05/05/2024
W świecie matematyki, a szczególnie analizy, często stajemy przed wyzwaniem znalezienia punktów, w których funkcja osiąga swoje ekstremalne wartości – czyli wartości największe lub najmniejsze. Zrozumienie, kiedy i gdzie funkcja przyjmuje takie wartości, jest kluczowe nie tylko w teorii, ale także w praktycznych zastosowaniach, na przykład w zagadnieniach optymalizacyjnych, gdzie dążymy do minimalizacji kosztów lub maksymalizacji zysków. Ten artykuł przeprowadzi Cię przez metody wyznaczania ekstremów, zarówno dla funkcji jednej, jak i wielu zmiennych, w różnych typach obszarów.

Krótka Powtórka z Funkcji Jednej Zmiennej
Zacznijmy od przypomnienia podstaw. Każda funkcja jednej zmiennej, która jest ciągła w przedziale domkniętym [a, b], zawsze przyjmuje w tym przedziale swoją wartość najmniejszą i swoją wartość największą. Jak je wyznaczyć?
Wartości Ekstremalne w Przedziale Domkniętym [a, b]
Aby znaleźć wartości największe i najmniejsze funkcji f w przedziale domkniętym [a, b], postępujemy według następujących kroków:
- Szukamy w przedziale otwartym (a, b) punktów stacjonarnych funkcji
f. Są to te punktyx ∈ (a, b), dla których pochodnaf'(x) = 0lub w których pochodnaf'(x)nie istnieje. W takich punktach funkcjafmoże mieć minima bądź maksima lokalne. - Wyznaczamy wartość
f(x)dla każdego takiego punktu stacjonarnego (bez badania, czy jest w nim rzeczywiście minimum bądź maksimum lokalne). - Wyznaczamy wartości funkcji
f(a)if(b)na końcach przedziału [a, b]. - W ten sposób otrzymujemy skończony zbiór liczb
A = {f(a), f(x₁), ..., f(xₙ), f(b)}. Zbiór ten zawiera wszystkie wartości funkcji w punktach stacjarnychxₖoraz dodatkowo obie wartości na końcach przedziału.
Najmniejsza z liczb należących do zbioru A będzie najmniejszą wartością funkcji f w przedziale [a, b], a największa z nich będzie największą wartością funkcji w tym przedziale. Przykładem może być funkcja, która ma minimum lokalne w punkcie x₂, gdzie jednocześnie osiąga swoją wartość najmniejszą w przedziale [a, b]. Wartość największa funkcji może być natomiast przyjmowana na przykład w prawym końcu przedziału [a, b].
Wartości Ekstremalne w Przedziale Otwartym (a, b)
W przypadku, gdy szukamy wartości najmniejszej i największej funkcji f w przedziale otwartym (a, b), proces jest nieco inny:
- Wyznaczamy punkty stacjonarne funkcji w przedziale (a, b), tak samo jak dla przedziału domkniętego.
- Zamiast wartości
f(a)if(b), obliczamy granice jednostronnelim x→a⁺ f(x)ilim x→b⁻ f(x)w końcach przedziału otwartego.
Jeśli którakolwiek z tych granic była mniejsza od najmniejszej spośród wartości f(x₁), ..., f(xₙ) w punktach stacjonarnych, wówczas wnioskujemy, że funkcja nie przyjmuje w (a, b) wartości najmniejszej. Podobnie, jeśli którakolwiek z tych granic była większa od największej spośród wartości f(x₁), ..., f(xₙ) w punktach stacjonarnych, wówczas funkcja nie przyjmuje w (a, b) wartości największej. Oznacza to, że funkcja może mieć minimum lokalne, które jest jednocześnie jej wartością najmniejszą, ale niekoniecznie musi przyjmować wartość największą w tym przedziale.
