Starogard Gdański: Polska historia, niemieckie ślady", "kategoria": "Historia

Starogard Gdański, jedno z najstarszych miast Polski Północnej, położone w malowniczym sercu Kociewia, to miejsce o niezwykle bogatej i złożonej historii. Od pradawnych osad neolitycznych, przez czasy średniowiecznych grodów, aż po dynamicznie rozwijające się współczesne miasto – Starogard Gdański był świadkiem wielu przemian politycznych i kulturowych. Często pojawia się pytanie, czy Starogard Gdański był kiedyś miastem niemieckim. Odpowiedź na to pytanie jest złożona i wymaga zagłębienia się w burzliwe dzieje tego pomorskiego ośrodka, gdzie polskość przeplatała się z wpływami niemieckimi i pruskimi na przestrzeni wieków.

Starogard Gdański: Korzenie i Wczesne Dzieje

Historia Starogardu Gdańskiego sięga tysięcy lat wstecz. Prawdopodobnie wykształcił się z osady neolitycznej, istniejącej już 4-5 tysięcy lat p.n.e., strategicznie położonej w pobliżu lub nawet na słynnym szlaku bursztynowym. To położenie sprzyjało rozwojowi i wymianie, czyniąc z niego ważny punkt na mapie regionu. W późniejszych wiekach powstawały tu grody obronne i osady otwarte, świadczące o rosnącym znaczeniu tego obszaru.

Pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości, pod nazwą Starigrod, pochodzi z 1198 roku. Wówczas to pomorski książę Grzymisław przekazał lewobrzeżną twierdzę drewniano-kamienną rycerzom zakonnym św. Jana, znanym jako Joannici. Ten akt zapoczątkował okres krzyżowania się wpływów w regionie.

Wpływy Krzyżackie i Pruskie: Okresy Niemieckiej Dominacji

Kluczowym momentem w historii Starogardu, który bezpośrednio odnosi się do pytania o jego niemiecki charakter, jest okres panowania Krzyżaków. W 1305 roku Zakon Krzyżacki kupił prawobrzeżną część obszaru od Piotra Święcy. Krzyżacy, będący niemieckim zakonem rycerskim, odegrali fundamentalną rolę w urbanistyce i rozwoju miasta. To oni zbudowali miasto-twierdzę o charakterze obronnym, prawdopodobnie według projektu brata zakonnego Teodora z Florencji. W 1348 roku nadali miastu prawa miejskie na prawie chełmińskim. Średniowieczny układ urbanistyczny Starogardu, z jednym z ładniejszych rynków Polski Północnej, przetrwał w swoim kształcie do dziś, będąc świadectwem krzyżackiej myśli architektonicznej. Herb miasta, z dwoma krzyżami – joannickim u dołu i krzyżackim u góry – symbolizuje te wczesne wpływy.

Kolejnym okresem, w którym Starogard Gdański znalazł się pod dominacją niemiecką, były Zabory Pruskie. W 1772 roku, w wyniku I rozbioru Polski, miasto zostało zajęte przez Prusy. Okres ten trwał aż do 1920 roku. W tym czasie nazwa miasta została zgermanizowana na Preußisch Stargard („Pruski Stargard”), co miało podkreślać jego przynależność do państwa pruskiego, a później Cesarstwa Niemieckiego. Mimo utraty niepodległości, wiek XIX przyniósł miastu rozwój przemysłowy. Powstało wiele fabryk i warsztatów, takich jak fabryka kotłów Horstmana (1820 r.), wytwórnia wódek i likierów Winkelhausena (1846 r.) czy kompleks młynów Wiecherta (1872 r.). Budowano też infrastrukturę – w latach 1870-1871 powstała pierwsza linia kolejowa, a w 1900 roku miasto otrzymało gazownię i wodociągi. Warto zaznaczyć, że pomimo pruskiej dominacji, w 1846 roku doszło do chłopskiego ataku na garnizon pruski pod wodzą Floriana Ceynowy, co świadczyło o oporze miejscowej ludności.

Ostatnim, tragicznym okresem niemieckiej dominacji była II wojna światowa. Miasto było okupowane przez Niemców, a lata okupacji hitlerowskiej to jeden z najcięższych okresów w jego dziejach. Dowodem na to są liczne miejsca kaźni w mieście i okolicy, w tym masowe egzekucje w pobliskim Lesie Szpęgawskim, gdzie zamordowano około 7 tysięcy ludzi, w tym pacjentów szpitala dla umysłowo chorych w Kocborowie.

