Kłodawa: Historia, Sól i Współczesność

Kłodawa, niewielkie miasto położone w sercu Polski, na historycznej ziemi łęczyckiej, często zaskakuje swoją bogatą historią i niezwykłym dziedzictwem. Choć niepozorna na pierwszy rzut oka, Kłodawa kryje w sobie skarby geologiczne i kulturowe, które od wieków kształtowały jej tożsamość. Od pradawnych osad ludności kultury łużyckiej, przez okres królewskiej opieki i rozkwitu, aż po wyzwania wojen światowych i dynamiczny rozwój współczesny – to miasto jest świadkiem fascynujących przemian. Poznajmy Kłodawę, miejsce, gdzie historia splata się z naturą, a głębokie pokłady soli opowiadają o minionych epokach.

Geografia i Pochodzenie Nazwy

Kłodawa leży na Wysoczyźnie Kłodawskiej, nad malowniczą rzeką Rgilewką, będącą prawym dopływem Warty. Jej strategiczne położenie w centrum Polski, we wschodniej części województwa wielkopolskiego, w powiecie kolskim, sprawia, że jest dobrze skomunikowana – przez gminę przebiega międzynarodowa trasa E30 (dawna droga nr 2), a autostrada A2 znajduje się zaledwie kilkanaście kilometrów od miasta. Gminę przecina również wschodnio-zachodnia magistrala kolejowa, z dworcem w Pomarzanach Fabrycznych, oddalonym o 3 km od centrum Kłodawy. Nazwa miasta, "Kłodawa", wywodzi się od staropolskiego słowa "kłoda", oznaczającego pień ściętego drzewa. Sugeruje to, że w przeszłości obszar ten był gęsto zalesiony, a sama nazwa mogła odnosić się do legowisk zwierzyny leśnej lub miejsca, gdzie obrabiano drewno do spławu rzeką. Pierwotne ślady osadnictwa, datowane na 4000 lat wstecz, odkryto we wsi Słupeczka, a sprzed 2500 lat – w Starej Kłodawie, co świadczy o obecności tu kultury łużyckiej.

Kopalnia Soli Kłodawa: Serce Miasta

Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli Kłodawy jest jej Kopalnia Soli Kłodawa. To największa w Polsce czynna kopalnia soli, wydobywająca nie tylko sól kamienną, ale także cenne sole potasowe i magnezowe. Kopalnia ta jest nie tylko potężnym zakładem przemysłowym, ale także unikatową atrakcją turystyczną. Znajduje się tu najgłębsza podziemna trasa turystyczna w kraju, sięgająca imponujących 600 metrów pod powierzchnią ziemi. Wizyta w kopalni to niezwykła podróż w głąb ziemi, pozwalająca na poznanie historii geologicznej regionu oraz ciężkiej pracy górników. To właśnie dzięki kopalni, Kłodawa zyskała międzynarodową sławę i stała się ważnym ośrodkiem gospodarczym. W 2007 roku kopalnia zapisała się w Księdze Rekordów Guinnessa, kiedy Filharmonia Kaliska zagrała tam koncert na głębokości 600 metrów, z udziałem znakomitego skrzypka Dmitrija Wasiljewa.

Kłodawa w Blasku Królewskiej Opieki

Historia Kłodawy jest nierozerwalnie związana z opieką polskich władców. Już w 1085 roku książę Władysław Herman, w podzięce za narodziny syna Bolesława, nakazał zbudować w Kłodawie kościół pod wezwaniem świętego Idziego. Budowa ta przyciągnęła rzemieślników i przyczyniła się do rozwoju osady. Szczególnie przychylny Kłodawie był król Władysław Jagiełło. W 1387 roku przeznaczył kłodawskie probostwo na uposażenie biskupów wileńskich, a w 1409 roku wydał przywilej, zwalniający mieszkańców od dostarczania podwód dla królewskich posłańców i sokolników – z wyjątkiem pobytu królowej Jadwigi, dla której musieli zapewnić wozy i kuchnię. Najważniejszym aktem Jagiełły było nadanie Kłodawie 9 sierpnia 1430 roku Prawa Magdeburskiego, co zapewniło miastu swobody miejskie i uwolniło mieszkańców od ciężarów dawnego prawa polskiego. Na czele miasta stanął wójt, wspomagany przez ławników.