Najmniejsza i Największa Wartość Funkcji Dwóch Zmiennych w Obszarze
Przejdźmy teraz do bardziej złożonego przypadku funkcji wielu zmiennych. Podobnie jak dla funkcji jednej zmiennej, istnienie ekstremów zależy od tego, czy obszar jest domknięty, czy otwarty.
Przypadek Obszaru Domkniętego
Jeżeli funkcja z = f(x, y) jest ciągła w obszarze domkniętym D, to osiąga w tym obszarze swoją wartość najmniejszą i swoją wartość największą. Aby wyznaczyć te wartości, postępujemy analogicznie do przypadku funkcji jednej zmiennej:
- Szukamy wewnątrz obszaru D punktów stacjonarnych funkcji
f, czyli tych punktów(x, y), w których obie pochodne cząstkowe są równe zero:∂f/∂x = 0i∂f/∂y = 0. W każdym takim punkcie funkcjafmoże (choć nie musi) mieć minimum lub maksimum lokalne. Obliczamy wartośćf(x, y)w każdym punkcie stacjonarnym. - Wyznaczamy najmniejszą i największą wartość funkcji
fna brzegu obszaru D. Często sprowadza się to do problemu znalezienia ekstremów funkcji jednej zmiennej, gdyż równanie brzegu pozwala nam uzależnić jedną zmienną od drugiej.
Otrzymujemy w ten sposób skończony zbiór wartości funkcji w punktach stacjonarnych i na brzegu obszaru. Najmniejsza z tych wartości to najmniejsza wartość funkcji f w D, a największa z nich – to największa wartość funkcji w D.
Przykład: Znajdowanie Ekstremów w Kole
Znajdźmy największą i najmniejszą wartość funkcji f(x, y) = 2x⁴ + y⁴ w kole D = {(x, y): x² + y² ≤ 9}.
ROZWIĄZANIE:
Krok 1: Punkty stacjonarne wewnątrz koła D.
Szukamy punktów (x, y) wewnątrz koła D, w których obie pochodne cząstkowe funkcji f są równe zeru.
∂f/∂x = 8x³∂f/∂y = 4y³
Warunek ∂f/∂x = ∂f/∂y = 0 jest spełniony wtedy i tylko wtedy, gdy x = 0 i y = 0. Jedyny punkt stacjonarny to (0, 0).
Wartość funkcji f w punkcie (0, 0) wynosi: f(0, 0) = 2(0)⁴ + (0)⁴ = 0.
Krok 2: Wartości ekstremalne na brzegu koła D.
Brzeg koła D to okrąg x² + y² = 9. Z tego równania wyznaczamy y² = 9 - x². Dla każdego punktu (x, y) spełniającego równanie x² + y² = 9 możemy napisać:
f(x, y) = 2x⁴ + (y²)² = 2x⁴ + (9 - x²)²
Rozwijając wyrażenie, otrzymujemy:
f(x, y) = 2x⁴ + (81 - 18x² + x⁴) = 3x⁴ - 18x² + 81
Otrzymaliśmy funkcję g jednej zmiennej x: g(x) = 3x⁴ - 18x² + 81. Z warunku x² + y² = 9 wynika, że -3 ≤ x ≤ 3. Musimy więc wyznaczyć największą i najmniejszą wartość funkcji g w przedziale [-3, 3].
Pochodna funkcji g jest równa:
g'(x) = 12x³ - 36x = 12x(x² - 3) = 12x(x - √3)(x + √3)
Warunek g'(x) = 0 zachodzi wtedy, gdy x = -√3, x = 0 lub x = √3. Wszystkie te punkty należą do przedziału [-3, 3].
