Tomizm: Synteza Wiary i Rozumu Akwinaty", "kategoria": "Filozofia

Święty Tomasz z Akwinu, znany również jako Doktor Anielski, to jedna z najbardziej wpływowych postaci w historii filozofii i teologii chrześcijańskiej. Żyjący w XIII wieku, ten włoski filozof scholastyczny i teolog, członek zakonu dominikanów, dokonał monumentalnej syntezy myśli starożytnej Grecji, zwłaszcza Arystotelesa, z dogmatami wiary katolickiej. Jego system filozoficzny, nazwany tomizmem, nie tylko zrewolucjonizował średniowieczną scholastykę, ale także położył fundamenty pod oficjalną doktrynę Kościoła rzymskokatolickiego, pozostając aktualnym przedmiotem studiów i inspiracji do dziś.

Kim był Święty Tomasz z Akwinu?

Tomasz z Akwinu urodził się w 1224 lub 1225 roku w Roccasecca we Włoszech. Jego wczesne życie było naznaczone zarówno arystokratycznym pochodzeniem, jak i głębokim powołaniem duchowym. W wieku pięciu lat rozpoczął edukację w opactwie Monte Cassino, by później, wbrew woli rodziny, wstąpić do zakonu dominikanów. Był uczniem Alberta Wielkiego w Kolonii, co ukształtowało jego podejście do filozofii Arystotelesa. Nazywany początkowo "milczącym wołem" z powodu swojej postury i zamiłowania do kontemplacji, szybko ujawnił swój geniusz, stając się jednym z najbardziej płodnych i wpływowych myślicieli swojej epoki. Wykładał w Paryżu, Rzymie i Neapolu, tworząc dzieła, które na zawsze zmieniły oblicze myśli chrześcijańskiej. Zmarł w 1274 roku w Fossanuova, a w 1323 roku został kanonizowany przez Kościół katolicki. Jego głównymi dziełami są "Summa contra Gentiles" i niedokończona "Summa Theologica", które stanowią kompendium wiedzy teologicznej i filozoficznej jego czasów.

Wiara i Rozum: Dwa Skrzydła Prawdy

Jednym z najbardziej fundamentalnych aspektów filozofii Tomasza z Akwinu jest jego podejście do relacji między wiarą a rozumem. W przeciwieństwie do wcześniejszych scholastyków, którzy często zacierali granice między tymi dwiema sferami, Tomasz jasno je rozgraniczył, jednocześnie podkreślając ich komplementarność i harmonię. Uważał, że wiara i wiedza stanowią dwie odrębne dziedziny poznania, które wzajemnie się uzupełniają w dążeniu do prawdy o świecie i Bogu.

Rozum ludzki, posługując się naturalnymi zdolnościami i doświadczeniem, jest w stanie poznać wiele prawd o świecie materialnym, a nawet o Bogu – na przykład jego istnienie czy niektóre atrybuty. Istnieją jednak prawdy, które przekraczają możliwości rozumu i są dostępne jedynie poprzez objawienie Boże. Do takich prawd należą tajemnice wiary, takie jak Trójca Święta, grzech pierworodny czy Wcielenie. Tomasz podkreślał, że choć te prawdy przekraczają rozum, to żadna z nich nie sprzeciwia się mu. Nie może istnieć sprzeczność między objawieniem a rozumem, ponieważ wszelka prawda, niezależnie od jej źródła (objawienie czy poznanie naturalne), pochodzi od jednego Boga. Prawda zsyłana przez Boga w drodze łaski uzupełnia, ale nie zmienia prawdy poznanej w sposób przyrodzony.

To rozróżnienie pozwoliło Tomaszowi na precyzyjne oddzielenie filozofii od teologii. Filozofia opiera się wyłącznie na zasadach rozumu, podczas gdy teologia buduje swoją wiedzę na podstawie objawienia. Nawet jeśli obie dziedziny traktują o tych samych sprawach (np. o Bogu), to czynią to z różnych perspektyw i za pomocą różnych metod. Filozofia, w ujęciu Tomasza, może służyć teologii jako "przedpokój wiary" (preambula fidei), przygotowując grunt pod przyjęcie prawd objawionych i broniąc ich przed zarzutami. Ta rewolucyjna koncepcja, choć początkowo budziła opór, ostatecznie zyskała uznanie, kształtując przyszły rozwój myśli chrześcijańskiej.