Rozwojowi miasta sprzyjał również Kazimierz IV Jagiellończyk, który w 1455 roku uwolnił Kłodawę od wszelkich ceł i opłat targowych, czyniąc ją jednym z największych miast województwa łęczyckiego. Król często przebywał w Kłodawie, a w 1458 roku miasto wystawiło aż 20 pieszych do udziału w wojnie trzynastoletniej. Po niszczycielskiej morowej zarazie w 1464 roku i pożarze rok później, Kazimierz IV odwiedził zgliszcza i pomógł miastu w odbudowie, zezwalając na budowę szpitala i nadając wójtostwo. W Kłodawie odbywały się również ważne zjazdy szlachty i duchowieństwa, często związane z konfliktami z Turcją, jak sejmik szlachty wielkopolskiej w 1485 roku.

Apogeum świetności Kłodawy przypadło na panowanie Zygmunta Starego, który zatwierdził wszystkie dotychczasowe przywileje. Po kolejnym pożarze zwolnił mieszczan od płacenia czynszu i czopowego, a także pozwolił na wykopanie studni na środku rynku. Jego syn, Zygmunt August, potwierdził te prawa i uwolnił mieszkańców od wszelkich „foraliów” i innych opłat. Nawet w czasach bezkrólewia i pożarów, kolejni władcy, jak Stefan Batory, wspierali odbudowę miasta, zezwalając na wzniesienie nowego ratusza. Zygmunt III Waza zezwolił na budowę mostu na Rgilewce.

Edukacja i Rzemiosło w Dawnej Kłodawie

Kłodawa była również ośrodkiem edukacji. Już w XV wieku istniała tu szkoła podległa Akademii Krakowskiej, a wśród wykładowców wymieniany jest m.in. Sędziwój z Czechla. W latach 1516–1762 kłodawska szkoła kolegiacka stała się filią Akademii Krakowskiej, co świadczyło o wysokim poziomie nauczania. Miasto było także prężnym ośrodkiem rzemieślniczym. W 1539 roku rzemieślnicy tworzyli liczne cechy, takie jak kowale, ślusarze, miecznicy, rymarze, igielnicy, kotlarze, siodlarze, konwisarze i czapnicy, co wskazuje na różnorodność i rozwój gospodarczy.

Czasy Upadku i Zaborów

Niestety, okres świetności Kłodawy został przerwany przez katastrofy. Potop Szwedzki w XVII wieku doszczętnie zniszczył miasto, a mimo pomocy władców, Kłodawa przez długi czas nie mogła wrócić do dawnej świetności. Ruinę przypieczętowała zaraza w 1708 roku. W latach 1718–1755 wznoszono kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. Ostatnie łaski miastu nadawał Stanisław August Poniatowski. W 1788 roku, według niektórych źródeł, Kłodawę nawiedziło aż 151 pożarów.

W 1793 roku Kłodawa znalazła się na ziemiach zabranych w wyniku II zaboru pruskiego. W tym czasie w miejscowości działało pięć wiatraków i olejarnia. W 1807 roku miasto weszło w skład Księstwa Warszawskiego, a od 1815 roku – Królestwa Polskiego, pod zaborem rosyjskim. W 1818 roku rozebrano kolegiatę Świętego Idziego, a cegły z niej wykorzystano do budowy ratusza. Drewnianą dzwonnicę przeniesiono na cmentarz parafialny. W 1866 roku nastąpiła kasacja zakonu kanoników regularnych laterańskich, a wkrótce Kłodawa utraciła prawa miejskie. Mimo to, w 1897 roku powstała pierwsza świecka szkoła (obecnie Gimnazjum nr 1 im. Świętego Jana Pawła II), a w 1901 roku zbudowano kościół pw. Świętego Dominika w Bierzwiennej Długiej.