Obliczamy wartości funkcji g w punktach stacjonarnych oraz na krańcach przedziału:
g(-3) = 3(-3)⁴ - 18(-3)² + 81 = 3(81) - 18(9) + 81 = 243 - 162 + 81 = 162g(3) = 3(3)⁴ - 18(3)² + 81 = 162(ponieważgjest funkcją parzystą)g(0) = 3(0)⁴ - 18(0)² + 81 = 81g(-√3) = 3(-√3)⁴ - 18(-√3)² + 81 = 3(9) - 18(3) + 81 = 27 - 54 + 81 = 54g(√3) = 3(√3)⁴ - 18(√3)² + 81 = 54(ponieważgjest funkcją parzystą)
Z powyższych obliczeń widzimy, że funkcja g przyjmuje w przedziale [-3, 3]:
- wartość najmniejszą równą 54 (dla
x = -√3orazx = √3); jest to jednocześnie najmniejsza wartość funkcjifna okręgux² + y² = 9; - wartość największą równą 162 (dla
x = -3orazx = 3); jest to jednocześnie największa wartość funkcjifna okręgux² + y² = 9.
Krok 3: Porównanie wszystkich wartości.
Zbierzmy otrzymane wyniki:
- Wartość funkcji
fw punkcie stacjonarnym wewnątrz koła:f(0, 0) = 0. - Najmniejsza wartość funkcji
fna brzegu koła:54. - Największa wartość funkcji
fna brzegu koła:162.
Porównując te wartości: 0, 54, 162.

- Najmniejsza wartość funkcji
fw kole D jest równa 0 i jest przyjmowana w punkcie(0, 0). - Największa wartość funkcji
fw kole D jest równa 162. Jest ona przyjmowana w punktach, dla którychx = -3lubx = 3. Jeślix = -3lubx = 3, to zx² + y² = 9wynika, żey² = 9 - x² = 9 - 9 = 0, czyliy = 0. Zatem wartościomx = -3ix = 3odpowiadają odpowiednio punkty(-3, 0)i(3, 0)na okręgux² + y² = 9.
Wniosek końcowy:
- Najmniejsza wartość funkcji
fw kole D jest równa 0 i jest przyjmowana w punkcie(0, 0). - Największa wartość funkcji
fw kole D jest równa 162 i jest przyjmowana w punktach(-3, 0)i(3, 0).
Warto zauważyć, że przy wyznaczaniu wartości najmniejszej lub największej funkcji w obszarze domkniętym nie zawsze musimy uciekać się do metod rachunku różniczkowego, jeśli funkcja ma prostą interpretację geometryczną.
Ćwiczenie: Funkcja odległości
Znajdź wartość najmniejszą i wartość największą funkcji f(x, y) = x² + y² w trójkącie o wierzchołkach (0, 0), (1, 0), (1, 1).
ODPOWIEDŹ: Największa wartość funkcji f w podanym trójkącie to f(1, 1) = 2.
ROZWIĄZANIE: Zauważmy, że wartość funkcji f w punkcie (x, y) jest równa kwadratowi odległości tego punktu od początku układu współrzędnych (0, 0). Wobec tego wartość najmniejsza funkcji f jest równa 0 i jest przyjmowana w punkcie (0, 0).
Wartość największa funkcji f jest przyjmowana w tym punkcie obszaru D, który jest najbardziej oddalony od początku układu współrzędnych. W podanym trójkącie jest nim wierzchołek (1, 1). Zatem największa wartość funkcji f w podanym trójkącie to f(1, 1) = 1² + 1² = 2.
Przypadek Obszaru Otwartego
Funkcja ciągła z = f(x, y) nie musi przyjmować w obszarze otwartym D ani wartości najmniejszej, ani największej. Jest to kluczowa różnica w porównaniu do obszarów domkniętych.
Przykład: Brak Ekstremów w Obszarze Otwartym
Rozważmy funkcję f(x, y) = x² + y² w obszarze D = {(x, y): 0 < x² + y² < 1}. Jest to pierścień bez wewnętrznej i zewnętrznej granicy.
Dla każdego punktu (x, y) ∈ D zachodzą nierówności 0 < f(x, y) < 1.
