Co to jest mem internetowy i dlaczego jest tak popularny?

Spotykamy się z nimi na co dzień, korzystając z sieci. Rozśmieszają nas, czasem złoszczą, ale zawsze wywołują zaciekawienie. Stanowią barwną i nieodłączną część internetowej rzeczywistości. Mowa oczywiście o memach – cyfrowych zjawiskach, które zrewolucjonizowały sposób, w jaki komunikujemy się i dzielimy informacjami. Ale czy wiesz, co to jest mem internetowy, skąd się wziął i dlaczego stał się tak wszechobecny? Zapraszamy do zgłębienia tajemnic tego fascynującego fenomenu.

Czym dokładnie jest mem internetowy?

Odpowiedź na pytanie „co to jest mem?” nie jest jednoznaczna i trudno znaleźć jakąś precyzyjną, naukową definicję tego pojęcia w kontekście internetu. Najogólniej rzecz ujmując, mem internetowy to porcja informacji – może to być zdjęcie z humorystycznym komentarzem, krótki filmik, fragment tekstu, a nawet dźwięk – umieszczana w internecie, mająca przyciągnąć odbiorców i wzbudzić ich zainteresowanie. Jego głównym celem jest wywoływanie emocji. Najczęściej jest to śmiech, ale równie często spotyka się w sieci memy, które są irytujące, banalne, a nawet niesmaczne. Niezależnie od formy czy zamierzonego efektu, wirusowy charakter memu jest jego kluczową właściwością.

Słowo „mem” pochodzi z języka greckiego, od „mimesis”, co oznacza naśladownictwo. Ta etymologia doskonale oddaje jego naturę. Mem zaczyna być memem wtedy, kiedy zostaje powielony – i to nie raz, a wiele razy. Dlatego określa się go jako zaraźliwy wzorzec informacji, który rozprzestrzenia się w sieci z niezwykłą prędkością. Ta cecha, czyli replikowanie, jest fundamentem jego istnienia. Każdy, kto korzysta z sieci, prędzej czy później natknie się na memy, co czyni je niekwestionowanym fenomenem kulturowym, ściśle związanym z rozwojem globalnej sieci internetowych połączeń i nowoczesnych metod powielania informacji. Zrozumienie memu to często bardziej odczucie czy wrażenie, jakie ze sobą niesie, niż sztywna definicja. Wszyscy, którzy spędzają czas w internecie, instynktownie rozpoznają mema, gdy na niego trafią.

Po co powstają memy? Główny cel i żywotność

Możemy oczywiście powiedzieć, że memy powstają po to, żeby zwrócić na coś uwagę, wzbudzić emocje, wywołać uśmiech na twarzy lub wyśmiać jakąś sytuację czy osobę. I to oczywiście prawda. Jednak główną cechą memu, wynikającą z jego pochodzenia, jest jego zdolność do replikowania się. Inaczej mówiąc, mem internetowy powstaje po to, żeby być popularnym i rozprzestrzeniać się jak wirus. Dobrze skonstruowany i przemyślany mem jest błyskawicznie zauważany przez internautów i przekazywany dalej wszystkimi dostępnymi kanałami: na portalach społecznościowych, forach internetowych czy poprzez komunikatory i wiadomości prywatne.

Żywotność pojedynczego memu jest z reguły krótka. Internet jest dynamicznym środowiskiem, gdzie nowe treści pojawiają się w zawrotnym tempie, szybko zastępując te wcześniejsze. Jednak bywają takie, które długi czas krążą w internecie i spotykamy się z nimi ponownie po tygodniach, a nawet miesiącach od pierwszego kontaktu. Co więcej, kreatywność internautów nie zna granic. Nie tylko wciąż wymyślane są nowe memy, ale i wiele istniejących jest modyfikowanych, adaptowanych do nowych kontekstów, a następnie ponownie powielanych. Zaczynają wtedy żyć własnym, często zaskakującym życiem, ewoluując w zależności od reakcji odbiorców i bieżących wydarzeń.

