykę. Niniejszy artykuł przybliży sylwetkę autora, kontekst wprowadzenia nowego przedmiotu, a także szczegółowo omówi kontrowersje, jakie narosły wokół publikacji, oraz jej kluczowe aspekty.
Kim jest Profesor Wojciech Roszkowski?
Profesor Wojciech Roszkowski to postać doskonale znana w polskim środowisku akademickim i publicystycznym. Jest cenionym historykiem, pedagogiem i popularnym pisarzem, którego dorobek naukowy i publicystyczny jest obszerny i różnorodny. W swoim podręczniku do HiT-u Roszkowski prezentuje unikalne podejście do historii, opierając się na starożytnej maksymie „historia magistra vitae” – historia jest nauczycielką życia. Podkreśla, że wiedza o przeszłości, nawet tej niedawnej, jest kluczowa nie tylko w codziennym życiu, ale także w kontekście relacji międzynarodowych, zwłaszcza w obliczu prób fałszowania polskiej historii przez nieprzychylne ośrodki zagraniczne.
Styl narracji profesora Roszkowskiego jest określany jako „wartki” i „atrakcyjny”, co ma sprawić, że podręcznik jest przystępny nie tylko dla młodzieży, ale i dla szerszego grona czytelników. Autor szczegółowo opisuje fakty, osoby i wydarzenia, które odcisnęły piętno na najnowszej historii Polski i świata, często „zaglądając za kulisy”, aby ukazać złożone mechanizmy funkcjonowania systemów społecznych i politycznych. Szczególne uznanie zyskuje jego „perfekcyjna analiza funkcjonowania systemu komunistycznego” zarówno na świecie, jak i w Polsce, co jednak nie wszystkim się podoba. Roszkowski nie unika trudnych tematów i wydobywa na światło dzienne prawdy, które wielu wolałoby ukryć. Wielokrotnie akcentuje znaczenie postaw moralnych (lub amoralnych) zarówno dla życia jednostki, jak i całej wspólnoty.
Profesor Roszkowski w swoim podręczniku przygląda się również zmieniającym się przywódcom świata i Polski, oceniając ich zdolność do podołania wyzwaniom. Podkreśla także znaczenie bardzo długiego pontyfikatu Jana Pawła II i jego wpływ na liczne wydarzenia globalne i krajowe. Całość przedstawiona jest na tle zjawisk kultury i nieustannej walki światopoglądowej, toczącej się na wszystkich kontynentach. W tekście znajdziemy również objaśnienia kluczowych pojęć, takich jak „demokracja liberalna” czy „poprawność polityczna”, co ma ułatwić uczniom zrozumienie złożonych procesów historycznych i społecznych.
Przedmiot „Historia i Teraźniejszość” – Nowa Era w Edukacji
„Historia i Teraźniejszość” to nowy, obowiązkowy przedmiot szkolny, który został wprowadzony do szkół ponadpodstawowych w Polsce. Jego celem jest kompleksowe spojrzenie na najnowszą historię, łączące elementy wiedzy o społeczeństwie z historią od zakończenia II wojny światowej. Przedmiot ten zaczął być wprowadzany sukcesywnie od 1 września 2022 roku w klasach pierwszych liceów ogólnokształcących, techników i branżowych szkół I stopnia.
HiT zastąpił dotychczasowy przedmiot „wiedza o społeczeństwie” nauczany w zakresie podstawowym. Zakres tematyczny obejmuje zagadnienia z wiedzy o społeczeństwie oraz historię najnowszą, od 1945 roku aż do 2015 roku. Planuje się, że w liceum ogólnokształcącym HiT będzie nauczany w klasie I i II, w technikum w klasie I, II i III, natomiast w branżowej szkole I stopnia w klasie I. Ministerstwo Edukacji i Nauki (MEiN) określiło, że kwalifikacje do nauczania tego przedmiotu posiadają nauczyciele, którzy mają uprawnienia do nauczania historii oraz wiedzy o społeczeństwie.
Burzliwe Kontrowersje wokół Podręcznika
Podręcznik prof. Roszkowskiego do przedmiotu Historia i Teraźniejszość stał się zarzewiem licznych kontrowersji, które wykraczały poza typowe dyskusje akademickie, przenosząc się na łamy mediów i do sfery publicznej. Jednym z pierwszych punktów spornych była jego warstwa językowa. Prof. Grzegorz Ptaszek, polonista, w swojej negatywnej recenzji językowej stwierdził, że podręcznik „zawiera wiele błędów językowych i nie stanowi wzoru poprawnej polszczyzny oraz nie realizuje wzorcotwórczej dla uczniów funkcji podręcznika”. Ta opinia wywołała dyskusję na temat jakości redakcyjnej i językowej publikacji edukacyjnej.