Mamy też następujące równości granic:
lim (x, y)→(0, 0) f(x, y) = 0lim (x, y)→(x₀, y₀) f(x, y) = 1dla każdego punktu(x₀, y₀)leżącego na brzegu obszaru D (czyli spełniającego równośćx₀² + y₀² = 1).
Wartości tych granic oznaczają, że wartości funkcji w D mogą być zarówno dowolnie bliskie 0, jak i dowolnie bliskie 1. Stąd i z faktu, że 0 < f(x, y) < 1 dla każdego (x, y) ∈ D wynika, że f nie przyjmuje w D ani wartości najmniejszej, ani największej, ponieważ nigdy nie osiąga tych granicznych wartości.
Ważna uwaga: Gdy funkcja ciągła jednej zmiennej ma w przedziale otwartym (a, b) dokładnie jeden punkt stacjonarny i ma w tym punkcie maksimum lokalne właściwe, wówczas maksimum to musi być jednocześnie największą wartością funkcji f w tym przedziale. W przeciwnym wypadku funkcja f musiałaby mieć w przedziale (a, b) również minimum lokalne. Ta uwaga nie jest prawdziwa dla funkcji dwóch zmiennych, o czym świadczy poniższy przykład.
Przykład: Lokalny Ekstremum, Brak Globalnego
Wykażemy, że funkcja f(x, y) = 3xeʸ - x³ - e³ʸ ma w R² dokładnie jeden punkt stacjonarny i ma w nim maksimum lokalne, jednak nie przyjmuje nigdzie w R² wartości największej.
ROZWIĄZANIE:
Pochodne cząstkowe funkcji f są równe:
∂f/∂x = 3eʸ - 3x²∂f/∂y = 3xeʸ - 3e³ʸ
Rozwiązując układ równań ∂f/∂x = 0 i ∂f/∂y = 0, można się przekonać, że warunek ten jest spełniony wtedy i tylko wtedy, gdy x = 1 i y = 0. Jedynym punktem stacjonarnym funkcji f jest więc punkt (1, 0).

Wyznacznik pochodnych cząstkowych drugiego rzędu funkcji f (Hessian) jest równy:
D(x, y) = | ∂²f/∂x² ∂²f/∂x∂y | | ∂²f/∂x∂y ∂²f/∂y² |
gdzie:
∂²f/∂x² = -6x∂²f/∂x∂y = 3eʸ∂²f/∂y² = 3xeʸ - 9e³ʸ
Zatem,
D(x, y) = (-6x)(3xeʸ - 9e³ʸ) - (3eʸ)² = -18x²eʸ + 54xe³ʸ - 9e²ʸ
Obliczamy wartość wyznacznika w punkcie stacjonarnym (1, 0):
D(1, 0) = (-6)(3(1)e⁰ - 9e⁰) - (3e⁰)² = (-6)(3 - 9) - (3)² = (-6)(-6) - 9 = 36 - 9 = 27
Ponieważ D(1, 0) = 27 > 0 oraz ∂²f/∂x²(1, 0) = -6(1) = -6 < 0, funkcja f ma w punkcie (1, 0) maksimum lokalne. Jest to jednocześnie jedyne maksimum funkcji f w R².
Zauważmy teraz, że dla dowolnego punktu postaci (x, y), gdzie x < 0 i y = -ln(-x), mamy:
f(x, y) = 3xeʸ - x³ - e³ʸ
Podstawiając y = -ln(-x):
f(x, -ln(-x)) = 3x * e^(-ln(-x)) - x³ - e^(3 * -ln(-x))
= 3x * (1/(-x)) - x³ - (1/(-x)³)
= -3 - x³ - (1/(-x³))
= -3 - x³ + 1/x³
Wynika stąd, że lim x→-∞ f(x, -ln(-x)) = lim x→-∞ (-3 - x³ + 1/x³) = ∞.