Historia pojęcia „mem” – od biologii do kultury

Pierwsze użycie określenia „mem” pojawiło się w roku 1976. Richard Dawkins, brytyjski zoolog i publicysta, wprowadził to pojęcie w swojej książce „Samolubny gen”. Dawkins porównał biologiczne geny do memów (od greckiego słowa „mimesthai”), określając je jako informacje i idee przekazywane między ludźmi. Podobnie jak geny, memy miały być samokopiującymi się jednostkami kultury, które dostosowują się do zmian otoczenia lub po prostu znikają, jeśli nie znajdą nośnika do replikacji. To była pierwotna, naukowa koncepcja.

Po dwudziestu latach, w dobie rozwijającego się internetu, sformułowanie „mem” ewoluowało i przeszło do sfery kulturalno-rozrywkowej, zyskując nowe, szersze znaczenie, które znamy dzisiaj. Internet stał się idealnym środowiskiem dla memów, umożliwiając ich błyskawiczne rozprzestrzenianie się i mutacje na niespotykaną dotąd skalę.

Etymologia terminu „mem” – głębsze spojrzenie

Warto w tym miejscu zatrzymać się nad etymologią słowa „mem”. Jak wspomniano, jego korzenie tkwią w języku greckim. Niektóre źródła podają pochodzenie tego terminu od słowa „mimesis”, inne powołują się na „mimesthai”. Otóż rdzeń słowa „mimesis” to „mimos”, z którego z kolei pochodzą inne pokrewne terminy, do których zaliczamy właśnie „mimesthai”, ale także takie, jak „mimetiko”, „mimetes” czy „mimema”. Wszystkie te słowa odnoszą się do idei naśladowania, kopiowania, odzwierciedlania, co doskonale oddaje istotę internetowych memów – ich zdolność do powielania się i adaptacji.

Jakie rodzaje memów możemy najczęściej spotkać w internecie?

Memy, podobnie jak kultura, którą odzwierciedlają, są niezwykle różnorodne. Choć ciągle powstają nowe kategorie i trendy, można wyróżnić kilka dominujących typów, które regularnie pojawiają się w sieci:

Memy polityczno-społeczne

To jedne z najbardziej dynamicznych i często kontrowersyjnych memów. Nawiązują do aktualnych politycznych wydarzeń, ważnych zjawisk społecznych, a także do najczęstszych przywar narodowych Polaków lub, przeciwnie, wychwalają narodową dumę. Dzisiaj właściwie każde większe wydarzenie społeczno-polityczne znajduje swoje odzwierciedlenie w memach. Tworzone są często po to, żeby wyrazić osobiste uczucia, frustracje, poparcie lub sprzeciw wobec danej sytuacji czy osoby. Ponieważ polityka i społeczeństwo zawsze wyzwalają ogromne emocje, ten rodzaj memów często charakteryzuje się niezbyt elegancką, a czasem wręcz wulgarną treścią i formą, choć bywają też bardzo trafne i inteligentne.

Memy ze zwierzętami

W tej kategorii zdecydowanie królują koty. Śliczne, puchate kuleczki mające rozczulić głównie oglądające je panie lub wręcz przeciwnie – egoistyczne, humorzaste kocury, które mierzą wszystko i wszystkich wrogim spojrzeniem i zdecydowanie lekceważą wszystko wokół. Co ciekawe, oba rodzaje wzbudzają podobne zainteresowanie. W memach zwierzęcych występują nie tylko koty – psy, konie, króliki, a nawet egzotyczne gatunki – wszystko zależy od kontekstu i pomysłu. Badania wskazują, że obcowanie ze zwierzętami, nawet tylko poprzez oglądanie ich zdjęć czy filmików, powoduje zwiększone wydzielanie serotoniny, co wpływa na poprawę nastroju. Nic więc dziwnego, że memy ze zwierzętami cieszą się niesłabnącą popularnością, stanowiąc źródło czystej, nieskomplikowanej radości.

Memy dekadenckie (narzekające)

Memy dekadenckie powstają zawsze wtedy, kiedy jest powód do narzekania lub wtedy, kiedy... go nie ma. Polacy uwielbiają narzekać, więc każdy pretekst do marudzenia jest dobry: „znowu poniedziałek”, „leje”, „koniec wakacji”, „powrót do pracy” i tym podobne. Pozytywną stroną tego typu informacji jest to, że potrafimy śmiać się z tego, co nas denerwuje i wywołuje frustrację. Często memy te działają jak wentyl bezpieczeństwa, pozwalając rozładować gromadzącą się złość. Poza tym pojawia się wiele memów, które wyśmiewają samo wyolbrzymianie problemów, tworząc humorystyczny meta-komentarz do narodowej cechy.