Metafizyka Tomistyczna: Natura Bytu i Istnienia

Filozofia bytu, czyli metafizyka, stanowi rdzeń systemu Tomasza z Akwinu. W oparciu o klasyczne poglądy Arystotelesa, Tomasz wzbogacił je o kluczowe kategorie, tworząc spójny i oryginalny system.

Istota i Istnienie (Essentia i Existentia)

Najważniejszym wkładem Tomasza do metafizyki Arystotelesa było wprowadzenie kategorii istnienia (esse). Dla Stagiryty byt był przede wszystkim złożeniem formy i materii, czyli aktu i możności. Tomasz dodał do tego trzeci, fundamentalny element: istnienie.

W ujęciu Akwinaty, każda rzecz stworzona jest złożeniem istoty (essentia, quidditas), która określa, czym dana rzecz jest (jej naturę, to, co wspólne gatunkowi), oraz istnienia (esse), które sprawia, że ta istota faktycznie istnieje. Istota jest tu rozumiana jako możność, a istnienie jako akt, który tę możność urzeczywistnia. Oznacza to, że żadna rzecz stworzona nie istnieje dzięki swojej istocie – jej istnienie jest przygodne, niekonieczne; mogłaby nie istnieć.

Zasadnicza różnica między Bogiem a stworzeniem leży właśnie w tej relacji istoty i istnienia. Bóg, jako Absolut, jest jedynym bytem, w którym istota jest tożsama z istnieniem. Jego istota jest istnieniem. To właśnie wyraża Jego imię objawione Mojżeszowi: "Jestem, który Jestem". Bóg jest bytem koniecznym, niezależnym, który istnieje z własnej natury. Stworzenia natomiast są bytami przygodnymi i zależnymi; ich istnienie nie jest ich naturą, lecz aktem, który przychodzi z zewnątrz. Stąd Bóg jest bytem prostym (nie złożonym z istoty i istnienia), podczas gdy stworzenie jest bytem złożonym.

Forma i Materia

W ramach bytów stworzonych Tomasz kontynuował arystotelesowskie rozróżnienie na formę i materię. Forma jest tym, co określa gatunek bytu, czyli to, co w bycie jest wspólne i uniwersalne. Materia natomiast jest zasadą ujednostkowienia, czyli tego, co w bycie jest indywidualne i partykularne. To materia sprawia, że jeden gatunek może mieć wielu przedstawicieli.

Złożenie formy i materii z istnieniem daje substancję cielesną. Ważnym elementem tomizmu jest odrzucenie koncepcji "materii duchowej", którą przyjmowali niektórzy myśliciele, np. św. Augustyn, dla wyjaśnienia natury aniołów. Tomasz uważał, że substancje duchowe (jak aniołowie) nie posiadają materii; są one złożeniem czystej istoty (formy) i istnienia. To właśnie brak materii sprawia, że każdy anioł jest odrębnym gatunkiem, a nie jednostką w ramach gatunku. Materia jest zatem cechą charakterystyczną bytów cielesnych, dzieląc świat na sferę duchową i cielesną.

Akt i Potencja

Pojęcia aktu (actus) i możności (potentia) są fundamentalne dla zrozumienia dynamiki bytu w tomizmie. Akt to byt w rzeczywistości, to, co już jest. Potencja to możność bycia czymś, zdolność do przyjęcia jakiejś formy lub przejścia w inny stan. Forma jest aktem, materia zaś potencją. Bóg, będąc czystym istnieniem, jest również Czystym Aktem (Actus Purus) – nie zawiera w sobie żadnej możności, jest pełnią doskonałości. Stworzenia natomiast zawsze posiadają element potencjalny, co oznacza, że mogą się zmieniać, rozwijać i doskonalić. To właśnie dzięki istnieniu, które jest "aktem wszystkich aktów", jednostkowość i indywidualność bytu zostaje dowartościowana w systemie Akwinaty, stając się najdoskonalszym elementem bytu.

Transcendentalia: Właściwości Każdego Bytu

Tomasz z Akwinu rozwinął naukę o transcendentaliach – właściwościach, które przysługują każdemu bytowi, niezależnie od jego kategorii. Przekraczają one poszczególne kategorie bytu i są orzekalne o wszystkim, co istnieje.