W szczególności funkcja f przyjmuje w R² dowolnie duże wartości, skąd wynika, że nie przyjmuje nigdzie wartości największej, mimo posiadania jedynego maksimum lokalnego. Ten przykład podkreśla, że w obszarach otwartych, poza zidentyfikowaniem ekstremów lokalnych, musimy zbadać zachowanie funkcji, gdy punkt (x, y) dąży do brzegu obszaru lub gdy oddala się nieograniczenie od początku układu współrzędnych.
Zagadnienia Optymalizacyjne
Teoretyczne metody wyznaczania ekstremów znajdują szerokie zastosowanie w praktyce, szczególnie w zagadnieniach optymalizacyjnych, gdzie celem jest znalezienie najlepszego rozwiązania problemu, np. minimalizacji zużycia materiału czy maksymalizacji objętości.
Ćwiczenie: Optymalizacja Wymiarów Zbiornika
Jakie powinny być wymiary prostopadłościennego otwartego od góry zbiornika o objętości 1000 litrów, aby na jego wykonanie zużyć jak najmniej materiału?
ODPOWIEDŹ: Podstawa zbiornika powinna być kwadratem o boku długości 10∛2 dm (ok. 12.6 dm), a wysokość zbiornika powinna wynosić 5∛2 dm (ok. 6.3 dm).
ROZWIĄZANIE:
Zadanie sprowadza się do znalezienia wymiarów prostopadłościanu bez jednej ściany (zbiornik ma być otwarty od góry), tak aby jego objętość była równa 1000 litrów (czyli 1000 dm³) i jednocześnie łączne pole powierzchni ścian bocznych oraz jego podstawy było najmniejsze.
Oznaczmy przez x, y długości krawędzi podstawy naszego prostopadłościanu oraz przez h jego wysokość. Warunek podany w zadaniu mówi, że objętość V = x ⋅ y ⋅ h = 1000.
Pole powierzchni podstawy prostopadłościanu jest równe Pₚ = x ⋅ y.
Pole powierzchni bocznej prostopadłościanu jest równe P_b = 2xh + 2yh = 2h(x + y).
Łączne pole powierzchni materiału, które chcemy zminimalizować, jest więc równe:
P = Pₚ + P_b = xy + 2h(x + y)
Z warunku objętości xyh = 1000 wyznaczamy h = 1000 / (xy) i podstawiamy do wzoru na pole powierzchni:
P(x, y) = xy + 2 * (1000 / (xy)) * (x + y)
P(x, y) = xy + 2000x / (xy) + 2000y / (xy)
P(x, y) = xy + 2000/y + 2000/x
W ten sposób otrzymaliśmy omawiane pole powierzchni w postaci funkcji dwóch zmiennych x i y:
f(x, y) = xy + 2000/x + 2000/y
Za dziedzinę naszej funkcji przyjmujemy zbiór D = {(x, y): x > 0, y > 0}, ponieważ długości krawędzi muszą być dodatnie.
Krok 1: Znalezienie punktów stacjonarnych.
Pochodne cząstkowe funkcji f są równe:
∂f/∂x = y - 2000/x²∂f/∂y = x - 2000/y²
Musimy rozwiązać układ równań, aby znaleźć punkty stacjonarne:
(*) { y - 2000/x² = 0 { x - 2000/y² = 0
Z pierwszego równania wyznaczamy y = 2000/x² i podstawiamy do drugiego:
x - 2000 / (2000/x²)² = 0
x - 2000 / (2000² / x⁴) = 0
x - (2000 * x⁴) / 2000² = 0
x - x⁴ / 2000 = 0
Mnożymy przez 2000:
2000x - x⁴ = 0
x(2000 - x³) = 0
Ponieważ zakładamy, że x > 0, to jedynym rozwiązaniem jest 2000 - x³ = 0, czyli x³ = 2000. Stąd x = ∛2000 = ∛(1000 * 2) = 10∛2.
