Matura 2025: Lektury Obowiązkowe i Kochanowski", "kategoria": "Edukacja

Przygotowania do matury z języka polskiego to dla wielu uczniów jedno z największych wyzwań. Z roku na rok zmieniają się wytyczne, a co za tym idzie – również lista lektur obowiązkowych. W związku z ciągłymi modyfikacjami podstawy programowej, zwłaszcza w zakresie materiałów egzaminacyjnych, przyszli maturzyści często zadają sobie pytanie: co tak naprawdę będzie obowiązywać na egzaminie w maju 2025 roku? Czy Jan Kochanowski, jeden z filarów polskiej literatury, znajdzie się na tej liście? W niniejszym artykule przedstawiamy szczegółową analizę i kompletną listę lektur, opartą na oficjalnych dokumentach i ogłoszeniach Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE), aby rozwiać wszelkie wątpliwości i pomóc w efektywnym przygotowaniu.

Matura 2025: Lektury Obowiązkowe na Poziomie Podstawowym (Utwory Epickie i Dramatyczne)

Egzamin maturalny z języka polskiego na poziomie podstawowym, zarówno w części pisemnej, jak i ustnej, wymaga od zdających dogłębnej znajomości treści i problematyki wskazanych dzieł. Choć formuła matury 2025 nie jest całkowicie nowa, to będzie to pierwszy egzamin w pełnym zakresie po wcześniejszych zmianach. Przedstawiamy dokładną listę lektur obowiązkowych, które należy opanować, aby z sukcesem zmierzyć się z arkuszem egzaminacyjnym.

Poniżej znajdziesz spis utworów epickich i dramatycznych, które stanowią fundament wiedzy literackiej niezbędnej do zdania matury podstawowej:

• Biblia, w tym fragmenty Księgi Rodzaju, Księgi Hioba, Księgi Koheleta, Pieśni nad Pieśniami, Księgi Psalmów, Apokalipsy św. Jana. Znajomość motywów biblijnych (np. cierpienia, miłości, stworzenia) jest niezwykle przydatna w interpretacji tekstów i tworzeniu własnych wypowiedzi.
• Jan Parandowski, Mitologia, część I Grecja.
• Homer, Iliada (fragmenty), Odyseja (fragmenty).
• Sofokles, Antygona.
• Kwiatki św. Franciszka z Asyżu (fragmenty).
• Legenda o św. Aleksym (fragmenty).
• Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią (fragmenty).
• Pieśń o Rolandzie (fragmenty).
• Gall Anonim, Kronika polska (fragmenty).
• Dante Alighieri, Boska Komedia (fragmenty).
• Jan Kochanowski, Odprawa posłów greckich.
• Piotr Skarga, Kazania sejmowe (fragmenty).
• Jan Chryzostom Pasek, Pamiętniki (fragmenty).
• William Szekspir, Makbet, Romeo i Julia.
• Molier, Skąpiec.
• Ignacy Krasicki, wybrane satyry (przede wszystkim Pijaństwo, Żona modna).
• Adam Mickiewicz, wybrane ballady, w tym Romantyczność, Konrad Wallenrod, Dziady cz. III. Twórczość Mickiewicza, zwłaszcza Dziady, stanowi klucz do zrozumienia polskiego romantyzmu i jest często wykorzystywana w zadaniach maturalnych.
• Juliusz Słowacki, Kordian.
• Zygmunt Krasiński, Nie-Boska Komedia.
• Bolesław Prus, Lalka, Z legend dawnego Egiptu.
• Eliza Orzeszkowa, Gloria victis.
• Henryk Sienkiewicz, Potop.
• Fiodor Dostojewski, Zbrodnia i kara.
• Stanisław Wyspiański, Wesele.
• Władysław Stanisław Reymont, Chłopi (tom I – Jesień).
• Stefan Żeromski, Rozdzióbią nas kruki, wrony…, Przedwiośnie.
• Witold Gombrowicz, Ferdydurke (fragmenty).
• Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu, Ludzie, którzy szli.
• Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat.
• Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem.
• Albert Camus, Dżuma.
• George Orwell, Rok 1984.
• Józef Mackiewicz, Droga donikąd (fragmenty).
• Sławomir Mrożek, Tango.
• Marek Nowakowski, Raport o stanie wojennym (wybrane opowiadanie), Górą „Edek” (z tomu Prawo prerii).
• Jacek Dukaj, Katedra (z tomu W kraju niewiernych).
• Antoni Libera, Madame.
• Andrzej Stasiuk, Miejsce (z tomu Opowieści galicyjskie).
• Olga Tokarczuk, Profesor Andrews w Warszawie (z tomu Gra na wielu bębenkach).
• Ryszard Kapuściński, Podróże z Herodotem (fragmenty).
• Ponadto, z zakresu szkoły podstawowej, należy przypomnieć sobie: bajki Ignacego Krasickiego, Dziady cz. II i Pan Tadeusz Adama Mickiewicza, Zemsta Aleksandra Fredry, Balladyna Juliusza Słowackiego.