Odrodzenie i Okres Międzywojenny

Kłodawa odzyskała wolność 9 listopada 1918 roku dzięki Polskiej Organizacji Wojskowej. Okres międzywojenny przyniósł miastu wyzwania, takie jak pożar w 1921 roku, który strawił 130 budynków mieszkalnych. Jednak trzy lata później, w 1925 roku, Kłodawa ponownie otrzymała prawa miejskie. Ważnymi inwestycjami tego okresu były elektryfikacja miasta i regulacja rzeki Rgilewki. W 1936 roku do Bierzwiennej Długiej przybyły Siostry Wspólnej Pracy od Niepokalanej Maryi, prowadząc ochronkę dla dzieci. W 1938 roku Kłodawę administracyjnie przyłączono do Województwa Wielkopolskiego.

Wrzesień 1939 roku zapisał się tragicznie w historii miasta. W pobliskiej wsi Leszcze przebywał oddział Armii Poznań z generałem Tadeuszem Kutrzebą, gdzie zapadła decyzja o zorganizowaniu bitwy nad Bzurą. W czasie okupacji niemieckiej, w latach 1940–1945, miasto nosiło nazwę Tonningen, utworzono getto żydowskie, a ponad 1500 kłodawskich Żydów zostało zamordowanych w obozie zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem. W Katyniu śmierć ponieśli również Kłodawiacy, a w 1943 roku w Dachau zamordowano proboszcza parafii, księdza Teofila Choynowskiego. 19 stycznia 1945 roku do Kłodawy wkroczyła Armia Czerwona.

Kłodawa po II Wojnie Światowej: Rozwój i Zmiany

Okres powojenny przyniósł Kłodawie odbudowę i dynamiczny rozwój. W latach 1945–1949 ponownie działały Siostry Wspólnej Pracy od Niepokalanej Maryi, a w 1950 roku otwarto pierwszą miejską bibliotekę „Wiedza”. Kluczowym momentem było rozpoczęcie budowy kopalni soli w 1949 roku i jej eksploatacji w 1956 roku. W okresie PRL-u powstało wiele nowych obiektów, m.in. osiedle mieszkaniowe, Dom Górnika, kino, szkoła podstawowa, przedszkole, przetwórnia owocowo-warzywna, cegielnia i Spółdzielnia Kółek Rolniczych. W 1975 roku, w wyniku reformy administracyjnej, Kłodawa została włączona w skład województwa konińskiego.

Po 1990 roku miasto weszło w erę samorządności. 27 maja 1990 roku odbyły się pierwsze wybory na burmistrza, którym został Józef Chudy. Zmieniono nazwy ulic, m.in. z Armii Czerwonej na Świętego Ducha. Miasto doświadczało również tragicznych wydarzeń, takich jak pożar kamienicy i Poczty Polskiej w 1997 roku. W latach 1998-2006 funkcję burmistrza pełnił Zdzisław Domański, a następnie ponownie Józef Chudy. W 2011 roku zakończono renowację ulicy Przedeckiej i remont zabytkowego kościoła Wniebowzięcia NMP.

