30/12/2020
Rola dyrektora szkoły to znacznie więcej niż tylko zarządzanie placówką i dbanie o wyniki nauczania. To również skomplikowane zadania związane z organizacją pracy, przydzielaniem godzin nauczycielom, a także decydowaniem o własnym wymiarze zajęć dydaktycznych. Często pojawiają się pytania dotyczące tzw. „godzin dyrektorskich” oraz tego, czy nowy dyrektor ma prawo przejąć godziny dydaktyczne, które dotychczas prowadzili inni nauczyciele. Niniejszy artykuł kompleksowo wyjaśnia te kwestie, bazując na obowiązujących przepisach prawnych i praktycznych dylematach, z jakimi mierzą się zarówno dyrektorzy, jak i nauczyciele.
Ile jest godzin dyrektorskich? Rozróżnienie pojęć
Zacznijmy od wyjaśnienia kluczowego pojęcia: „godziny dyrektorskie”. Wbrew potocznemu rozumieniu, nie są to godziny dydaktyczne, które dyrektor sam prowadzi. Są to tzw. godziny do dyspozycji dyrektora, które szkoła otrzymuje, aby zwiększyć elastyczność w realizacji podstawy programowej lub uzupełnić ofertę zajęć. Ich liczba zależy od etapu edukacyjnego:
- W I etapie edukacyjnym (klasy I-III) dyrektor ma do dyspozycji 3 godziny.
- W II etapie edukacyjnym (klasy IV-VIII) – 4 godziny.
- W oddziałach specjalnych dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym, wymiar godzin do dyspozycji dyrektora wynosi 5 godzin w całym okresie nauczania (I-VIII).
Te godziny mogą być przeznaczone na zajęcia wzmacniające, wyrównawcze, dodatkowe lekcje z przedmiotów, które wymagają szerszego omówienia, czy też na zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów. Ważne jest, aby pamiętać, że te godziny są przeznaczone dla szkoły i jej uczniów, a ich rozdysponowanie leży w gestii dyrektora, ale nie oznaczają one automatycznie jego własnego pensum.
Czy dyrektor ma godziny dydaktyczne? Prawo i praktyka
To jedno z najczęściej zadawanych pytań. Odpowiedź brzmi: tak, dyrektor szkoły może prowadzić zajęcia dydaktyczne. Jednakże jego wymiar godzinowy (tzw. pensum) jest zazwyczaj obniżony lub dyrektor jest całkowicie zwolniony z obowiązku ich realizacji. Decyzja w tym zakresie nie należy do dyrektora, lecz do organu prowadzącego szkołę, czyli najczęściej gminy lub powiatu.
Zgodnie z art. 42 ust. 6 Karty Nauczyciela, dyrektor szkoły korzysta ze zniżki godzin tygodniowego obowiązkowego wymiaru zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych (pensum) lub może być zwolniony z ich realizacji. Rozmiar zniżki lub zwolnienie z realizacji pensum uzależnione jest od wielkości i typu szkoły oraz warunków pracy. Oznacza to, że w małej szkole dyrektor może mieć kilka godzin lekcyjnych, natomiast w dużej placówce może być całkowicie zwolniony z ich prowadzenia, aby mógł w pełni poświęcić się zarządzaniu.
Przydzielanie godzin nauczycielom oraz dyrektorowi – Podstawy prawne
Kwestie związane z przydziałem godzin nauczycielom oraz dyrektorowi uregulowane są przede wszystkim w Ustawie z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela oraz aktach wykonawczych do niej. W zakresie nieuregulowanym w tych aktach, kwestie związane ze stosunkiem pracy reguluje Kodeks pracy. To dyrektor szkoły, jako pracodawca dla nauczycieli, odpowiada za zarządzanie szkołą i przydzielanie godzin. Jest to proces skomplikowany, wymagający uwzględnienia kwalifikacji nauczycieli, potrzeb szkoły oraz obowiązujących przepisów.
W przypadku ewentualnych zmian w przydziale godzin, zwłaszcza gdy dotyczą one nauczycieli zatrudnionych na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, zastosowanie mogą mieć przepisy Kodeksu pracy. Karta Nauczyciela przewiduje regulacje na wypadek ograniczenia zatrudnienia przez mianowanie do ½ etatu, jednakże w innych sytuacjach kluczowe stają się ogólne zasady prawa pracy.
Obniżony wymiar godzin zajęć dyrektora szkoły – Pensum Dyrektora
Jak już wspomniano, dyrektorowi szkoły obniża się tygodniowy obowiązkowy wymiar godzin zajęć (pensum) lub zwalnia się od obowiązku ich realizacji. Jest to ważne, ponieważ daje to dyrektorowi elastyczność w organizacji swojego czasu pracy. Decyzję w tej sprawie podejmuje organ prowadzący szkołę, który na podstawie art. 42 ust. 7 pkt 2 Karty Nauczyciela:
- Ustala zasady udzielania i rozmiar obniżek tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć.