Warto pamiętać, że w wypracowaniu maturalnym lektura obowiązkowa to zawsze utwór epicki albo dramatyczny. Lista tych lektur będzie również zamieszczona bezpośrednio w arkuszu egzaminacyjnym, co ułatwi odwołania.

Czy Kochanowski Będzie na Maturze 2025? Odpowiedź i Szczegóły

Tak, z całą pewnością Jan Kochanowski, wybitny poeta renesansu, będzie obecny na maturze 2025! Jego dzieła zajmują ważne miejsce na liście lektur obowiązkowych, zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym. Poniżej przedstawiamy, które dokładnie utwory Kochanowskiego należy znać i w jakim kontekście.

Jan Kochanowski na Poziomie Podstawowym:

• Odprawa posłów greckich – to jedno z kluczowych dzieł dramatycznych Kochanowskiego, które pojawia się na liście utworów epickich i dramatycznych, wymagających znajomości treści i problematyki.
• Utwory poetyckie w teście historycznoliterackim (część z zadaniami):
  • Pieśń IX ks. I
  • Pieśń V ks. II
  • Psalm 13
  • Psalm 47
  • Treny IX, X, XI, XIX
  • Oraz, z zakresu szkoły podstawowej, do przypomnienia: treny I, V, VII, VIII.

  Warto zaznaczyć, że w przypadku utworów poetyckich w teście historycznoliterackim, zawsze podany będzie fragment utworu. Zadania te nie zawsze sprawdzają znajomość treści konkretnego utworu (z wyjątkiem tych wymienionych w podstawie programowej), ale przede wszystkim umiejętność odczytywania i interpretacji tekstu.

Jan Kochanowski na Poziomie Rozszerzonym:

• Treny (jako cykl poetycki) – na poziomie rozszerzonym wymagana jest znajomość Trenów Kochanowskiego jako spójnego cyklu poetyckiego, co oznacza szersze spojrzenie na ich problematykę, kontekst filozoficzny i artystyczny.

Jak widać, twórczość Jana Kochanowskiego jest integralną częścią wymagań maturalnych. Solidne opanowanie jego dzieł jest kluczowe dla uzyskania wysokiego wyniku na egzaminie z języka polskiego.

Utwory Poetyckie na Maturze 2025 – Poziom Podstawowy

Matura z języka polskiego to nie tylko „grube” lektury epickie i dramatyczne. Równie ważne są utwory poetyckie, które mogą pojawić się zarówno w teście historycznoliterackim, jak i posłużyć jako kontekst w wypracowaniu. Znajomość tych krótszych form jest niezwykle cenna i pozwala na wzbogacenie argumentacji.

Utwory Poetyckie w Teście Historycznoliterackim:

W tej części egzaminu może być sprawdzana znajomość treści i problematyki tylko tych utworów poetyckich, których tytuły wymieniono w podstawie programowej. Są to:

• Bogurodzica
• Lament świętokrzyski (fragmenty)
• Jan Kochanowski, Pieśń IX ks. I, Pieśń V ks. II, Psalm 13, Psalm 47, treny IX, X, XI, XIX oraz – trzeba sobie przypomnieć i odkopać z zakresu szkoły podstawowej – treny I, V, VII, VIII.
• Ignacy Krasicki, Hymn do miłości ojczyzny.
• Adam Mickiewicz, Oda do młodości.
• Juliusz Słowacki, Grób Agamemnona (fragmenty), Testament mój.
• Czesław Miłosz, Traktat moralny (fragmenty).

