27/03/2007
Nadchodzący rok szkolny 2025/2026 zapowiada wiele istotnych zmian w polskiej edukacji, a jedną z najbardziej wyczekiwanych i dyskutowanych jest nowa lista lektur obowiązkowych. Wraz z rozporządzeniem Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia 28 czerwca 2024 roku, weszły w życie zaktualizowane wykazy książek, które uczniowie szkoły podstawowej, liceum i technikum będą musieli poznać. Wśród wielu pytań, które nurtują zarówno uczniów, jak i rodziców, często pojawia się to dotyczące popularnych i lubianych tytułów, takich jak „Opowieści z Narnii” czy „Akademia Pana Kleksa”. Czy te klasyki literatury dziecięcej i młodzieżowej nadal figurują na liście obowiązkowych pozycji? Przyjrzyjmy się szczegółowo nowym wytycznym i rozwiejmy wszelkie wątpliwości.
Dlaczego zmieniono listy lektur? Kluczowe powody decyzji MEN
Potrzeba zmian w kanonie lektur szkolnych pojawiła się wraz z nastaniem nowego rządu po wyborach parlamentarnych w 2023 roku. Przedstawiciele Ministerstwa Edukacji Narodowej zgodnie orzekli, że nadszedł czas na odświeżenie i dostosowanie programów nauczania do współczesnych realiów. Głównymi argumentami, które przemawiały za rewizją listy, było przede wszystkim przeładowanie uczniów materiałem obowiązkowym, co często zniechęcało ich do czytania. Stąd decyzja o usunięciu niektórych pozycji lub ograniczeniu ich do fragmentów. Taki los spotkał między innymi „Konrada Wallenroda” Adama Mickiewicza, „Żonę modną” Ignacego Krasickiego czy „Pamiętniki” Jana Chryzostoma Paska. Część tytułów, jak na przykład „Pan Tadeusz” Adama Mickiewicza, „Quo Vadis” Henryka Sienkiewicza czy „Syzyfowe prace” Stefana Żeromskiego, uczniowie będą od teraz poznawać jedynie we fragmentach. Co więcej, niektóre utwory, takie jak „W pustyni i w puszczy” Henryka Sienkiewicza, zostały przesunięte z listy lektur obowiązkowych do listy uzupełniającej w szkole podstawowej, dając nauczycielom większą elastyczność w doborze materiału.
Drugim, równie ważnym powodem zmian, była chęć wprowadzenia na listę współczesnych dzieł literackich. Taki zabieg miał na celu zachęcenie szczególnie młodzieży do czytania książek, które są im bliższe, odzwierciedlają ich świat i poruszają aktualne tematy. Uznano, że uwzględnienie ulubionych autorów i ich dzieł, które są popularne wśród dzisiejszych uczniów, może znacząco zwiększyć ich zainteresowanie literaturą i czytelnictwem.
"Opowieści z Narnii" i "Akademia Pana Kleksa" – Czy są obowiązkowe?
Odpowiedź na to pytanie jest prosta i z pewnością ucieszy wielu młodych czytelników oraz ich rodziców. Tak, zarówno „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa” Clive’a Staplesa Lewisa, jak i „Akademia Pana Kleksa” Jana Brzechwy, figurują na nowej liście lektur obowiązkowych do poznania w całości! Oba te tytuły zostały przypisane do klas 4-6 szkoły podstawowej. To świetna wiadomość, ponieważ są to dzieła, które od pokoleń rozpalają wyobraźnię i wprowadzają w świat fantazji, przygody oraz ważnych wartości moralnych.
Szczegółowy wykaz lektur obowiązkowych na rok szkolny 2025/2026
Poniżej przedstawiamy szczegółowy podział lektur obowiązkowych dla poszczególnych etapów edukacji, uwzględniający zarówno pozycje do poznania w całości, we fragmentach, jak i lektury uzupełniające.