Powrót do Polski i Współczesne Oblicze

Starogard Gdański powrócił w granice Polski 29 stycznia 1920 roku, wyzwolony przez Błękitną Armię gen. Józefa Hallera. Po zakończeniu II wojny światowej, 6 marca 1945 roku, miasto zostało zajęte przez oddziały Armii Czerwonej. W 1950 roku do nazwy Starogard dodano przymiotnik „Gdański”, aby odróżnić go od Stargardu na Pomorzu Zachodnim i podkreślić jego związek z regionem Gdańska. Dziś Starogard Gdański jest prężnym i samodzielnym ośrodkiem przemysłowym i kulturalnym, dążącym do poprawy warunków życia mieszkańców i atrakcyjności turystycznej.

Starogard Gdański a Kociewie: Tożsamość Regionalna

Choć wielu osobom region północnej Polski kojarzy się z Kaszubami, Starogard Gdański nie leży na Kaszubach, lecz w Kociewiu. Kociewie to odrębny subregion etnograficzno-kulturowy, charakteryzujący się własnymi tradycjami, gwarą i unikatową kuchnią. Od Kaszub różni się nie tylko historią, ale także obyczajami i językiem. Jeśli chcesz poznać prawdziwą tożsamość Kociewia, koniecznie odwiedź Muzeum Ziemi Kociewskiej w Starogardzie Gdańskim.

Ewolucja Nazwy Starogard Gdański

Nazwa miasta to podróż przez historię regionu, odzwierciedlająca zmieniające się wpływy polityczne i kulturowe:

Geografia i Przyroda Starogardu Gdańskiego

Przez Starogard Gdański przepływa rzeka Wierzyca, która stanowi ważną część krajobrazu Kociewia. Dolina Wierzycy zachęca do spacerów, rowerowych wycieczek i spływów kajakowych. Jej malownicze brzegi obfitują w miejsca piknikowe i przyrodnicze zakątki. To właśnie nad Wierzycą ulokowane są liczne ścieżki i trasy piesze, sprzyjające aktywnemu wypoczynkowi na świeżym powietrzu. Miasto leży na Pojezierzu Starogardzkim, co dodatkowo podkreśla jego walory przyrodnicze.

Atrakcje Turystyczne i Kultura

Starogard Gdański oferuje bogactwo atrakcji. Urokliwy Rynek Staromiejski, niedawno odnowiony, z podświetlaną fontanną i miejskimi salonikami, stanowi serce miasta. Warto zwrócić uwagę na gotycki kościół farny pw. św. Mateusza z XIV wieku, najstarszy w mieście, z cennym freskiem „Sąd Ostateczny”. Kościół św. Katarzyny z 1802 roku również zachwyca unikatowymi elementami architektonicznymi. Miasto posiada również szereg innych zabytków, takich jak neogotycka synagoga, Ratusz Staromiejski, Pałac Wiechertów wraz z zespołem młynów, czy Gmach Sądu Rejonowego. Godne uwagi są także historyczne koszary, Kasyno Oficerskie czy stylowa willa, w której mieści się Państwowa Szkoła Muzyczna.

Muzeum Ziemi Kociewskiej jest kluczem do zrozumienia dziedzictwa i kultury regionu, prezentując ekspozycje poświęcone historii, tradycyjnym strojom i życiu dawnych mieszkańców. Długą tradycją cieszy się również Stado Ogierów, założone w 1897 roku, kontynuujące hodowlę koni zapoczątkowaną przez Jana III Sobieskiego w Piasecznie koło Gniewa.

Cykliczne Imprezy i Wydarzenia

Dni Starogardu to jedno z najważniejszych wydarzeń kulturalnych w mieście, odbywające się co roku pod koniec czerwca. W ramach tego święta na Rynku i w okolicach organizowane są koncerty, festyny, kiermasze oraz liczne atrakcje dla całych rodzin. To idealny czas, aby poznać lokalną muzykę, rękodzieło i smaki kuchni kociewskiej. Inne ważne imprezy to Wielki Jarmark Kociewski, Zlot Weteranów Szos, Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego im. Edwarda Kowalke czy Noc Bardów.

Gospodarka i Infrastruktura

Starogard Gdański jest ważnym ośrodkiem przemysłowym. Działa tu Pomorska Specjalna Strefa Ekonomiczna, a wśród największych przedsiębiorstw znajdują się Zakłady Farmaceutyczne „Polpharma” S.A., Rocket Poland (baterie), Premium Distillers (wódki i likiery), Akomex (opakowania) czy Labofarm (leki ziołowe). Miasto jest dobrze skomunikowane, leżąc przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr 22 (szlak Berlin – Królewiec) i drogi wojewódzkiej nr 222, z bliskim dostępem do autostrady A1.

Starogard Gdański posiada również dobrze rozwiniętą sieć kolejową, z połączeniami do wielu miast w Polsce, w tym Gdańska, Gdyni, Tczewa czy Chojnic. Komunikacja miejska jest nowoczesna, z flotą ekologicznych autobusów.