Memy pozytywne / motywacyjne

Memy pozytywne dla jednych są inspirujące i podnoszące na duchu, a dla innych ich niekiedy nadmierna naiwność może okazać się irytująca. Ten rodzaj memów nawołuje do pozytywnego myślenia, może pokazywać także piękno otaczającego nas świata, promować optymizm i wdzięczność. Czasem tego typu informacje brną za daleko, obwieszczając „łączenie się z energią wszechświata” czy inne new age’owe slogany. Właśnie wtedy, po przerobieniu przez co dowcipniejszych internautów, stają się memami satyrycznymi, wyśmiewającymi memy pozytywne, co tylko dowodzi dynamicznego charakteru internetowej twórczości.

Memy kobiece

Memy kobiece stanowią całkiem dużą grupę memów utrzymanych w podobnej stylistyce pocztówek z różnym tłem, a ich wspólną cechą jest to, że skierowane są głównie do kobiet lub mówią żartobliwie o płci pięknej. Obejmują tematykę związaną z odchudzaniem, sprawami damsko-męskimi, prowadzeniem domu, życiem codziennym – wszystko z przymrużeniem oka, w lekkiej i humorystycznej konwencji. Często budują poczucie wspólnoty i zrozumienia wśród kobiet, odnosząc się do uniwersalnych doświadczeń.

Memy sportowe

„Nic się nie stało, Polacy, nic się nie stało” – chciałoby się zaśpiewać po niejednym meczu. Po każdym większym wydarzeniu sportowym internet zalewany jest mniej lub bardziej zabawnymi obrazkami obrazującymi odczucia kibiców, zawodników i trenerów. Po wygranej memy są pozytywne, pełne dumy i radości, celebrując sukces. Po przegranej pojawia się w nich więcej goryczy, rozczarowania, ale kreatywne rozwiązania na to, żeby powiedzieć „nic się nie stało” lub odreagować porażkę, są właściwie nieograniczone. Memy sportowe doskonale oddają rollercoaster emocji towarzyszących wydarzeniom sportowym.

Poniżej przedstawiamy krótkie porównanie wybranych typów memów:

Memy internetowe – główne funkcje w społeczeństwie

Memy internetowe pełnią znacznie więcej funkcji niż tylko dostarczanie rozrywki. Z jednej strony są oczywiście źródłem śmiechu i zabawy, ale wkraczają także często w sferę obyczajową, stanowiąc błyskawiczną reakcję na rozmaite wydarzenia w kraju i na świecie. Pozwalają zaprotestować przeciwko konkretnym wydarzeniom, wyrazić swoje poglądy, lęki i pragnienia. Często są swego rodzaju wentylem bezpieczeństwa, pozwalającym odreagować tłumione emocje społeczne. Dzięki swojej prostocie i szybkości rozprzestrzeniania się, memy stały się potężnym narzędziem komunikacji, zdolnym do kształtowania opinii publicznej i mobilizowania grup ludzi.

Co więcej, memy są coraz częściej wykorzystywane przez agencje reklamowe do wspierania kampanii marketingowych. Ich wirusowy charakter i zdolność do szybkiego dotarcia do szerokiej publiczności sprawiają, że są kuszącym narzędziem. Niektóre sformułowania używane w reklamach przeniknęły do życia codziennego i stały się elementem potocznej mowy: „prawie robi wielką różnicę”, „no to Frugo”, „chipsy przyszły”. Wiele osób stosujących je na co dzień nie ma pojęcia, że pochodzą z reklam, co dowodzi potęgi memetycznego przekazu.