Teraz obliczamy y:
y = 2000/x² = 2000 / (10∛2)² = 2000 / (100 * ∛4) = 20 / ∛4 = 20 / 2^(2/3) = 10 * 2 / 2^(2/3) = 10 * 2^(1/3) = 10∛2.

Stwierdziliśmy na razie, że jedynym rozwiązaniem układu równań (*) jest punkt (10∛2, 10∛2).
Krok 2: Sprawdzenie, czy funkcja ma w tym punkcie minimum (test Hesjanu).
W tym celu rozważamy wyznacznik pochodnych cząstkowych drugiego rzędu:
∂²f/∂x² = d/dx (y - 2000x⁻²) = 4000x⁻³ = 4000/x³
∂²f/∂y² = d/dy (x - 2000y⁻²) = 4000y⁻³ = 4000/y³
∂²f/∂x∂y = d/dy (y - 2000x⁻²) = 1
Wyznacznik D(x, y) (Hesjan) jest równy:
D(x, y) = | 4000/x³ 1 | | 1 4000/y³ |
D(x, y) = (4000/x³)(4000/y³) - 1*1 = 16000000 / (x³y³) - 1
Wartość tego wyznacznika w punkcie (10∛2, 10∛2), gdzie x³ = 2000 i y³ = 2000, jest równa:
D(10∛2, 10∛2) = 16000000 / (2000 * 2000) - 1 = 16000000 / 4000000 - 1 = 4 - 1 = 3
Ponieważ D(10∛2, 10∛2) = 3 > 0 oraz ∂²f/∂x² = 4000/x³ > 0 (dla x = 10∛2 > 0), więc funkcja f ma w punkcie (10∛2, 10∛2) minimum lokalne właściwe.
Krok 3: Badanie zachowania funkcji na brzegu obszaru i w nieskończoności.
Aby stwierdzić, że wyznaczone minimum jest jednocześnie najmniejszą wartością funkcji w zbiorze D = {(x, y): x > 0, y > 0}, musimy zbadać zachowanie funkcji, gdy punkt (x, y) oddala się nieograniczenie od początku układu współrzędnych (czyli x² + y² → ∞) oraz jej zachowanie, gdy punkt (x, y) dąży do brzegów obszaru (czyli do osi x lub y).
- W pierwszym przypadku (oddalanie się do nieskończoności):
lim x²+y²→∞ f(x, y) = lim x²+y²→∞ (xy + 2000/x + 2000/y) = ∞. (Ponieważ składnikixybędzie dążył do nieskończoności). - W drugim przypadku (zbliżanie się do osi
y, czylix→0⁺):lim x→0⁺, y→y₀ f(x, y) = lim x→0⁺, y→y₀ (xy + 2000/x + 2000/y) = ∞(Ponieważ2000/xbędzie dążył do nieskończoności). - W trzecim przypadku (zbliżanie się do osi
x, czyliy→0⁺):lim x→x₀, y→0⁺ f(x, y) = lim x→x₀, y→0⁺ (xy + 2000/x + 2000/y) = ∞(Ponieważ2000/ybędzie dążył do nieskończoności).
Widzimy ostatecznie, że minimum funkcji f w punkcie (10∛2, 10∛2) jest jednocześnie jej wartością najmniejszą w całym zbiorze D = {(x, y): x > 0, y > 0}.
Krok 4: Wyznaczenie wysokości zbiornika.
Otrzymane długości krawędzi podstawy naszego prostopadłościanu są równe x = y = 10∛2. Podstawa ta jest więc kwadratem. Wysokość prostopadłościanu wyznaczymy z zależności h = 1000 / (xy):
h = 1000 / ( (10∛2) * (10∛2) ) = 1000 / (100 * ∛4) = 10 / ∛4 = 10 / 2^(2/3) = 5 * 2 / 2^(2/3) = 5 * 2^(1/3) = 5∛2.
Wysokość naszego zbiornika jest więc dwukrotnie mniejsza niż długość boku kwadratu stanowiącego podstawę tego zbiornika.