Szkoła Podstawowa
Klasy 1-3 (propozycje do wspólnego i indywidualnego czytania)
| Autor | Tytuł |
|---|---|
| Hans Christian Andersen | „Baśnie” (do wyboru) |
| Justyna Bednarek | „Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek (czterech prawych i sześciu lewych)” |
| Jan Brzechwa | „Brzechwa dzieciom” |
| Waldemar Cichoń | „Cukierku, ty łobuzie!” |
| Agnieszka Frączek | „Rany Julek! O tym, jak Julian Tuwim został poetą” |
| Dorota Gellner | „Wścibscy” |
| Julita Grodek | „Mania, dziewczyna inna niż wszystkie. Opowieść o Marii Skłodowskiej-Curie” |
| Tom Justyniarski | „Psie troski, czyli o wielkiej przyjaźni na cztery łapy i dwa serca” |
| Grzegorz Kasdepke | „Detektyw Pozytywka” |
| Piotr Kordyasz | „Lolek. Opowiadania o dzieciństwie Karola Wojtyły” (fragmenty) |
| Barbara Kosmowska | „Dziewczynka z parku” |
| Zofia Kossak-Szczucka | „Kłopoty Kacperka góreckiego skrzata” |
| Maria Krüger | „Karolcia” |
| Åsa Lind | „Piaskowy Wilk” |
| Astrid Lindgren | „Dzieci z Bullerbyn” |
| Hugh Lofting | „Doktor Dolittle i jego zwierzęta” |
| Aleksandra i Daniel Mizielińscy | „Którędy do Yellowstone? Dzika podróż po parkach narodowych” |
| Joanna Papuzińska | „Asiunia” |
| Danuta Parlak | „Kapelusz Pani Wrony” |
| Roman Pisarski | „O psie, który jeździł koleją” |
| Janina Porazińska | „Pamiętnik Czarnego Noska” |
| Maria Terlikowska | „Drzewo do samego nieba” |
| Julian Tuwim | „Wiersze dla dzieci” |
| Barbara Tylicka | „O krakowskich psach i kleparskich kotach. Polskie miasta w baśni i legendzie” |
| Danuta Wawiłow | „Najpiękniejsze wiersze” |
| Łukasz Wierzbicki | „Afryka Kazika”, „Dziadek i niedźwiadek” |
Klasy 4-6 (IV-VI)
Lektury obowiązkowe (poznawane w całości):
| Autor | Tytuł |
|---|---|
| Jan Brzechwa | „Akademia Pana Kleksa” |
| Janusz Christa | „Kajko i Kokosz. Szkoła latania” (komiks) |
| Clive Staples Lewis | „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa” |
| Ferenc Molnár | „Chłopcy z Placu Broni” |
| John Ronald Reuel Tolkien | „Hobbit, czyli tam i z powrotem” |
Lektury obowiązkowe (poznawane we fragmentach, utwory poetyckie i krótkie utwory literackie w całości):
- René Goscinny, Jean-Jacques Sempé, „Mikołajek” (wybór opowiadań)
- Ignacy Krasicki, wybrane bajki
- Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz” (wybrane fragmenty)
- Józef Wybicki, „Mazurek Dąbrowskiego”
- wybrane mity greckie, w tym mit o powstaniu świata oraz mity o Prometeuszu, o Syzyfie, o Demeter i Korze, o Dedalu i Ikarze, o Heraklesie, o Tezeuszu i Ariadnie
- Biblia: stworzenie świata i człowieka oraz wybrane przypowieści ewangeliczne, w tym o talentach, o miłosiernym Samarytaninie
- wybrane podania i legendy polskie
- wybrane baśnie polskie i europejskie
- wybrane wiersze: Jana Brzechwy, Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego, Anny Kamieńskiej, Joanny Kulmowej, Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego, Leopolda Staffa, Juliana Tuwima, Jana Twardowskiego, oraz pieśni patriotyczne (w tym Rota Marii Konopnickiej).
Lektury uzupełniające (obowiązkowo dwie w każdym roku szkolnym), na przykład:
- Adam Bahdaj, „Kapelusz za 100 tysięcy”
- Frances Hodgson Burnett, „Tajemniczy ogród” lub inna powieść
- Lewis Carroll, „Alicja w Krainie Czarów”
- Aleksander Dumas, „Trzej muszkieterowie”
- Olaf Fritsche, „Skarb Troi”
- Joseph Rudyard Kipling, „Księga dżungli”
- Janusz Korczak, „Król Maciuś Pierwszy”
- Marcin Kozioł, „Skrzynia Władcy Piorunów”
- Selma Lagerlöf, „Cudowna podróż”
- Stanisław Lem, „Cyberiada” (fragmenty)
- Kornel Makuszyński, wybrana powieść
- Andrzej Maleszka, „Magiczne drzewo”
- Karol May, „Winnetou”
- Lucy Maud Montgomery, „Ania z Zielonego Wzgórza”
- Małgorzata Musierowicz, wybrana powieść
- Ewa Nowak, „Pajączek na rowerze”
- Edmund Niziurski, „Sposób na Alcybiadesa”
- Sat-Okh, „Biały Mustang”
- Henryk Sienkiewicz, „Janko Muzykant”
- Alfred Szklarski, wybrana powieść
- Mark Twain, „Przygody Tomka Sawyera”
- Wybrane pozycje z serii Nazywam się… (np. Mikołaj Kopernik, Fryderyk Chopin, Maria Curie-Skłodowska, Jan Paweł II i in.) lub inne utwory literackie i teksty kultury wybrane przez nauczyciela.