Jednak podczas tworzenia memu w celach marketingowych należy zachować dużą ostrożność. Obecnie internauci są bardzo wyczuleni na wszelkie próby „sztucznego” sterowania ich emocjami czy jawnej reklamy. Warto dokładnie planować i testować emitowane materiały, tak żeby oferowany produkt czy usługa zamiast skutecznej reklamy nie stał się tematem żartów i negatywnych komentarzy. Pamiętajmy, że jeśli coś pojawi się w internecie, to już tam zostanie, niezależnie od swojego pozytywnego czy negatywnego przekazu. Internet nie zapomina, a memy potrafią żyć własnym życiem, często w sposób niekontrolowany przez ich twórców.

Jak stworzyć atrakcyjny mem?

Stworzenie memu, który podbije internet, nie jest proste i wymaga czegoś więcej niż tylko przypadkowego pomysłu. Wymaga to oczywiście kreatywności, poczucia humoru, orientacji w obowiązujących aktualnie trendach i dogłębnej znajomości grupy docelowej, do której chcemy dotrzeć. Jednak nawet z tymi elementami zawsze pozostaje niepewność co do tego, w jaki sposób internauci odbiorą podsuwaną im porcję informacji. Reakcja publiczności jest często nieprzewidywalna.

Zanim wpleciemy memy w naszą kampanię marketingową lub po prostu spróbujemy stworzyć coś, co ma szansę stać się wiralem, warto prześledzić tego typu działania konkurencji lub popularne memy z danej niszy. Z jednej strony pozwala to uniknąć dublowania pomysłów, a z drugiej sprawdzić, czy podobne koncepcje nie spowodowały niepożądanych reakcji. Następnie spróbujmy wcielić się w naszego odbiorcę, zastanowić się, czego oczekuje, co go bawi, co go frustruje i… stworzyć coś oryginalnego, co trafi w jego poczucie humoru i wrażliwość. Potem pozostanie nam już tylko rozsianie tego „wirusa” w sieci i obserwowanie, jak żyje własnym życiem.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Co to jest mem internetowy?

Mem internetowy to jednostka kulturowa – obraz, film, tekst, dźwięk – która szybko rozprzestrzenia się w internecie, często w zmienionej formie, wywołując określone emocje (najczęściej humor) i stając się elementem wspólnego kodu kulturowego.

Dlaczego memy są tak popularne?

Ich popularność wynika z kilku czynników: są łatwo przyswajalne, często zabawne, pozwalają na szybkie wyrażenie emocji i opinii, stanowią formę społecznego komentarza, a ich wirusowy charakter sprawia, że błyskawicznie docierają do milionów ludzi.

Czy memy mogą być szkodliwe?

Tak, memy mogą być szkodliwe. Choć wiele z nich jest nieszkodliwą rozrywką, niektóre mogą szerzyć dezinformację, nienawiść, obrażać grupy społeczne, promować stereotypy, a nawet być wykorzystywane do celów manipulacyjnych. Ich anonimowość i szybkość rozprzestrzeniania potęgują to ryzyko.

Jak długo "żyje" przeciętny mem?

Żywotność memu jest zazwyczaj krótka – od kilku dni do kilku tygodni. Jednak niektóre memy zyskują status „klasyków” i są modyfikowane oraz reaktywowane przez długie miesiące, a nawet lata, stając się ponadczasowymi ikonami internetu.

Czy każdy może stworzyć mema?

Tak, każdy, kto ma dostęp do internetu i podstawowe narzędzia do edycji grafiki lub tekstu, może stworzyć mema. Jednak stworzenie memu, który stanie się wiralowy i popularny, wymaga kreatywności, wyczucia trendów i zrozumienia specyfiki komunikacji internetowej.

Podsumowanie

Memy internetowe to coś więcej niż tylko zabawne obrazki. To dynamiczny i wszechobecny element współczesnej kultury cyfrowej, który ewoluował od pierwotnej koncepcji Dawkinsa, stając się potężnym narzędziem komunikacji, rozrywki i społecznego komentarza. Ich zdolność do błyskawicznego rozprzestrzeniania się, adaptacji i wywoływania silnych emocji sprawia, że są nieodłączną częścią naszego codziennego doświadczenia online. Niezależnie od tego, czy nas bawią, irytują, czy zmuszają do refleksji, memy są tu, by zostać, ciągle się zmieniając i odzwierciedlając puls internetowego świata.

Zainteresował Cię artykuł Co to jest mem internetowy i dlaczego jest tak popularny?? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!