Wyróżniał on następujące transcendentalia:

• Ens (byt): To, co istnieje. Pochodzi z aktu istnienia.
• Res (rzecz): Każdy byt jest rzeczą, ponieważ posiada jakąś określoną treść.
• Unum (jedność): Byt jest bytem o tyle, o ile jest jednością, spójnym całością.
• Aliquid (odrębność): Byt jest bytem o tyle, o ile jest odrębny od innych, w myśl zasady niesprzeczności.
• Bonum (dobro): Każdy byt jest dobry, ponieważ dąży do swojego celu i jest chciany przez Boga. Związane z przyporządkowaniem bytu do woli.
• Verum (prawda): Każdy byt jest prawdziwy w tym sensie, że jest poznawalny dla intelektu (adaequatio rei et intellectus – zgodność rzeczy z intelektem).
• Pulchrum (piękno): Piękne jest to, co oglądane podoba się (pulchra sunt qua visa placent). Związane z przyporządkowaniem bytu do duszy w całości.

Im bardziej coś istnieje, tym pełniej przysługują mu poszczególne transcendentalia. Osoby, ze względu na swoją godność i sposób istnienia, uczestniczą w transcendentaliach w sposób bardziej doskonały niż byty nieosobowe.

Pięć Dróg do Poznania Boga: Kosmologiczny Dowód Istnienia

Ważnym elementem myśli Tomasza jest jego podejście do istnienia Boga. W przeciwieństwie do św. Anzelma z Canterbury, który proponował dowód ontologiczny (aprioryczny), Tomasz twierdził, że istnienie Boga nie jest prawdą oczywistą dla ludzkiego rozumu w obecnym życiu i wymaga dowodu. Uważał, że istoty Boga nie znamy bezpośrednio, więc nie możemy dowieść Jego istnienia z samej idei doskonałości. Jedyną drogą do "upewnienia się" o istnieniu Boga jest dowód aposterioryczny, oparty na doświadczeniu świata stworzonego. Dowody te są nazywane "pięcioma drogami" (Quinque viae). Każda z nich wychodzi od obserwacji pewnego aspektu świata, a następnie, poprzez rozumowanie przyczynowe, dochodzi do konieczności istnienia Pierwszej Przyczyny, którą wszyscy nazywają Bogiem.

Oto pięć dróg dowodzenia istnienia Boga:

Tomasz podkreślał, że Bóg nie jest po prostu "najwyższym bytem" w hierarchii, jak u Arystotelesa, ale "czystym istnieniem", fundamentem każdego bytu, czymś poza hierarchią bytów stworzonych. Własności Boga, choć niepoznawalne w swej istocie, mogą być poznane rozumem na drodze negacji (apofatycznie, zaprzeczając skończonym cechom) i eminencji (katafatycznie, wzmagając pozytywne cechy do nieskończoności).

Antropologia Tomaszowa: Człowiek jako Jedność Duszy i Ciała

Tomasz z Akwinu wniósł rewolucyjne zmiany w średniowieczną antropologię, odchodząc od dominującego platonizmu i augustynizmu, które postrzegały człowieka głównie jako duszę posługującą się ciałem.

Istota Człowieka: Hylemorfizm

Dla Tomasza, zgodnie z filozofią Arystotelesa, człowiek nie jest wyłącznie duszą, a ciało nie jest jedynie jej narzędziem. Człowiek jest substancjalną jednością duszy i ciała. Dusza jest formą ciała, co oznacza, że to ona organizuje materię i sprawia, że powstaje ciało człowieka. Bez duszy ciało nie byłoby ciałem ludzkim w pełnym sensie. Ta koncepcja, zwana hylemorfizmem, zakłada, że ciało należy do natury człowieka, a człowiek jest całością – jednością współzasad duszy i ciała, które uzupełniają się wzajemnie, podobnie jak forma i materia. Tomasz stanowczo odrzucał tezę o mnogości form substancjalnych w człowieku, argumentując, że aby człowiek był jedną substancją, musi posiadać jedną formę.

Dusza i Jej Władze

Dusza ludzka, będąc jedną substancją, posiada trzy elementy: wegetatywny (odpowiedzialny za wzrost i odżywianie, wspólny roślinom), zmysłowy (odpowiedzialny za postrzeganie i ruch, wspólny zwierzętom) oraz racjonalny (właściwy tylko człowiekowi, odpowiedzialny za myślenie). Wszystkie te elementy tworzą jedną, integralną duszę rozumną, która w człowieku jest jednocześnie wegetatywna, zmysłowa i rozumna. Tomasz uważał, że dusza kształtuje rozwój płodu, ewoluując od duszy wegetatywnej, przez zmysłową, aż do rozumnej w momencie osiągnięcia "formy doskonałej".