Jednakże, kontrowersje nie ograniczały się tylko do kwestii językowych. Treści zawarte w podręczniku wywołały burzę dyskusji, również w środowiskach prawicowych, co jest szczególnie rzadkie. Piotr Zaremba, konserwatywny publicysta, opublikował na łamach „DGP” „miażdżącą recenzję”, która dotyczyła merytorycznej zawartości książki. Na jego recenzję oburzeniem zareagował ówczesny Minister Edukacji i Nauki, Przemysław Czarnek. Jego wypowiedzi w mediach społecznościowych, w których użył sformułowań takich jak „resortowe dzieci, postkomuniści i złodzieje” w odniesieniu do krytyków podręcznika, spotkały się z ostrą ripostą, m.in. ze strony Igi Kazimierczyk, która poczuła się osobiście urażona i zakwestionowała, czy „obrażanie to metoda dyskursu naukowego, stosowana na KUL?”. Ta wymiana zdań pokazała, jak głęboko podręcznik Roszkowskiego podzielił opinię publiczną i środowiska polityczne.
Proces Recenzowania i Rola Rzeczoznawców
Zgodnie z procedurami dopuszczania podręczników do użytku szkolnego, publikacja prof. Roszkowskiego przeszła proces recenzji. W opublikowanym przez MEiN wykazie książek dopuszczonych do użytku szkolnego, podręcznik „Historia i Teraźniejszość. Podręcznik dla liceów i techników. Klasa 1. 1945-1979” autorstwa prof. Wojciecha Roszkowskiego został wymieniony jako dopuszczony. Rzeczoznawcami tego podręcznika byli prof. Tadeusz Wolsza, dr Rafał Drabik i mgr Klemens Stróżyński.
Szczególną uwagę w kontekście procesu recenzji przyciągnęła postać mgr. Klemensa Stróżyńskiego. Jak wynika z informacji, to właśnie on otrzymał podręcznik HiT do dodatkowej recenzji po wcześniejszej negatywnej opinii językowej prof. Grzegorza Ptaszka. Ostatecznie mgr Stróżyński wystawił podręcznikowi pozytywną opinię, co otworzyło mu drogę do dopuszczenia do użytku szkolnego. Ten fakt dodatkowo podsycił dyskusje wokół procesu decyzyjnego w Ministerstwie Edukacji i Nauki oraz niezależności recenzentów.
Struktura i Zakres Podręcznika Prof. Roszkowskiego
Podręcznik „Historia i Teraźniejszość” składa się z kilku tomów. Pierwszy z nich, „Historia i Teraźniejszość. Podręcznik dla liceów i techników. Klasa 1. 1945-1979”, liczy około 500 stron i obejmuje okres od zakończenia II wojny światowej do 1979 roku. Drugi tom, „Historia i teraźniejszość 1980-2015. Podręcznik dla liceów i techników 2”, wydany przez Biały Kruk w Krakowie w 2023 roku, ma 344 strony i koncentruje się na latach 1980-2015.
Książka prof. Roszkowskiego jest promowana jako publikacja o „wartkiej narracji”, która w przystępny sposób przedstawia kluczowe fakty, postacie i wydarzenia najnowszej historii Polski i świata. Autor kładzie nacisk na dogłębną analizę mechanizmów funkcjonowania systemów społecznych i politycznych, w tym szczególnie systemu komunistycznego, co jest jednym z głównych tematów przewodnich. Podkreśla również znaczenie postaw moralnych w historii i życiu publicznym.
Podręcznik porusza także kwestie związane z relacjami międzynarodowymi, fałszowaniem historii Polski oraz rolą wybitnych postaci, takich jak Jan Paweł II, w kształtowaniu globalnych i krajowych wydarzeń. Wplata w narrację objaśnienia dotyczące ważnych pojęć, takich jak demokracja liberalna czy poprawność polityczna, co ma na celu poszerzenie horyzontów uczniów i przygotowanie ich do krytycznej analizy współczesnego świata. Całość ma na celu nie tylko przekazanie wiedzy historycznej, ale także kształtowanie postaw patriotycznych i obywatelskich, opartych na znajomości i obronie prawdy historycznej.