Warto podkreślić, że w arkuszu egzaminacyjnym zawsze podany będzie fragment utworu. Co więcej, w teście historycznoliterackim mogą pojawić się zadania, których tekstami źródłowymi będą utwory poetyckie zarówno autorów wskazanych w podstawie programowej, jak i niewymienionych w tym dokumencie. Zadania te nie będą sprawdzały znajomości treści konkretnego utworu (z wyjątkiem tych, których tytuły podano w podstawie), ale przede wszystkim umiejętność odczytywania tego typu tekstów. Oznacza to, że możesz natknąć się na fragment dzieła autora, którego widzisz pierwszy raz – kluczem będzie wówczas umiejętność jego analizy i interpretacji na podstawie samego tekstu.

Utwory Poetyckie w Wypracowaniu:

Bardzo ważną informacją jest możliwość odwołania się do dowolnego utworu poetyckiego w wypracowaniu maturalnym. Może on pełnić rolę:

• innego utworu literackiego,
• kontekstu.

Daje to dużą swobodę w budowaniu argumentacji i pokazywaniu szerokiej wiedzy literackiej, wykraczającej poza sztywną listę lektur obowiązkowych.

Spis Lektur Matura 2025 – Poziom Rozszerzony

Dla ambitnych maturzystów, którzy zdecydowali się na zdawanie języka polskiego na poziomie rozszerzonym, lista lektur jest znacznie szersza i obejmuje bardziej zaawansowane dzieła literatury polskiej i światowej. Wymaga to pogłębionej analizy i zrozumienia złożonych problemów filozoficznych, estetycznych i społecznych.

Lektury z Zakresu Rozszerzonego (Epika i Dramat):

Poniżej przedstawiamy spis lektur obowiązkowych dla poziomu rozszerzonego. Należy zwrócić uwagę, że niektóre pozycje oferują kilka możliwości wyboru – nie trzeba znać wszystkich, wystarczy jedna z nich, którą omawiano na lekcjach lub którą maturzysta szczególnie dobrze opanował.

• Arystoteles, Poetyka, Retoryka (fragmenty).
• Platon, Państwo (fragmenty).
• Arystofanes, Chmury.
• Wergiliusz, Eneida (fragmenty).
• św. Augustyn, Wyznania (fragmenty).
• św. Tomasz z Akwinu, Summa teologiczna (fragmenty).
• François Rabelais, Gargantua i Pantagruel (fragmenty).
• Michel de Montaigne, Próby (fragmenty).
• Jan Kochanowski, Treny (jako cykl poetycki).
• William Szekspir, Hamlet.
• Juliusz Słowacki, Lilla Weneda.
• Realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska (Honoré de Balzac, Ojciec Goriot lub Charles Dickens, Klub Pickwicka, lub Mikołaj Gogol, Martwe dusze, lub Gustaw Flaubert, Pani Bovary).
• Stanisław Wyspiański, Noc listopadowa.
• Franz Kafka, Proces (fragmenty).
• Michaił Bułhakow, Mistrz i Małgorzata.
• Stanisław Ignacy Witkiewicz, Szewcy.
• Bruno Schulz, wybrane opowiadania z tomu Sklepy cynamonowe.
• Tadeusz Konwicki, Mała Apokalipsa.
• Jorge Luis Borges, wybrane opowiadanie.
• Janusz Głowacki, Antygona w Nowym Jorku.
• Sławomir Mrożek, wybrane opowiadania.
• Wybrane eseje następujących autorów: Jerzego Stempowskiego, Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Zbigniewa Herberta, Zygmunta Kubiaka, Jarosława Marka Rymkiewicza (co najmniej po jednym utworze).

Dzieła Poetyckie na Poziomie Rozszerzonym:

Podobnie jak na poziomie podstawowym, również na rozszerzeniu pojawiają się konkretne dzieła poetyckie, które mogą być przedmiotem analizy:

• Cyprian Kamil Norwid, Bema pamięci żałobny – rapsod, Fortepian Szopena.

Podobnie jak na poziomie podstawowym, w arkuszu egzaminacyjnym zawsze będzie podany fragment utworu. W teście pojawią się również zadania, których tekstami źródłowymi będą utwory poetyckie zarówno autorów wskazanych w podstawie programowej, jak i niewymienionych w tym dokumencie. Zadania te, poza wymienionymi w podstawie, będą sprawdzały przede wszystkim umiejętność odczytywania i interpretacji danego tekstu, a nie znajomość jego treści.

W wypracowaniu maturzysta zdający maturę rozszerzoną z języka polskiego może odwołać się do dowolnego utworu poetyckiego jako innego utworu literackiego lub kontekstu, co daje szerokie pole do popisu w analizie i syntezie.