W 2012 roku przeprowadzono gruntowną reorganizację oświaty, co doprowadziło do referendum i odwołania burmistrza Józefa Chudego. Obowiązki włodarza przejął Robert Olejniczak, który został wybrany na burmistrza również w kolejnych wyborach. W 2015 roku Kłodawę odwiedził prezydent Polski Bronisław Komorowski. W tym samym roku oddano do użytku nowy, nowoczesny komisariat policji, który jednak w 2017 roku stał się miejscem tajemniczego wybuchu. W 2017 roku, w związku z ogólnopolską reformą oświaty, Gimnazjum nr 1 zostało przekształcone w Szkołę Podstawową nr 1 im. Świętego Jana Pawła II. W 2018 roku, po wygaśnięciu mandatu burmistrza Olejniczaka, nowym burmistrzem został Piotr Michalak, który został ponownie wybrany w 2024 roku. W 2019 roku mieszkanka Kłodawy, Aneta Niestrawska, została wicewojewodą wielkopolskim. Miasto kontynuuje rozwój, czego dowodem jest remont ratusza w latach 2021-2022 oraz rozpoczęta w sierpniu 2023 roku rewitalizacja centrum miasta.

Kłodawa Dziś: Ludność i Położenie Komunikacyjne

Obecnie Gmina Kłodawa liczy 8059 mieszkańców, z niemal równym podziałem płci – 4061 kobiet i 3998 mężczyzn. Kłodawa, położona w centrum Polski, w województwie wielkopolskim, w powiecie kolskim, nad rzeką Rgilewką, cieszy się dogodnym położeniem komunikacyjnym. Przez gminę przebiega międzynarodowa trasa Moskwa-Berlin (droga nr 2), a od autostrady A-2 dzieli ją zaledwie kilkanaście kilometrów. Gminę przecina również magistrala kolejowa wschód-zachód, a dworzec kolejowy w Pomarzanach Fabrycznych znajduje się w odległości 3 km od centrum miasta. Gmina sąsiaduje także z linią kolejową Gdańsk-Katowice, co dodatkowo podkreśla jej strategiczne znaczenie.

Znaczenie Nazw Okolicznych Miejscowości

Ciekawostką historyczną i językową jest pochodzenie nazw okolicznych miejscowości, które często rzucają światło na dawne życie i charakter regionu:

• Kęcerzyn (dawniej Kęcerzyno): Nazwa dzierżawcza od staropolskiej nazwy osobowej Kęcerza, wskazująca, że wieś była pierwotnie własnością osoby o tym imieniu.
• Janczewy: Forma liczby mnogiej, nazwa dzierżawcza z przyrostkiem -ewy od imienia Jancz lub Janczy, pochodnych od Jana.
• Dzióbin: Nazwa dzierżawcza z przyrostkiem -in od przezwiska Dziób.
• Korzecznik: Nazwa kulturowa, pochodząca od młyna wodnego (korzecznik – młyn wodny). Wyraz "korzec" oznaczał miarę zboża lub skrzynię na obwodzie koła młyńskiego.
• Korzecznik Rgilewski: Część wsi Korzecznik, z członem odróżniającym od wsi Rgilew.
• Rysiny (Rysino): Nazwa dwuznaczna – dzierżawcza od przezwiska Ryś lub topograficzna, wskazująca na obecność rysi w pobliskich lasach.
• Zbójno: Nazwa kulturowa lub topograficzna, oznaczająca miejsce, gdzie dawniej młócono zboże cepami (tzw. boisko, klepisko).
• Dębina: Nazwa topograficzna od "lasku dębowego", wskazująca, że wieś powstała na miejscu wyciętego lasu.
• Bakun: Część wsi Dębina, nazwa dzierżawcza od staropolskiej nazwy osobowej Bakon (od "bakać" – łajać, krzyczeć).
• Kobylata (dawniej kobylajata): Nazwa kulturowa, zrost "Kobyła" (przymiotnik) + "jata" (szopa, szałas, chata), oznaczająca stajnię dla kobył, co wskazuje na hodowlę koni.
• Mniszek: Część wsi Kobylata, nazwa dzierżawcza od staropolskiej nazwy osobowej Mniszek (skrót imienia Mnisław).
• Leszcze (Lescze, Lieszcze): Nazwa topograficzna od gatunku ryby "leszcz", jeśli rzeczka obfitowała w tę rybę, lub nazwa rodowa od przezwiska Leszcz.
• Leszcze Częściowe i Leszcze Holendry: Nazwy dwóch części wsi Janczewy, z Holendrami wskazującymi na osadnictwo holenderskie lub polskie stosujące nowe metody gospodarki.
• Puławy: Część wsi Leszcze, prawdopodobnie od "ławy" (bród, płytkie przejście przez rzekę), z przedrostkiem "pu-" oznaczającym "przy brodzie".
• Odolanowizna: Część wsi Leszcze, nazwa dzierżawcza od staropolskiej nazwy osobowej Odolan.
• Okoleniec (Ocolino, Okolino): Nazwa kulturowa z przyrostkiem -eniec od "okole" lub "okoł" (okrąg, obwód, łąka), wskazująca na miejsce wypasu bydła.
• Bierzwienna Długa, Bierzwienna Krótka, Bierzwienna Długa Kolonia: Nazwy od staropolskiego "birwno" lub "bierwno" (pień drzewa, belka), wskazujące na zalesiony teren i pozyskiwanie drewna.
• Łączówka: Część wsi Bierzwienna Długa Kolonia, nazwa topograficzna z przyrostkiem -ówka od "łąka".
• Marynki: Od imienia Marynka (zdrobnienie od Maria). Forma wskazuje, że jest to nazwa rodowa.
• Luboniek: Nazwa dzierżawcza z przyrostkiem -ek od staropolskiej nazwy osobowej Lubon (Luboń).