Decyzja Należy do Nauczyciela
Pomimo wszystkich kontrowersji i dyskusji, ostateczna decyzja dotycząca wykorzystania podręcznika prof. Wojciecha Roszkowskiego na lekcjach szkolnych spoczywa w gestii nauczycieli. To oni, jako eksperci i osoby odpowiedzialne za proces dydaktyczny, mają prawo i obowiązek ocenić, czy dany podręcznik spełnia ich oczekiwania metodyczne i merytoryczne, oraz czy jest odpowiedni dla ich uczniów. Ta autonomia nauczycieli jest kluczowa w systemie edukacji, pozwalając im dostosować materiały dydaktyczne do specyfiki klasy i własnych preferencji pedagogicznych.
Oznacza to, że choć podręcznik został dopuszczony do użytku szkolnego przez MEiN i jest dostępny, jego faktyczne zastosowanie w szkołach będzie zależało od indywidualnych wyborów kadry pedagogicznej. Taka sytuacja podkreśla rolę nauczyciela nie tylko jako osoby przekazującej wiedzę, ale także jako samodzielnego decydenta w procesie kształcenia, który musi ważyć argumenty za i przeciw, biorąc pod uwagę dobro i rozwój swoich podopiecznych. W kontekście tak szeroko dyskutowanej publikacji, decyzja ta staje się jeszcze bardziej odpowiedzialna i symboliczna.
Porównanie Tomów Podręcznika „Historia i Teraźniejszość”
Podręcznik prof. Wojciecha Roszkowskiego do przedmiotu „Historia i Teraźniejszość” został podzielony na kilka tomów, z których dwa główne obejmują kluczowe okresy historii najnowszej. Poniższa tabela przedstawia porównanie tych dwóch części:
| Cecha | Tom 1: Klasa 1 (1945-1979) | Tom 2: Klasa 2 (1980-2015) |
|---|---|---|
| Zakres Czasowy | 1945-1979 | 1980-2015 |
| Liczba Stron | ok. 500 | 344 |
| Wydawca | (Informacja nie podana w źródle) | Biały Kruk, Kraków |
| ISBN | (Informacja nie podana w źródle) | 978-83-7553-370-5 |
| Kluczowe Zagadnienia | Początki powojennego świata, zimna wojna, kształtowanie się PRL, pierwsze dekady komunizmu. | Upadek komunizmu, transformacja ustrojowa w Polsce, rola Jana Pawła II, globalizacja, nowe wyzwania XX/XXI wieku. |
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Kto jest autorem podręcznika do przedmiotu Historia i Teraźniejszość?
Autorem podręcznika do przedmiotu Historia i Teraźniejszość jest profesor Wojciech Roszkowski, wybitny historyk i pedagog.
Od kiedy przedmiot Historia i Teraźniejszość jest obowiązkowy w szkołach?
Przedmiot HiT jest wprowadzany sukcesywnie od 1 września 2022 roku, począwszy od klas pierwszych szkół ponadpodstawowych.
Co zastępuje przedmiot Historia i Teraźniejszość?
Historia i Teraźniejszość zastępuje dotychczasowe nauczanie przedmiotu wiedza o społeczeństwie (WOS) w zakresie podstawowym, łącząc jego zagadnienia z najnowszą historią Polski i świata od 1945 do 2015 roku.
Czy podręcznik prof. Roszkowskiego wzbudził kontrowersje?
Tak, podręcznik wzbudził bardzo wiele kontrowersji, zarówno pod względem merytorycznym, językowym, jak i światopoglądowym, prowadząc do szerokiej dyskusji publicznej i politycznej.
Kto recenzował podręcznik Historia i Teraźniejszość?
Rzeczoznawcami podręcznika byli m.in. prof. Tadeusz Wolsza, dr Rafał Drabik oraz mgr Klemens Stróżyński. Warto zaznaczyć, że mgr Stróżyński wydał pozytywną opinię po wcześniejszej negatywnej recenzji językowej prof. Grzegorza Ptaszka.
Czy nauczyciele mają obowiązek korzystania z tego podręcznika?
Nie, decyzja o wykorzystaniu podręcznika na lekcjach należy do indywidualnej gestii nauczycieli, którzy mogą samodzielnie zdecydować, czy będą z niego korzystać w procesie nauczania.
Zainteresował Cię artykuł Historia i Teraźniejszość: Podręcznik Roszkowskiego? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!