Kluczowe Aspekty Przygotowań – Jak Skutecznie Opanować Lektury?

Ilość materiału do opanowania na maturze z języka polskiego, zwłaszcza na poziomie rozszerzonym, może wydawać się przytłaczająca. Kluczem do sukcesu jest jednak systematyczne podejście i zrozumienie, czego dokładnie oczekuje CKE. Poniżej przedstawiamy tabelę podsumowującą najważniejsze różnice w wymaganiach dotyczących lektur:

Pamiętaj, że matura to nie tylko odtworzenie treści, ale przede wszystkim umiejętność analizy, interpretacji i syntezy. Zrozumienie problematyki dzieł, ich kontekstu historyczno-literackiego oraz umiejętność formułowania własnych wniosków są kluczowe. Ćwicz pisanie wypracowań, analizowanie fragmentów i formułowanie spójnych wypowiedzi.

Najczęściej Zadawane Pytania (FAQ)

1. Czy Jan Kochanowski będzie na maturze 2025?

Tak, Jan Kochanowski będzie obecny na maturze 2025. Na poziomie podstawowym obowiązkowa jest znajomość Odprawy posłów greckich oraz wybranych pieśni i trenów (I, V, VII, VIII, IX, X, XI, XIX). Na poziomie rozszerzonym wymagana jest znajomość Trenów jako cyklu poetyckiego.

2. Skąd pochodzą te listy lektur?

Prezentowane listy lektur zostały opracowane na podstawie oficjalnych dokumentów i ogłoszeń Centralnej Komisji Egzaminacyjnej (CKE) dotyczących wymagań egzaminacyjnych na maturze 2025.

3. Czy muszę znać wszystkie lektury z listy rozszerzonej, jeśli podano kilka opcji (np. powieści europejskie)?

Nie, w przypadku lektur, gdzie podano kilka opcji (np. realistyczna lub naturalistyczna powieść europejska), wystarczy znać dogłębnie jedną z nich. Wybierz tę, która była omawiana na lekcjach lub którą czujesz się najpewniej.

4. Czy mogę odwołać się do lektur spoza listy obowiązkowych w wypracowaniu?

Tak, w wypracowaniu maturalnym (zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym) możesz odwołać się do dowolnego utworu poetyckiego jako innego utworu literackiego lub kontekstu. Daje to możliwość poszerzenia argumentacji o dzieła, które nie znajdują się na liście obowiązkowych, ale są istotne dla twojej wypowiedzi.

5. Co zrobić, jeśli w teście historycznoliterackim pojawi się fragment dzieła autora, którego nie znam?

Nie martw się. Zadania te nie sprawdzają znajomości treści konkretnego utworu (z wyjątkiem tych, których tytuły podano w podstawie programowej), ale umiejętność odczytywania tego typu tekstów. Skup się na analizie samego fragmentu – jego tematyki, stylu, środków artystycznych – i na tej podstawie rozwiąż zadanie.

6. Czy lektury z zakresu szkoły podstawowej są naprawdę ważne?

Tak, są ważne. Lista lektur obowiązkowych na poziomie podstawowym zawiera kilka pozycji, które były omawiane w szkole podstawowej (np. Dziady cz. II, Pan Tadeusz, wybrane bajki Krasickiego, Balladyna, Zemsta oraz niektóre treny Kochanowskiego). Ich znajomość jest wymagana na maturze, więc warto je sobie przypomnieć.

Podsumowanie

Przygotowanie do matury z języka polskiego w 2025 roku wymaga systematyczności i precyzji w opanowaniu obszernego materiału. Mamy nadzieję, że przedstawiona szczegółowa lista lektur obowiązkowych, zarówno na poziomie podstawowym, jak i rozszerzonym, a także rozwianie wątpliwości dotyczących obecności dzieł Jana Kochanowskiego, pomogą Ci w efektywnym zaplanowaniu nauki. Pamiętaj, aby zawsze opierać się na oficjalnych informacjach Centralnej Komisji Egzaminacyjnej i skupić się nie tylko na zapamiętywaniu treści, ale przede wszystkim na zrozumieniu i interpretacji dzieł literackich. Powodzenia na egzaminie!

Zainteresował Cię artykuł Matura 2025: Lektury Obowiązkowe i Kochanowski", "kategoria": "Edukacja? Zajrzyj też do kategorii Edukacja, znajdziesz tam więcej podobnych treści!