Edukacja i Sport

Miasto dba o rozwój edukacji, oferując mieszkańcom dostęp do publicznych przedszkoli, szkół podstawowych, liceów, techników oraz szkół branżowych. Działa tu również Pomorska Szkoła Wyższa. Bogata jest także oferta sportowa Starogardu Gdańskiego. Znajduje się tu Stadion Miejski im. Kazimierza Deyny, boiska piłkarskie, pływalnie (w tym miejska na Piekiełkach), hale sportowe, kort tenisowy, sztuczna ścianka wspinaczkowa i lodowisko. Miasto jest domem dla wielu klubów sportowych, w tym SKS Starogard Gdański (koszykówka, piłka nożna), Włókniarz Starogard Gdański (klub, w którym karierę rozpoczynał Kazimierz Deyna) oraz KP Starogard Gdański. Cykliczne imprezy sportowe, takie jak Międzynarodowy Turniej Piłki Nożnej Deyna Cup Junior czy Międzynarodowy Bieg Kociewski, świadczą o sportowym duchu miasta.

Pytania i Odpowiedzi (FAQ)

Czy Starogard Gdański był niemiecki?

Starogard Gdański nie był pierwotnie miastem niemieckim, lecz słowiańskim grodem. Jednakże, przez znaczące okresy w swojej historii, znajdował się pod wpływami i dominacją niemiecką. Najpierw, od 1305 do 1466 roku, był pod panowaniem Zakonu Krzyżackiego, który nadał mu prawa miejskie i ukształtował jego urbanistykę. Następnie, w wyniku I rozbioru Polski w 1772 roku, miasto zostało włączone do Królestwa Prus (później Cesarstwa Niemieckiego) i pozostawało pod ich władzą aż do 1920 roku, kiedy to jego nazwa została zgermanizowana na Preußisch Stargard. Ponownie, w latach 1939-1945, miasto było okupowane przez III Rzeszę Niemiecką. Zatem, Starogard Gdański miał długie okresy, w których był częścią państw niemieckich lub pod ich silnym wpływem, choć jego korzenie są słowiańskie i ostatecznie zawsze powracał do Polski.

Kiedy Starogard Gdański wrócił do Polski?

Starogard Gdański powrócił w granice Polski dwukrotnie po okresach niemieckiej dominacji. Po raz pierwszy nastąpiło to 29 stycznia 1920 roku, po odzyskaniu niepodległości przez Polskę i przemarszu wojsk generała Józefa Hallera. Po raz drugi, po tragicznym okresie okupacji hitlerowskiej, miasto zostało zajęte przez wojska radzieckie 6 marca 1945 roku, co oznaczało jego ostateczny powrót do Polski.

Czy Starogard Gdański to Kaszuby?

Nie, Starogard Gdański nie leży na Kaszubach. Miasto jest stolicą i sercem Kociewia, odrębnego subregionu etnograficzno-kulturowego na Pomorzu. Kociewie ma swoje unikalne tradycje, gwarę i kulturę, różniącą się od Kaszub.

Jaka rzeka płynie przez Starogard Gdański?

Przez Starogard Gdański przepływa rzeka Wierzyca. Jest to ważna rzeka dla regionu Kociewia, oferująca malownicze krajobrazy i możliwości aktywnego wypoczynku, takie jak spływy kajakowe czy wycieczki rowerowe wzdłuż jej brzegów.

W którym roku powstał Starogard Gdański?

Starogard Gdański wykształcił się z osady neolitycznej istniejącej już 4-5 tysięcy lat p.n.e. Jednak pierwsza pisemna wzmianka o miejscowości, pod nazwą Starigrod, pojawiła się w dokumencie księcia pomorskiego Grzymisława w 1198 roku. Prawa miejskie na prawie chełmińskim zostały nadane Starogardowi przez Zakon Krzyżacki w 1348 roku.

Zapraszamy do Starogardu Gdańskiego

Starogard Gdański to miasto, które doskonale łączy bogactwo swojej pradawnej i burzliwej historii z dynamicznym rozwojem współczesności. Ślady dawnych władców, w tym Krzyżaków i Prusaków, są widoczne w architekturze i nazewnictwie, ale tożsamość miasta jest głęboko zakorzeniona w polskiej historii i kulturze Kociewia. Odwiedzając Starogard Gdański, można nie tylko podziwiać zabytki i piękne krajobrazy nad Wierzycą, ale także poczuć autentyczną atmosferę tego regionu, poznać jego tradycje i doświadczyć gościnności mieszkańców. Planuj już dziś swoją podróż do serca Kociewia i przekonaj się, jak wiele atrakcji czeka na Ciebie w Starogardzie Gdańskim!

Zainteresował Cię artykuł Starogard Gdański: Polska historia, niemieckie ślady", "kategoria": "Historia? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!