- Przyznaje zwolnienia od obowiązku realizacji tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć dla dyrektorów, wicedyrektorów oraz nauczycieli pełniących inne stanowiska kierownicze w szkole.
Ostateczne rozwiązanie co do objęcia godzin w szkole przez dyrektora uzależnione jest zatem od kilku czynników, w tym kwestii obowiązku bądź całkowitego zwolnienia z obowiązku realizacji godzin przez dyrektora, a także rodzaju nauczanego przedmiotu przez tego dyrektora. Dyrektor, mając kwalifikacje do nauczania kilku przedmiotów, może wybierać, które z nich będzie prowadził, o ile organ prowadzący nie zwolni go całkowicie z obowiązku realizacji pensum.
Dylematy nowego dyrektora – Kwestia etyki i stabilności zatrudnienia
Sytuacja staje się szczególnie delikatna, gdy w szkole pojawia się nowy dyrektor, który posiada kwalifikacje do nauczania przedmiotów już prowadzonych przez innych nauczycieli. Przykładem może być dyrektor z uprawnieniami do nauczania biologii, techniki i wychowania przedszkolnego. Jeśli przydzieli sobie godziny z biologii czy techniki, może to oznaczać redukcję etatu dla nauczycieli, którzy dotychczas te przedmioty prowadzili. Pojawia się wówczas istotny dylemat etyczny i praktyczny: czy dyrektor powinien kierować się dobrem kadry pedagogicznej i wybrać godziny, które nie naruszają stabilności zatrudnienia innych nauczycieli, czy też ma pełne prawo do objęcia wybranych przez siebie zajęć, nawet jeśli wiąże się to z negatywnymi konsekwencjami dla innych?
Idealnym rozwiązaniem, z perspektywy stabilności zatrudnienia i morale zespołu, jest sytuacja, w której dyrektor wybiera godziny, które nie kolidują z pensum już zatrudnionych nauczycieli. Jeśli istnieją godziny w przedszkolu lub inne niezajęte bloki lekcyjne, dyrektor, posiadając odpowiednie kwalifikacje, powinien rozważyć ich objęcie. Dzięki temu unika się konieczności dokonywania zmian w umowach o pracę innych nauczycieli, co może prowadzić do niezadowolenia, a nawet sporów prawnych.
Studia przypadków: Jak decyzje dyrektora wpływają na kadrę?
Aby lepiej zobrazować opisaną problematykę, przeanalizujmy konkretne przykłady, które często mają miejsce w rzeczywistości szkolnej:
Przykład 1: Dyrektor przejmuje godziny z biologii
Nowy dyrektor przydzielił sobie 5 godzin biologii, które dotychczas prowadził nauczyciel X. Nauczyciel X miał 9 godzin etatu, a po zmianie pozostało mu tylko 4 godziny. W efekcie jego zatrudnienie spadło poniżej połowy etatu, co oznaczało konieczność zastosowania wypowiedzenia zmieniającego. Nauczyciel X czuł się poszkodowany, ponieważ dyrektor mógł przydzielić sobie godziny w przedszkolu, gdzie nie naruszałby niczyjego pensum. Ta sytuacja, choć prawnie możliwa, budzi sprzeciw ze względu na jej wpływ na stabilność zatrudnienia i poczucie sprawiedliwości wśród kadry.
Przykład 2: Dyrektor wybiera godziny w przedszkolu
Nowy dyrektor, mając możliwość wyboru, przydzielił sobie 10 godzin zajęć w przedszkolu. Dzięki temu żaden nauczyciel nie stracił godzin w swoim przedmiocie, co zapewniło stabilność zatrudnienia kadry pedagogicznej. Nauczyciele docenili to rozwiązanie jako sprawiedliwe i zgodne z dobrymi praktykami zarządzania szkołą. Ten przykład pokazuje, jak przemyślana decyzja dyrektora może pozytywnie wpłynąć na atmosferę w pracy i zaufanie w zespole.
Przykład 3: Dyrektor przejmuje godziny techniki
W szkole zatrudniony był nauczyciel Y, który prowadził 8 godzin techniki. Nowy dyrektor, mając kwalifikacje do nauczania tego przedmiotu, przydzielił sobie 6 godzin z tej puli. Nauczyciel Y został z zaledwie 2 godzinami, co zmusiło dyrektora do zaproponowania mu łączenia etatu z pracą w innej szkole. Mimo że sytuacja była zgodna z przepisami, nauczyciel czuł się pokrzywdzony, ponieważ dyrektor mógł uniknąć redukcji jego godzin, wybierając zajęcia w przedszkolu lub inne wolne godziny. Tego typu decyzje, choć formalnie poprawne, mogą prowadzić do frustracji i obniżenia motywacji wśród kadry.