Klasy 7-8 (VII-VIII)
Lektury obowiązkowe (poznawane w całości):
| Autor | Tytuł |
|---|---|
| Charles Dickens | „Opowieść wigilijna” |
| Aleksander Fredro | „Zemsta” |
| Aleksander Kamiński | „Kamienie na szaniec” |
| Adam Mickiewicz | „Dziady część II” |
| Antoine de Saint-Exupéry | „Mały Książę” |
| Juliusz Słowacki | „Balladyna” |
Lektury obowiązkowe (poznawane we fragmentach, utwory poetyckie i krótkie utwory literackie w całości):
- Jan Kochanowski, wybór fraszek, wybrana pieśń, treny VII i VIII
- Adam Mickiewicz, „Reduta Ordona”, „Świtezianka”, „Pan Tadeusz” (księgi: I, II, IV, X, XI, XII)
- Sławomir Mrożek, „Artysta”
- Henryk Sienkiewicz, „Latarnik”, „Quo vadis” (fragmenty)
- Stefan Żeromski, „Syzyfowe prace” (fragmenty)
- wybrane wiersze poetów wskazanych w klasach IV–VI, a ponadto wybrane wiersze: Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Zbigniewa Herberta, Bolesława Leśmiana, Czesława Miłosza, Tadeusza Różewicza, Wisławy Szymborskiej oraz aforyzmy Stanisława Jerzego Leca
Lektury uzupełniające (obowiązkowo dwie w każdym roku szkolnym), na przykład:
- Miron Białoszewski, „Pamiętnik z powstania warszawskiego” (fragmenty)
- Agatha Christie, wybrana powieść kryminalna
- Arkady Fiedler, „Dywizjon 303”
- Ernest Hemingway, „Stary człowiek i morze”
- Barbara Kosmowska, „Pozłacana rybka”
- Jan Paweł II, „Przekroczyć próg nadziei” (fragmenty)
- Nancy H. Kleinbaum, „Stowarzyszenie Umarłych Poetów”
- Henryk Sienkiewicz, „Krzyżacy”
- Eric-Emmanuel Schmitt, „Oskar i pani Róża”
- Melchior Wańkowicz, „Monte Cassino” (fragmenty)
- Karolina Lanckorońska, „Wspomnienia wojenne 22 IX 1939–5 IV 1945” (fragmenty) lub inne utwory literackie i teksty kultury wybrane przez nauczyciela, w tym wiersze poetów współczesnych i reportaże.
Liceum i Technikum – Poziom Podstawowy
Lektury obowiązkowe (poznawane w całości):
| Autor | Tytuł |
|---|---|
| Jan Parandowski | „Mitologia, część I: Grecja” |
| Sofokles | „Antygona” |
| William Szekspir | „Makbet” |
| Molier | „Skąpiec” |
| Adam Mickiewicz | „Dziady cz. III” |
| Bolesław Prus | „Lalka” |
| Fiodor Dostojewski | „Zbrodnia i kara” |
| Stanisław Wyspiański | „Wesele” |
| Stefan Żeromski | „Przedwiośnie” |
| Hanna Krall | „Zdążyć przed Panem Bogiem” |
| Albert Camus | „Dżuma” |
| George Orwell | „Rok 1984” |
| Sławomir Mrożek | „Tango” |
Lektury obowiązkowe (poznawane we fragmentach i krótkie utwory literackie w całości):
- Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana
- Homer, „Iliada” (fragmenty)
- wybrane utwory polskiego średniowiecza, w tym: „Lament świętokrzyski” (fragmenty), „Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią” (fragmenty)
- „Pieśń o Rolandzie” (fragmenty)
- Ignacy Krasicki, wybrana satyra
- Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym „Romantyczność”
- Henryk Sienkiewicz, „Potop” (fragmenty)
- Władysław Stanisław Reymont, „Chłopi” (fragmenty)
- Witold Gombrowicz, „Ferdydurke” (fragmenty)
- Tadeusz Borowski, „Proszę państwa do gazu”
- Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat” (fragmenty)
- Marek Nowakowski, „Górą Edek” (z tomu „Prawo prerii”)
- Andrzej Stasiuk, „Miejsce” (z tomu „Opowieści galicyjskie”)
- Olga Tokarczuk, „Profesor Andrews w Warszawie” (z tomu „Gra na wielu bębenkach”)
- Ryszard Kapuściński, „Podróże z Herodotem” (fragmenty)
Utwory poetyckie (poziom podstawowy):