Naturalne Pragnienie Szczęścia

Dusza ludzka, jako byt przygodny, posiada w sobie naturalne pragnienie (desiderium naturale) wiecznego istnienia i szczęścia. To pragnienie, wynikające z samej natury bytu, objawia się jako dążenie do szczęścia i wizji Pierwszej Prawdy, czyli Boga. Nie jest ono związane z konkretną władzą duszy, lecz jest ogólnym wychyleniem ku przyszłości, które może przybierać formy nadziei, rozpaczy czy rezygnacji. Ostateczny cel człowieka, czyli prawdziwe szczęście (beatitudo), polega na intelektualnym poznaniu Boga, który jest najdoskonalszym przedmiotem poznania i powszechnym dobrem.

Uczucia i Wola

Władzą duszy, której naturalnym przedmiotem jest dobro, jest wola. Dążenie do dobra jest jej naturą. Tomasz wyróżniał jedenaście podstawowych ludzkich uczuć, klasyfikując je w ramach dwóch zmysłowych władz pożądawczych: popędu zasadniczego (miłość, pożądanie, przyjemność, nienawiść, odraza, wstręt) i popędu zdobywczego (nadzieja, rozpacz, odwaga, lęk, gniew). W odniesieniu do dobra przekraczającego zakres mocy woli (np. Boga), niezbędne są cnoty wlane, takie jak miłość i nadzieja, które kierują wolę ku temu Dobru.

Kobieta i Mężczyzna w Filozofii Tomasza

Poglądy Tomasza na temat kobiet i mężczyzn, choć osadzone w kontekście średniowiecznych przekonań i czerpiące z Arystotelesa, zawierają również elementy, które można interpretować jako zmierzające do uznania równej godności. Tomasz uważał, że kobieta została stworzona jako "pomoc do rodzenia" i jest częścią wspólnoty z mężczyzną, z którym łączy się w "jedno ciało" dla dzieła prokreacji. Wskazywał, że kobieta nie powinna panować nad mężczyzną (nie została stworzona z jego głowy), ale też nie powinna być lekceważona jako niewolnica (nie została stworzona z jego stóp). Podkreślał, że między mężczyzną a kobietą powinna istnieć "więź wspólnotowa", oparta na pewnej równości, która jest podstawą przyjaźni i monogamii.

Jednakże, zgodnie z ówczesnymi przekonaniami i za Arystotelesem, Tomasz przyjmował, że mężczyzna ma większe rozeznanie rozumu, co uzasadniało jego władzę nad kobietą w porządku domowym i obywatelskim. Metafizycznie, w odniesieniu do natury partykularnej (zrodzenia konkretnej kobiety), Tomasz analizował poczęcie kobiety jako "coś niedoszłego i niewydarzonego" z męskiego nasienia, gdyż nasienie powinno wydać naturę męską. Traktował to jako metafizyczną "niedoskonałość aktu", choć nie jako moralną wadę. Jednocześnie, co do natury powszechnej, czyli kobiety jako kobiety, jej istnienie nie było przypadkowe, ale zgodne z "zamysłem natury", która zależała od Boga.

Ważnym jest, że Tomasz podkreślał, iż w tym, co dotyczy duszy, kobieta nie różni się od mężczyzny. Zarówno mężczyzna, jak i kobieta są stworzeni na obraz Boży, ponieważ obraz ten znajduje się w umyśle, a co do niego nie ma odrębności płci. Wskazywał również na przypadki, w których kobiety wykazywały się równie dobrym lub lepszym osądem i większą siłą ducha niż mężczyźni (np. w męczeństwie za wiarę). Jego refleksja, mimo ograniczeń epoki, zmierzała do ukazania równej godności kobiet i mężczyzn jako ludzi i dzieci Bożych, noszących w sobie obraz Stwórcy.

Filozofia Prawa i Teologia Moralna

Filozofia prawa i teologia moralna stanowią integralną część systemu Tomasza, ukazując jego praktyczne zastosowanie w życiu społecznym i indywidualnym.