Kluczowe Daty w Historii Kłodawy

Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)

Z czego znana jest Kłodawa?

Kłodawa jest najbardziej znana z największej w Polsce czynnej kopalni soli (wydobywającej sól kamienną, potasową i magnezową) oraz z najgłębszej podziemnej trasy turystycznej w kraju, sięgającej 600 metrów pod ziemią. Miasto ma również bogatą historię sięgającą kultury łużyckiej i okresu królewskiej opieki, co widać w licznych przywilejach i budowlach.

Ile mieszkańców ma Kłodawa?

Według najnowszych danych, Gmina Kłodawa liczy 8059 mieszkańców, z czego 4061 to kobiety, a 3998 to mężczyźni, co oznacza niemal równy podział płci.

Gdzie mieści się Kłodawa?

Kłodawa położona jest w centrum Polski, we wschodniej części województwa wielkopolskiego, w powiecie kolskim. Leży nad rzeką Rgilewką, prawym dopływem Warty. Miasto cieszy się dogodnym położeniem komunikacyjnym, ponieważ przez gminę przebiega międzynarodowa trasa E30 (dawna Moskwa-Berlin), a autostrada A2 znajduje się kilkanaście kilometrów od Kłodawy. Przecina ją również magistrala kolejowa wschód-zachód.

Nad jaką rzeką leży Kłodawa?

Miasto Kłodawa położone jest nad rzeką Rgilewką, która jest prawym dopływem Warty. Nazwa rzeki bywała również określana jako Kłodawica.

Kłodawa to miasto o niezwykłej historii i strategicznym znaczeniu, zarówno w przeszłości, jak i współcześnie. Od pradawnych osad, przez okres królewskich przywilejów i dynamicznego rozwoju rzemiosła, aż po tragiczne czasy wojen i powojennej odbudowy – Kłodawa zawsze potrafiła się podnieść i rozwijać. Dziś jest nowoczesnym ośrodkiem, który z dumą prezentuje swoje dziedzictwo, na czele z unikatową Podziemną Trasą Turystyczną w kopalni soli. Odwiedzając Kłodawę, można nie tylko poznać fascynującą historię Polski, ale także doświadczyć niezwykłych atrakcji turystycznych i poczuć puls współczesnego życia w sercu Wielkopolski.

Zainteresował Cię artykuł Kłodawa: Historia, Sól i Współczesność? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!