- Horacy, wybrane utwory
- „Bogurodzica”
- Jan Kochanowski, wybrane pieśni, w tym: Pieśń IX ks. I, Pieśń V ks. II; tren IX, X, XI
- wybrane wiersze poetów epoki baroku
- Ignacy Krasicki, „Hymn do miłości ojczyzny”
- Adam Mickiewicz, „Oda do młodości”; wybrane sonety z cyklu „Sonety krymskie” oraz inne wiersze
- wybrane wiersze: Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Mirona Białoszewskiego, Józefa Czechowicza, Zbigniewa Herberta, Bolesława Leśmiana, Czesława Miłosza, Cypriana Kamila Norwida, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, Haliny Poświatowskiej, Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Tadeusza Różewicza, Juliusza Słowackiego, w tym „Testament mój”, Leopolda Staffa, Wisławy Szymborskiej, Juliana Tuwima
Liceum i Technikum – Poziom Rozszerzony
Obowiązkowe lektury szkolne w liceum i technikum na poziomie rozszerzonym obejmują listę lektur dla poziomu podstawowego, a ponadto dodatkowe pozycje, które pogłębiają wiedzę literacką i rozwijają umiejętności analityczne uczniów.
Lektury obowiązkowe (poznawane w całości):
- lektury dla poziomu podstawowego (wszystkie wymienione wyżej)
- Jan Kochanowski, „Treny” (jako cykl poetycki)
- William Szekspir, „Hamlet”
- Juliusz Słowacki, „Kordian”
- realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac „Ojciec Goriot” lub Charles Dickens „Klub Pickwicka” lub Mikołaj Gogol „Martwe dusze” lub Gustaw Flaubert „Pani Bovary”)
- Michaił Bułhakow, „Mistrz i Małgorzata”
- Stanisław Ignacy Witkiewicz, „Szewcy”
- Tadeusz Konwicki, „Mała Apokalipsa”
- Janusz Głowacki, „Antygona w Nowym Jorku”
Lektury obowiązkowe (poznawane we fragmentach i krótkie utwory literackie w całości):
- lektury dla poziomu podstawowego (wszystkie wymienione wyżej)
- Homer, „Odyseja” (fragmenty)
- Dante Alighieri, „Boska Komedia” (fragmenty)
- Franz Kafka, „Proces” (fragmenty)
- Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu „Sklepy cynamonowe”
- Sławomir Mrożek, wybrane opowiadanie
- wybrany esej Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta
Utwory poetyckie (poziom rozszerzony):
- utwory poetyckie dla poziomu podstawowego (wszystkie wymienione wyżej)
- wybrane utwory poetyckie z romantycznej literatury europejskiej
- Cyprian Kamil Norwid, „Fortepian Szopena”
- wybrane wiersze: Stanisława Barańczaka, Czesława Miłosza, „Traktat moralny” (fragmenty), Juliana Przybosia
Gdzie znaleźć lektury? Darmowe zasoby i audiobooki
W dobie cyfryzacji dostęp do lektur jest łatwiejszy niż kiedykolwiek. Istnieje wiele platform, które oferują darmowe ebooki i audiobooki, co jest ogromnym ułatwieniem dla uczniów, zwłaszcza tych, którzy chcą nadrobić zaległości lub po prostu posłuchać książki w drodze do szkoły. Pamiętaj, że korzystanie z legalnych źródeł wspiera kulturę i twórców.
Darmowe książki w zasobach Internetu (Biblioteki Cyfrowe):
- Wolne Lektury (wolnelektury.pl): Znana i lubiana, całkowicie darmowa biblioteka cyfrowa zawierająca ponad 5500 tytułów, w tym wiele szkolnych lektur. Ebooki są dostępne w wielu formatach, w tym na czytniki. Serwis zawiera także audiobooki. Projekt Fundacji Nowoczesna Polska.
- Lektury.gov.pl: Oficjalny serwis zawierający wiele szkolnych lektur wraz z ich wykazem oraz opisami. Książki są dostępne online oraz do pobrania w wielu formatach, także na czytniki. Projekt realizowany w ramach Ogólnopolskiej Sieci Edukacyjnej.