Prawa nauczyciela w obliczu zmian – Wypowiedzenie zmieniające
W przypadku, gdy dyrektor „przejmie” część godzin dla siebie, odbierając je nauczycielom, i prowadzi to do istotnej zmiany warunków zatrudnienia (np. obniżenia wymiaru etatu), wyniknie sytuacja zmiany stosunku pracy. Wówczas taka zmiana winna odbyć się albo za porozumieniem stron, albo też w formie wypowiedzenia zmieniającego. Wypowiedzenie zmieniające to jednostronne oświadczenie woli pracodawcy, które ma na celu zmianę warunków pracy lub płacy. Nauczyciel, który otrzyma takie wypowiedzenie, ma prawo je przyjąć lub odrzucić.
- Jeśli nauczyciel przyjmie nowe warunki, umowa o pracę trwa na zmienionych zasadach.
- Jeśli nauczyciel odmówi przyjęcia nowych warunków, umowa o pracę ulega rozwiązaniu po upływie okresu wypowiedzenia.
Jest to skomplikowany proces, który wymaga od pracodawcy (dyrektora) przestrzegania wszelkich formalności i terminów wynikających z Kodeksu pracy. Dla nauczyciela zaś oznacza to konieczność podjęcia ważnej decyzji, która może mieć daleko idące konsekwencje dla jego kariery zawodowej i stabilności finansowej. Dlatego tak ważne jest, aby dyrektor, podejmując decyzje o przydziale godzin, brał pod uwagę nie tylko własne kwalifikacje i potrzeby szkoły, ale także dobro i prawa swoich pracowników.
Podsumowanie i Rekomendacje dla Dyrektorów
Nowy dyrektor, przydzielając sobie godziny dydaktyczne, powinien kierować się nie tylko własnymi kwalifikacjami i potrzebami szkoły, ale także dobrem nauczycieli zatrudnionych w szkole. Wybór godzin w przedszkolu, jeśli jest taka możliwość, pozwala uniknąć ograniczenia pensum innych nauczycieli i zapobiega konieczności wypowiedzeń zmieniających. Decyzja dyrektora powinna być przemyślana i uwzględniać zarówno przepisy prawa (przede wszystkim Karty Nauczyciela i Kodeksu pracy), jak i zasady sprawiedliwego zarządzania kadrą pedagogiczną.
Dążenie do utrzymania stabilności zatrudnienia i minimalizowania negatywnych skutków dla nauczycieli powinno być priorytetem. To buduje zaufanie, pozytywną atmosferę w pracy i sprzyja efektywnemu funkcjonowaniu całej placówki. Pamiętajmy, że dyrektor jest liderem, a jego decyzje mają bezpośredni wpływ na życie i pracę całego zespołu.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Q: Czy dyrektor szkoły zawsze musi uczyć?
A: Nie, organ prowadzący szkołę może zwolnić dyrektora z obowiązku realizacji pensum (obowiązkowego wymiaru godzin dydaktycznych) lub znacznie je obniżyć. Decyzja ta zależy od wielkości i typu szkoły oraz warunków pracy.
Q: Co to są „godziny dyrektorskie”?
A: „Godziny dyrektorskie” to potoczna nazwa dla godzin do dyspozycji dyrektora, które szkoła otrzymuje na zwiększenie elastyczności nauczania (np. na zajęcia wyrównawcze, dodatkowe). Nie są to godziny dydaktyczne, które dyrektor musi osobiście prowadzić.
Q: Czy dyrektor może zabrać godziny nauczycielowi?
A: Tak, dyrektor ma prawo do organizacji pracy w szkole i przydzielania godzin. Jeśli jednak skutkuje to istotną zmianą warunków zatrudnienia nauczyciela (np. znacznym obniżeniem etatu), konieczne może być zastosowanie wypowiedzenia zmieniającego lub zawarcie porozumienia stron. Jest to zgodne z prawem, ale powinno być rozważane z uwzględnieniem dobra kadry.
Q: Kto decyduje o wysokości pensum dyrektora?
A: O wysokości obniżki pensum dyrektora lub zwolnieniu go z obowiązku realizacji zajęć decyduje organ prowadzący szkołę (np. gmina, powiat), zgodnie z przepisami Karty Nauczyciela.
Q: Co powinien zrobić dyrektor, aby nie krzywdzić nauczycieli, przydzielając sobie godziny?
A: Jeśli dyrektor ma kwalifikacje do nauczania przedmiotów lub prowadzenia zajęć, które nie są objęte pensum innych nauczycieli (np. w przedszkolu lub na nowo utworzonych blokach zajęć), powinien rozważyć objęcie ich, aby uniknąć redukcji etatów. Priorytetem powinno być utrzymanie stabilności zatrudnienia i dobrych relacji z kadrą pedagogiczną, jednocześnie przestrzegając przepisów prawa.
Zainteresował Cię artykuł Godziny dyrektorskie i dydaktyczne – Kompletny przewodnik? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!