Rodzaje Prawa (Lex i Ius)

Tomasz wyróżniał cztery główne typy prawa (lex):

1. Prawo wieczne (lex aeterna): Odwieczny rozum Boży, który kieruje całym stworzeniem. Jest to plan Bożej opatrzności.
2. Prawo naturalne (lex naturalis): Uczestnictwo prawa wiecznego w stworzeniu rozumnym. Jest ono wpisane w naturę człowieka i dostępne rozumowi. Jego pierwsza reguła brzmi: "dobro należy czynić i podążać za nim, a zła należy unikać" (bonum est faciendum et prosequendum, et malum vitandum).
3. Prawo ludzkie/pozytywne (lex positiva seu humana): Ustanawiane przez legalnie panujących, ma na celu dobro wspólne i musi być promulgowane. Obejmuje prawo narodów (ius gentium) i prawo cywilne (ius civile). Prawo sprawiedliwe musi być rozporządzeniem rozumu, mieć cel – dobro wspólne, być ustanowione przez prawowitą władzę i promulgowane.
4. Prawo Boże (lex divina): Prawo objawione, zawarte w Starym i Nowym Testamencie. Uzupełnia i udoskonala prawo naturalne, prowadząc człowieka do celu nadprzyrodzonego.

Tomasz rozróżniał także "prawo" jako lex (norma, reguła) od "prawa" jako ius (sama rzecz sprawiedliwa, to, co jest komuś należne).

Grzech w Ujęciu Tomasza

W teologii moralnej Tomasz szczegółowo analizował pojęcie grzechu. Rozróżniał grzechy śmiertelne (ciężkie) od powszednich (lekkich). Grzech śmiertelny polega na zwróceniu się wolnej woli przeciwko miłości prowadzącej ku celowi ostatecznemu, jakim jest szczęście wieczne w Królestwie Niebieskim. Jest to odwrócenie się od dobra niezmiennego (Boga) i zwrócenie się ku dobru zmiennemu (stworzeniom) w sposób nieuporządkowany. Elementem materialnym grzechu śmiertelnego jest pożądliwość (concupiscentia), a formalnym – utrata przymierza z Bogiem, czyli pierwotnej sprawiedliwości. Grzech śmiertelny przynosi duchową śmierć.

Grzech powszedni natomiast to nieuporządkowanie w dążeniu do realizacji miłości Boga i bliźniego, które nie odwraca całkowicie od celu ostatecznego. Jednakże, to co obiektywnie jest grzechem lekkim, może stać się grzechem ciężkim, jeśli człowiek stawia przedmiot powszedniego grzechu wyżej niż cel ostateczny, lub gdy grzech lekki służy popełnieniu grzechu ciężkiego. Wina śmiertelna jest gładzona przez łaskę, kiedy wolna wola zwraca się ku Bogu w akcie wiary i pokuty.

Dziedzictwo i Wpływ Tomizmu

System filozoficzny Tomasza z Akwinu, choć początkowo spotykał się z oporem i krytyką, zwłaszcza ze strony augustynistów i awerroistów, z czasem zyskał dominującą pozycję w myśli chrześcijańskiej. W 1277 roku niektóre jego tezy zostały potępione przez biskupa paryskiego Stefana Tempiera, co było elementem szerszego sporu o arystotelizm. Jednakże w 1325 roku potępienie to zostało cofnięte.

Tomasz z Akwinu został uznany za "Doctor Communis" (Doktora Powszechnego), a później za "Doctor Angelicus" (Doktora Anielskiego). W 1567 roku papież Pius V ogłosił go piątym doktorem Kościoła. Jego nauczanie było tradycyjnie podtrzymywane przez zakon dominikanów, a od XVI wieku stało się oficjalną nauką jezuitów. Stolica Apostolska wielokrotnie zalecała jego doktrynę jako podstawę nauczania Kościoła.

Tomizm doświadczył dwóch znaczących renesansów: w XVI wieku, głównie w Hiszpanii, oraz w XIX wieku, zainicjowany przez papieża Leona XIII encykliką "Aeterni Patris" (1879), co doprowadziło do powstania ruchu neotomistycznego. Jego wpływ na teologię, filozofię, prawo i etykę jest nieoceniony, kształtując przez wieki zachodnią myśl. Tomizm charakteryzuje się m.in. empiryzmem (wiedza z doświadczenia), dualizmem Boga i stworzenia, hylemorfizmem (jedność duszy i ciała), obiektywizmem, umiarkowanym realizmem (uniwersalia w rzeczach) oraz intelektualizmem (pierwszeństwo intelektu). Jest to system, który pomimo upływu wieków, nadal stanowi bogate źródło inspiracji dla współczesnej refleksji.

Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)

Na czym polega filozofia św. Tomasza z Akwinu?

Filozofia św. Tomasza z Akwinu, zwana tomizmem, polega na syntezie klasycznych poglądów Arystotelesa z doktryną chrześcijańską. Charakteryzuje się rozróżnieniem, lecz komplementarnością wiary i rozumu, metafizyką opartą na pojęciach istoty i istnienia, aktu i możności, formy i materii, a także rozumowymi dowodami na istnienie Boga (pięć dróg). Akwinata podkreślał również jedność duszy i ciała w człowieku (hylemorfizm) oraz znaczenie rozumu w etyce.

Z czego zasłynął Tomasz z Akwinu?

Tomasz z Akwinu zasłynął jako jeden z najwybitniejszych myślicieli chrześcijaństwa, twórca kompleksowego systemu filozoficzno-teologicznego (tomizmu), który stał się podstawą oficjalnej doktryny Kościoła katolickiego. Był mistrzem scholastyki, który wprowadził arystotelesowski empiryzm do myśli średniowiecznej, zastępując platoński idealizm. Znany jest zwłaszcza z "pięciu dróg" dowodzenia istnienia Boga oraz koncepcji jedności duszy i ciała.

Czym jest istota, a czym istnienie w tomizmie?

Istota (essentia) to to, czym rzecz jest, jej natura, to, co wspólne gatunkowi i zawarte w definicji. Istnienie (existentia) to akt, który sprawia, że istota rzeczywiście istnieje. W stworzeniach istota i istnienie są odrębne, co oznacza, że mogłyby nie istnieć. Natomiast w Bogu istota jest tożsama z istnieniem; Bóg jest czystym aktem istnienia.

Jak św. Tomasz rozumiał arystotelesowskie pojęcia formy i materii oraz aktu i potencji?

Tomasz za Arystotelesem przyjmował, że forma określa, czym coś jest (zasada gatunkowa), a materia jest zasadą ujednostkowienia (zasada indywidualna). Akt oznacza byt w rzeczywistości, to, co już jest, natomiast potencja to możność bycia czymś, zdolność do przyjęcia formy. Bóg jest Czystym Aktem, podczas gdy stworzenia zawsze zawierają element potencjalny. Dusza jest formą ciała, a ciało materią, tworząc jedność człowieka.

Czy można racjonalnie udowodnić istnienie Boga według św. Tomasza?

Tak, Tomasz uważał, że istnienie Boga można udowodnić rozumowo, choć nie jest to prawda oczywista. Opracował pięć dróg (tzw. "Quinque viae"), które są dowodami aposteriorycznymi, wychodzącymi od doświadczenia świata stworzonego i wnioskującymi o konieczności istnienia Pierwszej Przyczyny, czyli Boga. Nie akceptował apriorycznych dowodów, np. ontologicznego dowodu Anzelma.

Czy aniołowie w ujęciu św. Tomasza są złożeni z materii duchowej?

Nie, Tomasz z Akwinu odrzucał koncepcję materii duchowej. Uważał, że aniołowie są bytami czysto duchowymi, złożonymi jedynie z istoty i istnienia, bez materii. Z tego powodu każdy anioł stanowi odrębny, unikatowy "gatunek", a nie jednostkę w ramach gatunku.

Czym jest osoba ludzka w tomizmie? Czy człowiek to wyłącznie dusza posługująca się ciałem?

W tomizmie człowiek jest osobą, substancjalną jednością duszy i ciała. Tomasz odrzucał platoński pogląd, że człowiek to wyłącznie dusza posługująca się ciałem jako narzędziem. Dusza jest formą ciała, a ciało należy do natury człowieka. Jedność osoby ludzkiej wynika z jednej formy substancjalnej (duszy rozumnej), która organizuje całe ciało i jego funkcje.

Zainteresował Cię artykuł Tomizm: Synteza Wiary i Rozumu Akwinaty", "kategoria": "Filozofia? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!