Porównanie Metod Wyznaczania Ekstremów
Poniższa tabela podsumowuje kluczowe różnice w podejściu do wyznaczania wartości ekstremalnych funkcji.
| Cecha | Funkcja Jednej Zmiennej | Funkcja Dwóch Zmiennych |
|---|---|---|
| Punkty stacjonarne | f'(x) = 0 lub f'(x) nie istnieje | ∂f/∂x = 0 i ∂f/∂y = 0 |
| Test ekstremum lokalnego | Druga pochodna lub zmiana znaku pierwszej pochodnej | Test Hesjanu (wyznacznik pochodnych cząstkowych drugiego rzędu) |
| Obszar domknięty | Ekstrema globalne zawsze istnieją. Porównaj wartości w punktach stacjonarnych i na krańcach przedziału. | Ekstrema globalne zawsze istnieją. Porównaj wartości w punktach stacjonarnych wewnątrz obszaru i na jego brzegu. |
| Obszar otwarty | Ekstrema globalne mogą nie istnieć. Badaj granice na krańcach przedziału. | Ekstrema globalne mogą nie istnieć. Badaj granice na brzegu obszaru i w nieskończoności. |
Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)
Kiedy funkcja przyjmuje wartość największą?
Funkcja ciągła przyjmuje wartość największą w przedziale domkniętym [a,b]. Może przyjmować wartość największą również w obszarze otwartym, jeśli jedyne maksimum lokalne jest jednocześnie maksimum globalnym, i funkcja nie dąży do nieskończoności na brzegach obszaru lub w nieskończoności. Wartość największa to po prostu największa z wartości funkcji w danym zbiorze, uwzględniając punkty stacjonarne i zachowanie na granicach obszaru.
Która funkcja ma wartość maksymalną?
Każda funkcja ciągła w przedziale lub obszarze domkniętym zawsze ma wartość maksymalną (i minimalną). Funkcje mogą mieć wartość maksymalną również w obszarach otwartych, ale nie jest to regułą. Przykładem funkcji, która ma wartość maksymalną, jest f(x) = -x² na całej prostej rzeczywistej, gdzie maksimum globalne wynosi 0 i jest osiągane w punkcie x = 0.
Kiedy funkcja liniowa ma największą wartość?
Funkcja liniowa f(x) = ax + b określona dla x ∈ R (na całej prostej rzeczywistej) nie ma wartości największej ani najmniejszej, chyba że a = 0 (wtedy jest to funkcja stała). Jeśli a > 0, funkcja dąży do nieskończoności, a jeśli a < 0, dąży do minus nieskończoności. Funkcja liniowa może mieć wartość największą lub najmniejszą tylko w przypadku, gdy jest rozważana na przedziale domkniętym. Wtedy wartość największa będzie na jednym z końców tego przedziału, w zależności od znaku współczynnika a.
Jak wyznaczyć największą i najmniejszą wartość funkcji?
Aby wyznaczyć największą i najmniejszą wartość funkcji (ekstrema globalne) w danym przedziale lub obszarze, należy:
- Znaleźć wszystkie punkty stacjonarne funkcji wewnątrz obszaru (czyli punkty, w których pochodne są równe zero lub nie istnieją).
- Obliczyć wartości funkcji w tych punktach stacjonarnych.
- Obliczyć wartości funkcji na brzegach obszaru (lub granice na brzegach, jeśli obszar jest otwarty).
- Porównać wszystkie uzyskane wartości. Największa z nich będzie wartością największą funkcji, a najmniejsza – wartością najmniejszą.
Ten systematyczny proces pozwala na kompleksowe podejście do problemów optymalizacyjnych i analizy zachowania funkcji.
Zainteresował Cię artykuł Ekstrema Funkcji: Znajdź Wartości Graniczne? Zajrzyj też do kategorii Matematyka, znajdziesz tam więcej podobnych treści!