- Chmura Czytania (chmuraczytania.pl): Zawiera ciekawe książki polskich i zagranicznych autorów, m.in. Conrada, Kafki czy Czechowa. Nie wymaga logowania.
- Legimi (legimi.pl/ebooki/darmowe/): Serwis oferujący ebooki i audiobooki w abonamencie, który w ramach akcji #TerazCzasNaCzytanie udostępnia za darmo książki dla dzieci i młodzieży.
- Polona (polona.pl): Największa w Polsce biblioteka cyfrowa. Zawiera stare książki oraz inne zdigitalizowane zbiory. Większość z nich należy do domeny publicznej, więc są darmowe.
- Publio (publio.pl/e-booki,darmowe.html): Księgarnia internetowa oferująca ponad 100 darmowych ebooków, głównie lektury należące do domeny publicznej i poradniki.
- Nexto (nexto.pl): Księgarnia oferuje około 100 darmowych ebooków, z których większość to poradniki, lektury i podręczniki.
Darmowe Audiobooki:
- Polska-Poezja.pl: Serwis oferuje klasykę polskiej poezji czytaną przez znanych polskich aktorów. Dostępne za darmo w serwisie YouTube.
- Spotify (spotify.com/pl): Umożliwia słuchanie nieprzebranej liczby piosenek, audycji, podcastów itp. W wersji bezpłatnej oferuje duży wybór bajek, legend i opowiadań dla dzieci. Wymaga rejestracji.
- Audio-Bajki.pl: Nagrania bajek dostępne za darmo w serwisie YouTube.
- Bajkowisko.pl: Serwis oferuje wiele nagrań bajek i audiobooków dla dzieci. Na stronie można za darmo przesłuchać 3 bajki, reszta dostępna jest na kanale YouTube.
- Polskie Radio Dzieciom (polskieradio.pl/18,Polskie-Radio-Dzieciom): Zarejestrowane audycje radiowe dla dzieci, zgrupowane w kilku kategoriach, np. Bajkowy kącik, Opowieści ludów świata. Wszystko bezpłatnie i bez konieczności logowania.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
- Czy „Opowieści z Narnii” są lekturą obowiązkową na rok 2025/2026?
- Tak, „Opowieści z Narnii. Lew, czarownica i stara szafa” Clive’a Staplesa Lewisa jest lekturą obowiązkową do poznania w całości dla uczniów klas 4-6 szkoły podstawowej.
- Czy „Akademia Pana Kleksa” jest lekturą obowiązkową?
- Tak, „Akademia Pana Kleksa” Jana Brzechwy jest lekturą obowiązkową do poznania w całości dla uczniów klas 4-6 szkoły podstawowej.
- Kiedy weszły w życie nowe listy lektur?
- Nowe listy lektur zaczęły obowiązywać wraz z rozporządzeniem Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia 28 czerwca 2024 roku i dotyczą roku szkolnego 2024/2025 oraz kolejnych lat.
- Dlaczego zmieniono kanon lektur szkolnych?
- Główne powody to przeładowanie dotychczasowym materiałem obowiązkowym oraz chęć wprowadzenia do kanonu bardziej współczesnych dzieł literackich, aby zwiększyć zainteresowanie uczniów czytelnictwem.
- Czy wszystkie lektury obowiązkowe czyta się w całości?
- Nie. Część utworów, zwłaszcza te dłuższe, uczniowie będą poznawać we fragmentach. Pełna lista zawiera zarówno pozycje do przeczytania w całości, jak i te we fragmentach, a także krótkie utwory poetyckie.
- Czym są lektury uzupełniające?
- Lektury uzupełniające to dodatkowe pozycje, z których nauczyciel ma obowiązek wybrać dwie w każdym roku szkolnym. Dają one elastyczność w dostosowaniu programu do potrzeb i zainteresowań uczniów.
Mamy nadzieję, że ten obszerny przewodnik po nowych listach lektur obowiązkowych na rok szkolny 2025/2026 rozwiał wszelkie wątpliwości i pomoże wam przygotować się na nadchodzące wyzwania. Pamiętajcie, że czytanie to nie tylko obowiązek, ale przede wszystkim wspaniała przygoda i możliwość poszerzenia horyzontów. Wykorzystajcie dostępne zasoby, takie jak biblioteki cyfrowe i platformy z audiobookami, aby uczynić naukę przyjemniejszą i bardziej efektywną. Życzymy owocnego roku szkolnego pełnego fascynujących lektur!
Zainteresował Cię artykuł Co czytać w szkole 2025/2026? Lektury obowiązkowe.? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!